پایان راه جولانی/ شاخص‌های تغییر قدرت در دمشق
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ تصویری که اطرافیان ابومحمد الجولانی از اجتناب‌ناپذیری تداوم نفوذ و کنترل مطلق ترسیم می‌کردند، به تدریج زیر فشار معادلات جدید، که در آن محاسبات متغیر منطقه‌ای، منافع بین‌المللی متقاطع و فشارهای داخلی فزاینده وجود دارد، در حال فروپاشی است. علاوه بر این، گفتمان قدرت جولانی در دوران اوج خود، گفتمان پیروزی دائمی را گسترش می‌دهد، اما با آزمون زمان روبرو می‌شود، زمانی که قوانین بازی تغییر می‌کند و شکنندگی تعهداتی را که بر اساس شعارهای محکمی بنا شده‌اند که به پایه‌های محکم قدرت یا اتحادهای دائمی متکی نیستند، آشکار می‌کند.
ارزیابی‌های فعلی نشان می‌دهد چشم‌انداز می‌تواند در یک دوره نسبتاً کوتاه بازترسیم شود
در این زمینه، نشانه‌هایی وجود دارد که نقش جولانی به پایان خود نزدیک می‌شود، نه صرفاً به عنوان سرنوشت یک فرد، بلکه به عنوان نشانه‌ای از تغییر ساختاری در مدیریت قدرت. آنچه زمانی موقعیت پایدار تلقی می‌شد، به موقعیتی قابل مذاکره تبدیل شده است، زیرا شرایط برای ماندن در قدرت نه با وفاداری‌های کلامی، بلکه با توانایی حفظ تعادل‌های پیچیده امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی سنجیده می‌شود. وقتی ضمانت‌های سنتی از بین می‌روند، چه به وسیله کاهش حمایت متحدان منطقه‌ای و چه به وسیله محاسبات مجدد بازیگران بین‌المللی، مشخص می‌شود حضور مداوم افراد در موقعیت‌های تصمیم‌گیری در نهایت تابع عمل‌گرایی ناشی از محاسبات است.
پشت صحنه، ترتیبات منطقه‌ای و بین‌المللی برای آماده‌سازی جایگزین‌هایی نه تنها برای حفظ ظاهر قانونی، بلکه به عنوان گامی ضروری در بازتوزیع نفوذ در حال انجام است. جلسات و مشورت‌هایی که دور از چشم عموم برگزار می‌شود، ماهیت مشورتی دارند؛ طرف ها به دنبال فرمول یا توافق انتقالی هستند که منافعشان را حفظ کند و خطرات را کاهش دهد. فرآیند ایجاد جایگزین صرفاً موضوع انتخاب یک نام نیست، بلکه تدوین نقشه راهی از منافع است که ثبات جنبش‌های جدید را تضمین و از بازگشت به وضع ناپایدار جلوگیری می‌کند. این جنبش‌ها در خلاء رخ نمی‌دهند، بلکه با فشارهای اقتصادی و اجتماعی در جامعه سوریه و با نیازهای بین‌المللی برای یافتن شریک جدیدی که بتواند مدیریت موضوعات باز را بدون دامن زدن به درگیری‌های گسترده‌تر تسهیل کند، در تعامل هستند.
ارزیابی‌های فعلی نشان می‌دهد چشم‌انداز می‌تواند در یک دوره نسبتاً کوتاه (چند هفته یا چند ماه) بازترسیم شود، نه به این دلیل که تحولات آسان خواهند بود، بلکه به این دلیل که شرایط امکان دارد توافق عجولانه را به گزینه‌ای عملی برای جلوگیری از افزایش تنش های خطرناک‌تر تبدیل کند. در چنین مراحلی، سرعت ایجاد توازن‌های جدید می‌تواند ترتیباتی مانند بستن زخم‌های قدیمی، تبادل امتیازات و بازتوزیع نقش‌ها را برای اطمینان از گذار از درگیری آشکار به مدیریت واقعیت جدید مشخص کند. با وجود این، سرعت تغییر موفقیت راه‌حل‌ها را تضمین نمی‌کند. موفقیت آنها به توانایی طرف ها در اجرای آنچه توافق شده است و تدوین ضمانت‌های عملی ای که از لغزش به خلاء یا درگیری جایگزین جلوگیری می‌کند، بستگی دارد.
نکته قابل توجه سخنان اخیر تام باراک که نیازی به معرفی ندارد، درباره سوریه و واقعیت پیرامون آن است. سخنان وی درباره امکان نداشتن سرمایه‌گذاری در سوریه علاوه بر سخنانش درباره شکست نظام سوریه در ادغام علوی‌ها و دروزی‌ها در قدرت جدید، ترتیبات خاص خود را دارد که بر موضوع سوریه و تمام پرونده‌های آن تأثیر می‌گذارد. سخنان باراک در این زمان به صراحت ترتیبات گسترده منطقه‌ای و بین‌المللی مربوط به بازسازی واقعیت سوریه و حرکت به سمت متوقف کردن نظام و شاید سرنگونی دولت موقت جولانی را آشکار می‌کند.
سیاست‌های بقا نتیجه لفاظی‌های احساسی یا شعارهای پوشیده در لفافه قطعیت نیستند
در ارتباط با موارد فوق، خوانش انتقادی از فرهنگ چاپلوسی و لفاظی‌های پوپولیستی که با ظهور دولت موقت همراه بود، نشان می‌دهد این فرهنگ، فضایی سیاسی ایجاد کرده که از درک موازنه واقعی قوا جداست. این گفتمان، مبتنی بر وفاداری‌های مطلق و شعارهای پیروزی دائمی، حس امنیت کاذبی را میان فرودستان ایجاد می‌کند و واقعیت را در خوش‌بینی اغراق‌آمیز می‌پوشاند و در نتیجه توانایی مقابله با تغییرات عینی را تضعیف می‌کند. هنگامی که محدودیت‌های این لفاظی در مواجهه با متغیرهای قدرت آشکار می‌شود، سرخوشی سیاسی به ضعفی تبدیل می‌شود که مانع نوسازی راهبرد‌ها می‌شود و شناخت الزامات عملی را به تأخیر می‌اندازد. انتقاد از این گفتمان صرفاً انتقاد از شعارهای احساسی آن نیست، بلکه فراخوانی برای بازسازی فرهنگ سیاسی مبتنی بر ارزیابی دقیق توانایی‌ها و محدودیت‌ها و سیاست‌هایی است که واقعیت‌های موجود را در نظر می‌گیرند، نه وعده‌هایی که بدون مستندات پشتیبان هستند.
درسی که از این مرحله آموخته می‌شود این است که سیاست‌های بقا نتیجه لفاظی‌های احساسی یا شعارهای پوشیده در لفافه قطعیت نیستند، بلکه محصول تعادل‌هایی هستند که به وسیله منافع و تاکتیک‌ها اداره می‌شوند. کسانی که از مواجهه با واقعیت این تعادل‌ها طفره می‌روند، امکان دارد به سرعت خود را در کنار امواج تغییراتی ببینند که نمی‌توانند در برابر آنها مقاومت کنند. بنابراین، آنچه اکنون در حال وقوع است، می‌تواند فرصتی برای بازتنظیم چشم‌انداز سیاسی بر مبنایی واقع‌بینانه‌تر باشد. ارزیابی دقیق از قابلیت‌ها، فرصت‌های آماده‌سازی جایگزین‌های مناسب و امکان گذار با هدایت برنامه‌ریزی آگاهانه به جای طغیان‌های احساسی، همگی بسیار مهم هستند.
سؤال واقعی صرفاً این نخواهد بود که چه کسی جانشین جولانی خواهد شد، بلکه این خواهد بود که آنها چه سیاست‌هایی را برای جلوگیری از تکرار توهمات بقای دائمی و تبدیل مدیریت امور عمومی به فرآیندی انعطاف‌پذیر و مسئولانه در پرتو متغیرهای قدرت و بازیگران در حال تغییر، اجرا خواهند کرد.