راهبرد معاصر

مذاکره سری برخی اعضای دولت آمریکا برای حفظ برجام هشدار درباره فروش فوری محصولات سایپا و ایران خودرو + فیلم تغییر ساعت بازی پرسپولیس و نفت مسجد سلیمان تایید ازدواج مریم کاویانی و رامین مهمانپرست + عکس مصوبه دولت برای بازخرید کارمندان + عکس وام خرید کالا و لوازم خانگی ایرانی + شرایط مستند «روایت رهبری» | قسمت اول + فیلم رزرو اینترنتی اسکان نوروزی 98 فرهنگیان / eskan.medu.ir بررسی صنعت پرورش ماهی در مستند منهای نفت + تیزر سر ناسازگاری پاکستان/ هدیه عجیب به بن سلمان! +عکس قیمت دلار و قیمت ارز / پنجشنبه 2 اسفند 97 بازگشت امیر تتلو به ایران +عکس جدول زمانبندی بازگشت وجه انصراف از ثبت نام خودرو قیمت طلا و سکه / پنجشنبه 2 اسفند 97 رزمایش مشترک دریایی هند و عربستان رشد قیمت دلار با وجود افزایش عرضه صرافی ها چرا ارزهای خارجی در روزهای اخیر گران شد؟ رسمیت بخشیدن به قیمت های نجومی خودرو با پیش فروش شفافیت مهمترین رکن توسعه اقتصادی اظهار نظر عجیب تامین اجتماعی درباره جاماندگان بسته حمایتی دولت 97 زمان واریز سود سهام عدالت بر اساس قانون ساختار لازم در زمینه توزیع گوشت گرم نداریم/افزایش گشت‌ها از ۳ به ۱۰ مورد جزئیات ثبت نام سفرهای نوروزی بازنشستگان 98+ فیلم برای آرام کردن بازار خودرو چه باید کرد؟ بررسی صنعت لبنیات در مستند منهای نفت/ اشتغال یک میلیون نفری شیر و لبنیات کامل ترین تقویم سال 98/ مناسبت ها و تعطیلات رسمی سال 98/ لحظه تحویل سال 98 رنگ سال 98 چیست؟ + عکس و فیلم پاسخ 18 بندی به ادعاهای حامیان تصویب لوایح مرتبط با FATF ایا پنجشنبه ها طرح ترافیک است؟ جزئیات کمک هزینه سفر بازنشستگان تلفن گویای سهام عدالت/ 83338 آمریکا ۹ فرد و ۲ مجموعه ایرانی را تحریم کرد حمله تروریستی به اتوبوس کارکنان سپاه در سیستان و بلوچستان + فیلم بیانیه راهبردی رهبر معظم انقلاب در آغاز فصل جدید جمهوری اسلامی خطاب به ملت ایران+ متن بیانیه گزارش تصویری راهپیمایی 22 بهمن/ حضور پرشکوه مردم گزارش آسوشیتدپرس از حضور گسترده مردم در راهپیمایی 22 بهمن حضور چهره‌های سیاسی و نظامی در جشن چهل سالگی انقلاب + عکس برای ساخت موشک از کسی اجازه نگرفته و نمی‌گیریم دریافت کد سوابق تحصیلی کنکور 98 جزئیات فرم ثبت نام سهام عدالت 97 برای جاماندگان و وراث منهای نفت: درآمد یک میلیارد دلاری پسته ایران/ هیچ کشوری توان تولید پسته مرغوب ایران را ندارد ساختن این فیلم خیانت است! اروپایی ها مانند آمریکا غیرقابل اعتمادند/ تداوم ۴۰ساله‌ی راهپیمایی ۲۲بهمن یک شگفتی است چرا قیمت گوشت قرمز به یک باره گران شد؟ قیمت طلا و سکه و دلار / 15 بهمن 97 وام بازنشستگان تامین اجتماعی/ مزایای مستمری بگیران ماجرای تعطیلی مدارس در روز یکشنبه 21 بهمن اینستکس راه نفوذ آمریکا از کانال اروپا راه اندازی رسمی کانال ویژه مالی اروپا با ایران + بیانیه کشورهای اروپایی پاسخ به ۶ ادعای موافقان تصویب CFT و پالرمو/ آیا ایران با تصویب لوایح FATF از لیست سیاه خارج می شود؟ انتقام بزرگ سیاسی در زمین فوتبال اولین روز سی‌وهفتمین جشنواره فیلم فجر به روایت تصویر رونمایی از اولین پهپاد جت پهن پیکر ایرانی + عکس ناگفته ها از حادثه سانچی آخرین تصمیمات شهرداری تهران برای حذف زوج یا فرد جدیدترین خبرها از تولید سانتریفیوژهای IR4 و IR2M / قدم هایی بلند در طراحی سوخت بوشهر مشکل تحویل بلیت های فیلم فجر از کجا آب می خورد؟/ سایت ها هم پاسخگو نیستند ابعاد مهمی از پرونده فساد در بانک سرمایه برملا شد فرصت 10 روزه برای اعتراض خانوارهای جامانده از بسته حمایتی صفر تا 100 پذیرش دانشجو بدون کنکور در دانشگاه های معتبر حبس 25 ساله در انتظار مدیر عامل اسبق بانک تجارت عیدی بازنشستگان کشوری چه زمانی پرداخت می شود؟ آیا کنفرانس ورشو دستاوردهای عملی برای بانیان آن خواهد داشت؟ بشنوید از خبرساز شدن حضور مجید توکلی در جلسات محیط زیست کشوری چهار گزینه احتمالی برای خروج از بحران ونزوئلا از جایگاه پاپ خوان ها در فجر 34 تا اعلام اسامی و اجراهایشان کد دستوری جدید برای استعلام بسته حمایتی/ اعلام اسامی به وزارت رفاه آغاز تولید کلاهک‌های هسته‌ای سبک در سومین جلسه دادگاه متهمان بانک سرمایه چه گذشت؟ معرفی «سعید نمکی» به عنوان وزیر پیشنهادی بهداشت به مجلس انتخاب سعادتمند به عنوان رئیس هیئت مدیره استقلال /فتحی مدیرعامل وام ازدواج 30 میلیونی شد آغاز سومین جلسه محاکمه متهمان پرونده بانک سرمایه آیا اینستاگرام فیلتر می شود؟ سوالات 5 نماینده مجلس از ظریف حول چه محوری بود؟ پیش بینی سخنگوی هئیت رئیسه مجلس از سرانجام پالرمو در مجمع تشخیص در کدام وزارتخانه احتمال تغییر وجود دارد؟ بعد از پایان مهلت 21 روزه دیوار مکزیک را می سازیم قیمت بلیت کنسرت‌های «فجر۳۴» اعلام شد پیشنهاد قطر به اعضای شورای همکاری خلیج فارس درباره ایران جدول اجراهای سی و چهارمین جشنواره موسیقی فجر انتشار یافت پشت پرده رفت و آمدهای مشکوک شیوخ خلیج فارس در شمال سوریه چیست؟ تمرکز اصلی جشنواره موسیقی روی چه بخشی است؟/ ژن خوب ایرانی ها در موسیقی نظر رهبری در خصوص توقف صنعت هسته ای با برجام چیست؟ لایحه تحریم حامیان سوریه تصویب شد شرکت روسیه در نشست ضد ایرانی لهستان در هاله ای از ابهام چه کنیم تا کتاب از سبد خریدمان حذف نشود؟ اسامی داوران بخش سودای سیمرغ جشنواره فیلم فجر اعلام شد در گفتگوی ما بین بهاره رهنما و فائزه هاشمی چه گذشت؟ دومین جلسه دادگاه مرضیه هاشمی چه زمانی است؟ مسئولان جشنواره فجر دید خود را نسبت به تهیه کننده فیلم ضد ایرانی تغییر دهند سرانجام وضعیت بلیت فروشی جشنواره فیلم فجر به کجا می رسد؟ بنای تخریب هاشمی را نداشتم معرفی خرمای ایران در مستند «منهای نفت» همه ابعاد تحریم؛ فرصت‌ها و تهدیدها تحریم‌ها به مبادلات ما با شرکت‌های کوچک اروپایی آسیبی نمی‌زند/ نرخ کنونی دلار بالاتر از نرخ واقعی آن است
محمدمهدی حکیمی
تاریخ انتشار: ۱۴:۱۵ - ۱۴ بهمن ۱۳۹۷ - 2019 February 03
کد خبر: ۴۰۲۷
مردم ایران با وجود اینکه مخالف ترویج فساد و ولنگاری در محتواهای فضای مجازی هستند، ولی تنها با نگاه حقوقی و سلبی نمی توان در مقابل هجمه رسانه ای و فناوریهای جدید ایستاد و باید از ظرفیت مردم در مقابله با این جریان استفاده کرد.

به گزارش راهبرد معاصر؛  ایرانیان از گذشته­های دور در برقراری ارتباط با یکدیگر، از ابزارهای ارتباطی متنوعی استفاده کرده اند. با وجود آنکه ارتباطات شفاهی بخش عمده ای از ابزارهای ارتباطی ایرانیان را تشکیل می داده است، ولی در شیوه های ابتکاری نیز تلاش فراوانی داشته اند؛ که دکتر مهدی محسنیان راد، در کتاب «ایران در چهار کهکشان ارتباطی»، با شواهد تاریخی مختلف، به نمونه های عینی از آنها یاد کرده است.

 

متاسفانه در چند قرن اخیر، شیوه های ارتباطی ما با دنباله روی از ابزارهای ارتباطی غربی و با فاصله های زمانی مختلف و بدون فرهنگ استفاده، بوده است. برای مثال استفاده از صنعت چاپ و روزنامه بعد از حدود 150 سال وارد ایران شد و به دلیل بی سوادی طیف وسیعی از مردم جامعه و غلبه ذائقه ارتباط شفاهی، فرهنگ ارتباطات مکتوب در ایران نهادینه نشد، و با فاصله کمتری ارتباطات صوتی و تصویری در قالب رادیو و تلویزیون، مردم ایران را در یک مسیر ارتباطی جدیدی وارد کرد که با فرهنگ درونی و شیوه های ارتباطی مستقیم ما همخوانی نداشت. این مسأله در شیوه های نوین ارتباطی همچون ماهواره و اینترنت جلوه مهم تری به خود گرفت و سنخیت صحیحی میان شیوه های ارتباطی و هویت ملی و فرهنگی ایرانیان برقرار نشد.

 

به اعتقاد صاحب نظران، فضای مجازی در کنار فرصتهای مهم، تهدیدهای امنیتی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و به ویژه تهدیدات فکری و فرهنگی به همراه دارد. ولی سیاست اصلی جمهوری اسلامی ایران بر رویکرد سلبی و منفعلانه مانند فیلترینگ بوده است که به عنوان اصلیترین راه اعمال محدودیت دسترسی کاربران نسبت به سایتهای انحرافی و مخالف با موازین اسلامی بشمار می­آید.

 

مفهوم فیلترینگ

یکی از اقدامات سیاستی سلبی، در سطح حاکمیت‌های ملی در جهت سالم‌سازی فضای مجازی، «پالایش فضای مجازی» است. در کشور ما نیز، این اقدام در دستور کار جدی است و هر از گاهی شاهد خبر‌ساز شدن آن و به راه افتادن گفتمان‌های موافق و مخالف آن در جامعه هستیم.(1)

 

رشد و گسترش شبکه جهاني وب، دسترس پذيري به همه اشکال مختلف اطلاعاتي اعم از متن وفايلهاي صوتي و تصويري و گرافيکي متنوع  را براي همه کاربران به راحتي ميسر کرده است. در اين ميان انتشار برخي اطلاعات با محتواي هرزه نگاري، ترويج خشونت وترور، افشاي اطلاعات خصوصي افراد حقيقي و حقوقي، تجارت مواد مخدر، و موارد مشابه که دسترسي به آنها در شبکه اينترنت به آساني صورت مي گيرد، دولتها ومقامات مسئول را بر آن داشته است تا کنترل و نظارت بيشتري تا حد مسدود کردن دسترسي به پايگاههاي مخرب و برخورد قضايي و قانوني با گردانندگان آنها اعمال نمايند که در اصطلاح رايانه اي به آن «فيلترينگ» گفته مي شود.(2)

 

لذا در ادبیات علمی از عبارت «پالایش فضای مجازی» استفاده می­شود که به معنای تصفیه‌کردن، پالودن و سالم‌سازی فضای مجازی است که هدف از آن، ایجاد محدودیت یا ممانعت از دسترسی به یک گفتار و نمایش، یا مقوله‌ای از گفتار و نمایش در فضای مجازی است.

 

در فضای رسانه ای جهانیان، متأسفانه ایران به عنوان دشمن اینترنت یاد می شود، برای نمونه، در مارس ۲۰۱۳، گزارشگران بدون مرز در روز جهانی مبارزه با سانسور اینترنتی، گزارشی منتشر کرده که در آن ایران به همراه چین، روسیه، بحرین و ویتنام، پنج کشور دشمن اینترنت نام گرفته‌اند.(3) اینکه ما با کشورهای کمینیستی یا بدون فرهنگ و تمدن والا، مقایسه شود چندان مطلوب نیست و نیز کشرهای دیگر مانند چین و کره شمالی، با سیاست هایی مانند اینترانت داخلی و روش های ابداعی و اقناعی افکار عمومی، مسیر جایگزین بهتری را اتخاذ کرده اند.

 

تاریخچه فیلترینگ در جهان

یکی از راه‌های مطالعه و دستیابی به راهکارهای اصلاح شیوه فعلی مواجهه ایران با پدیده فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی، آگاهی از تجربه دیگر کشورهای مشابه است. لذا مطالعات تطبیقی اسناد حوزه سیاست‌گذاری بخشی از جهان معاصر می‌تواند در خوانش تحولات سیاستی رسانه‌ای ما راه گشا باشد. البته تجربیات سلبی ما در مواجهه با ویدئو در اوایل انقلاب و ماهواره در دهه هفتاد و هشتاد نیز می تواند این مسأله را دقیق تر تبیین نماید.

 

ابتدای آخرین دهه قرن بیستم و با گسترش روزافزون تعداد کاربران اینترنت، حکومت‌ها و دولت‌ها نیز متناظر با این رشد سریع برای برقراری امنیت و حفظ نظم در این فضا، اقداماتی را آغاز کردند. در این رابطه نوع نگاهی که دولت‌ها به مسئله‌ ایجاد محدودیت و فیلترینگ در فضای مجازی داشتند سبب بروز انتقاداتی شد. برخی اصل فیلترینگ را در تقابل با آزادی بیان می‌دانستد و برخی دیگر به مضر بودن آزادی نامحدود در فضای بدون کنترل اینترنت اشاره داشتند. البته به طور همزمان، گروهی دیگر نیز ضمن پذیرش اصل فیلترینگ حداقلی، به گسترده شدن بیش از حد دامنه فیلترینگ انتقاد داشتند. امروزه مسئله‌ای که در برخی از کشورهای در حال توسعه بیشتر خودنمایی می‌کند، گسترده شدن دامنه فیلترینگ بر اساس جهت‌گیری‌های خاص سیاسی، سلایق شخصی و منافع گروهی است.(4) لذا در نگاه کلان سیاستگذاری کشور باید نگاه علمی و فرهنگی در کنار نگاه امنیتی و فنی اضافه شود و به دنبال روش های کاربردی، بومی و ابداعی براساس تجربه سایر کشورها در مواجهه صحیح با مقوله فیلترینگ صورت پذیرد.

 

متوّلیان فیلترینگ در ایران

این سوال که از میان نقش‌آفرینان فضای مجازی، نقش دولت‌ها و سیاست‌های پیش‌گرفته از سوی آنان از اهمیت برخوردار است؛ محدوده وگستره‌ این تکاپو برای پالایش، با نگرش به دولت‌ها کجاست؟ و متولی امر فیلترینگ نهایتا کدام نهاد و نهادها هستند و تقسیم وظایف ایشان چیست؟ ابتدا باید در میان اندیشمندان حوزه ارتباطات و فقه مورد بحث قرار گیرد و توسط مجموعه های فرهنگی و سیاستگذار، چهارچوب گذاری و سیاستگذاری شود و نهایتا توسط نهادهای دولتی، نظارتی و نیروهای فنی و مهندسی اعمال گردد. چیزی که متاسفانه تا کنون به صورت شفاف و دقیق در دو دهه اخیر صورت نگرفته است.

 

از منظر اخلاقی، مهم‌ترین هدف پالایش محتوا یا فیلترینگ پیشگیری از نقض اخلاق در فضای مجازی است؛ ولی تحقق چنین هدفی مستلزم آن است که همۀ مرتبطان با فیلترینگ با تکالیف خود آشنا باشند و برای عمل به آن‌ها تلاش کنند. تا این وظایف و دشواری‌های آن‌ها شناسایی نشود، نمی‌توان انتظار داشت فیلترینگ هم در خدمت اخلاق باشد و هم اخلاقی اِعمال شود.(6)

 

از نظر قانونی فیلترینگ فضای مجازی و شبکه های اجتماعی از سه راه صورت می‌گیرد که دو مورد آنها (مرجع قضایی و کارگروه آنلاین) عملا قدرت فشردن دکمه فیلترینگ را در اختیار دارند(7)

فیلترینگ؛ راهکار دائمی یا تاکتیک مقطعی

مصادیق محتوای فیلتر شده

کارشناسان اينترنت در ايران همواره از عملکرد ناهمانگ و سليقه اي در امر فيلترينگ اينترنت انتقاد کرده اند. آنها همچنين بارها از فيلتر خودسرانه و پيشگيرانه سايت هاي اينترنتي انتقاد کرده اند. و معتقدند رویکرد مشخصی در مواجهه فیلتر محتواهای فضای مجازی مشخص نیست. با وجود اینکه نمی توان در تمامی موارد این مسأله را پذیرفت ولی از نگاه علمی و رویکرد کلان فرهنگی و هویتی می توان به همین جمع بندی رسید.

 

نکته مهم در این بین این است که بخشی از فیلترینگ معطوف به حذف امکان ارتباطی توسط گروه های معاند مانند گروه های تروریستی است و برخی نیز معطوف به حذف محتواهای منتشر شده در این بسترهای ارتباطی است. لذا در یک دسته بندی کلی می توان پنج حیطه اصلی در محتواها و مصادیق سایت ها و شبکه های اجتماعی برشمرد:

 

فیلترینگ؛ راهکار دائمی یا تاکتیک مقطعی

 

برخی از مردم معتقدند که سیاست اصلی مسئولین در فرایند فیلترینگ معطوف بر حذف محتوای مستهجن و ضد اخلاقی است. و برخی حذف محتوای سیاسی و ضد حکومتی را در رأس محتواهای فضای مجازی می دانند. فعالیت های تروریستی و ضد امنیتی مانند استفاده گروه های داعشی از تلگرام نیز، بخشی دیگر از مصادیق فیلتر شبکه های اجتماعی بیان شده است. در نگاه برخی نیز مقابله با فعالیت های تجاری و اقتصادی غیرمجاز از عوامل مهم فیلترینگ مطرح شده است. ولی در یک فرایند کلان، اصلی ترین آسیب های کلان در شکاف ارتباطی میان خانواده ها و مردم ایران و حذف تعاملات شفاهی و به تبع آن شکاف فکری و فرهنگی مردم در نظر گرفت که در طولانی مدت موجب استحاله درونی و تغییر هویت ملی، دینی و انقلابی مردم خواهد شد که مطمئنا سیاست فیلترینگ تنها می تواند به عنوان یک مسکّن مقطعی عمل کرده و نمی تواند جایگزین مناسبی در مواجهه با محتواهای ضد فرهنگی و ضد هویتی منتشر شده در شبکه های اجتماعی باشد.

 

لذا در این بین در کنار سیاست کوتاه مدت فیلترینگ، باید حضور حداکثری نیروهای معتقد و فرهیخته و تولید پیام های ارزشی و انسجام بخش و هویت بخش در بسترفضای مجازی توسط هنرمندان و فعالان فرهنگی به عنوان رویکرد میان مدت صورت گیرد. ولی در نگاه کلان و بلند مدت باید با تأسی از گذشتگان خویش، به دنبال طراحی و ایجاد بسترهای ارتباطی و تعاملی متناسب با فرهنگ و هویت خانوادگی، ملّی و دینی خویش باشیم که نیازمند مشارکت تمام نهادهای پژوهشی، فنی، مدیریتی و ... خواهد بود.

 

رویکردهای توجه به مقوله فیلترینگ

بعد از آنکه در اوایل، موضوع فیلترینگ، در قالب رویکردهای فنی و مهندسی و نیز سیاسی و امنیتی مطرح شده است، در سال های اخیر ذیل عنوان، حقوق رسانه و ارتباطات ارائه می­شود که به عنوان یک مقوله میان رشته­ای، پلی بین فقه و رسانه و نیز رشته حقوق و ارتباطات برقرار کرده است. که می تواند نگاه محدود و گزینشگر امنیتی را به یک نگاه نسبتا علمی و در عین حال اخلاقی و دینی تبدیل نماید.

 

امروزه تردیدی وجود ندارد که توسعه و گسترش اینترنت و همچنین بهره‌مندی از این ابزار نوین ارتباطی، نیازمند یک نظام حقوقی مدون و منسجم است. نظام حقوقی مورد نظر باید بتواند ضمن تامین آزادی این رسانه نوین، مانع سوءاستفاده احتمالی از آزادی بیان‌شده و به مردم اطمینان دهد که دسترسی و استفاده آن‌ها از رسانه‌های اینترنتی ارزان، امن و پایدار خواهد بود. در بین شبکه­های اجتماعی و رسانه‌های اینترنتی، شاید بیش از سایر این رسانه‌ها نیاز به نظام حقوقی مدون و منسجم دارند. لذا در یکی از مقالات علمی، اصول هفتگانه آزادی اینترنت، مداخله حداقلی دولت‌ها، قانونمندی، شفافیت، امکان دادخواهی، هوشمندی و آموزش بر مبنای اسناد حقوق بشری، مصوبات یونسکو و توصیه‌نامه‌های شورای اروپا و همچنین تجربیات کشورهای پیشرو در زمینه حقوق ارتباطات شناسایی را مورد نقد و بررسی قرار داده است و جوانب مختلف آن را بررسی نموده است.(5)

 

ولی فراتر از نگاه حقوقی، باید اذعان نمود که، مردم ایران با وجود اینکه مخالف ترویج فساد و ولنگاری در محتواهای فضای مجازی هستند، ولی تنها با نگاه حقوقی و سلبی نمی توان در مقابل هجمه رسانه ای و فناوریهای جدید ایستاد و باید از ظرفیت مردم در مقابله با این جریان استفاده کرد. و به مرور باید نگاه خوشبینانه فناورانه و مهندسی را در کنار نگاه بدبینانه امنیتی و سیاسی که هر دو نیز باید در نظر گرفته شود، به سمت رویکرد علمی در قالب نگاه های حقوقی و فقهی سوق داد و در در نهایت باید نگاه فکری، فرهنگی، تمدنی به عنوان رویکرد قالب اتخاذ شود.

 

منابع و مآخذ:

  1. اسماعیلی، محسن؛ نصراللهی، محمد صادق؛ پالایش فضای مجازی؛ حکم و مسائل آن از دیدگاه فقهی، مجله دین و ارتباطات، بهار و تابستان 1395 - شماره 49 ، ص 53.
  2. ولايتي، خالد؛ فیلترینگ: مفاهیم و کاربردها، مجله الکترونيکي نما.
  3. “Special report on Internet surveillance, focusing on 5 governments and 5 companies "Enemies of the Internet"”. Reporters Without Borders, 15 March 2013. Retrieved 23 مارس 2013.
  4. سعدی، علی؛ درآمدی بر سیاست‌های فیلترینگ سایت‌های اینترنتی، مجله مطالعات رسانه های نوین، تابستان 1394، سال اول - شماره 2، ص 95.
  5. اسدی، عباس؛ بابازاده مقدم، حامد؛ اصول پالایش (فیلترینگ) پایگاه های اطلاع رسانی اینترنتی، مجله مطالعات رسانه های نوین، بهار 1396، شماره 9 ، علمی- پژوهشی(وزارت علوم)، ص 163.
  6. رحمتی، حسینعلی؛ شهریاری، حمید؛ بایسته‌های اخلاقی فیلترینگ و پالایش محتوا در فضای مجازی، مجله اخلاق وحیانی، بهار و تابستان 1396 - شماره 12، علمی-پژوهشی (حوزه علمیه)، ص145.
  7. خسرو پور، اشکان؛ تیغ فیلترینگ، روزنامه همشهری، سه شنبه نهم بهمن ماه 1397، ص 20، شماره خبر 7591.

 

 

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
پرطرفدارترین اخبار