اربعین، کابوس مشترک تلآویو-واشنگتن
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ پیادهروی عظیم اربعین امسال تفاوت ماهوی مهمی با گذشته دارد. حضور پرچمهای سرخ با شعارهایی نظیر «یا لثارات الحسین» و تصاویر رهبران شهید، که به وسیله زائرانی از دهها کشور برافراشته شدهاند، این تجمع را به اراده بدون مرز تبدیل کرده است.
اربعین نه تنها رخدادی مذهبی، بلکه پدیده ای ژئوپلیتیک است
ماجرای اربعین از مباحث مرسوم سیاسی یا حتی انتقامجویی فراتر رفته است. نقطه عطف این تحول، آنجاست که «مردم دیگر تماشاگر نیستند». در این حرکت میلیونی، شیعیان و آزادگان جهان از حالت انفعالی خارج شده و بار سنگین مسئولیت را خود برعهده گرفتهاند. این دگرگونی، میلیونها نفر را به «امت مبعوث» تبدیل کرده است؛ امتی که خود را متعهد به ایستادگی پای حق و زندهنگهداشتن پرونده خونخواهی میداند.
در منطق قدرت، وقتی میلیونها انسان با ارادهای واحد و آرمانی به میدان میآیند، محاسبات دشمنان به طور کامل به هم میریزد و تهدیدات آنها خنثی میشود. پیامی که از این حرکت به طرف مقابل مخابره میشود، این است که آنها با دولت یا حکومت طرف نیستند، بلکه با ارادهای جهانی برخاسته از تفکر حسینی روبهرو هستند؛ ارادهای که از تهدید نمیهراسد و هرگونه فشار خارجی را بیاثر میکند.
پارادیپلماسی فرهنگی
همانگونه که گزارشهای امنیتی برخی مراکز صهیونیستی نیز به صراحت عنوان کرده اند، این مطالبه مردمی به سرعت در حال تبدیل شدن به تکلیف جهانی است. این حرکت نشان میدهد اربعین نه تنها رخدادی مذهبی، بلکه پدیده ای ژئوپلیتیک است که با شکستن «چرخه معیوب فراموشی»، موضوع عدالت و مقاومت را در ابعاد بینالمللی مطرح میکند.
در مسیر نجف به کربلا پیرمردی با تعارف یک استکان چای به زائر ایرانی، فصلی تازه از روابط بینالملل را رقم میزند. شاید در ظاهر این تنها یک مهماننوازی ساده باشد، اما در عمق، یکی از عمیقترین اشکال «دیپلماسی مردم با مردم» در جریان است. اربعین در سالهای اخیر از مناسک صرفاً مذهبی عبور کرده و به یکی از مهمترین بسترهای «پارادیپلماسی فرهنگی» در منطقه تبدیل شده است.
برای دههها، تصویری که رسانههای بینالمللی از عراق مخابره کردند، با کلماتی نظیر جنگ، بیثباتی سیاسی و فرقهگرایی گره خورده، اما اربعین روایتی متقابل و قدرتمند در برابر این تصویر کلیشهای ارائه داده است. این رویداد، عراق را به عنوان سرزمینی مهماننواز بازتعریف میکند؛ بستری که داوطلبانه، بدون دخالت دولتها و تنها با تکیه بر قدرت مردم، میزبان میلیونها زائر با ملیتها و مذاهب گوناگون است. اینجا قدرت نرم، نه در اتاقهای دربسته دیپلماسی، بلکه در موکبهای مردمی متولد میشود.
در جهانی که رقابتهای سیاسی سایه سنگین خود را بر روابط بین کشورها انداخته است، اربعین روایت دیگری از «انسان، فرهنگ و اعتماد» ارائه میدهد
کمپین فرهنگی جهانی یا فرصت مغفول؟
هرچند اربعین به عنوان نمادی از مقاومت در برابر ظلم و همگرایی جهانی شناخته میشود، اما هنوز تا تبدیل شدن به «کمپین فرهنگی بزرگ جهانی» راه درازی در پیش داریم. برای رسیدن به این جایگاه، نیازمند تغییر راهبرد در تولید محتوا هستیم:
۱. عبور از دروازهبانی سنتی: به جای انتظار برای بازتاب این رویداد در رسانههای جریان اصلی (که اغلب با نگاهی خاص به موضوع مینگرند)، باید قدرتِ روایتگری را به دست کاربران و زائران سپرد.
۲. توانمندسازی زائران: با توجه به حضور میلیونها زائر دارای گوشیهای هوشمند، ظرفیت بینظیری برای ایجاد کمپین رسانهای بزرگ وجود دارد. اشتراکگذاری لحظات عمیق انسانیِ سفر، میتواند از هر بیانیه سیاسی تأثیرگذارتر باشد.
۳. تلفیق میراث و مدرنیته: استفاده از ظرفیت تمدنی شهرهای مرزی کشور (مانند ایلام) و ترکیب آن با روایتهای معنوی، میتواند لایههای جدیدی از شناخت را به گردشگری مذهبی اضافه کند.
امروز دیگر روابط فرامرزی تنها در بعد دولتها تعریف نمیشود. نقشآفرینی استانداریها، شهرداریها، دانشگاهها، هلالاحمر و سزمان های مردم نهاد ایران و عراق در مدیریت زیرساختهای عظیمِ این سفر (حملونقل، اسکان، سلامت)، نشان میدهد جامعه مدنی و نهادهای محلی به بازیگران مؤثر سیاست خارجی تبدیل شدهاند. با پیشبینی حضور ۶ میلیون زائر ایرانی، این گستره انسانی، ظرفیتی بینظیر برای توسعه پیوندهای راهبردی میان دو ملت ایجاد کرده است.
در جهانی که رقابتهای سیاسی سایه سنگین خود را بر روابط بین کشورها انداخته است، اربعین روایت دیگری از «انسان، فرهنگ و اعتماد» ارائه میدهد. شاید استکان چای آن میزبان عراقی، نمادی کوچک باشد، اما عصاره پیوندی است که سالها دیپلماسی رسمی در ساختن آن ناتوان بود. اربعین، هر سال در جادههای منتهی به کربلا، این حقیقت را فریاد میزند که مرزها در برابر قدرت نرمِ همدلی، رنگ میبازند.