تجارت خارجی در اندیشه اقتصادی قائد شهید
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ قائد شهید امت تجارت خارجی را واجد نقشی حیاتی در اقتصاد، اما تابعی از یک هدف کلانتر می داند؛ ایجاد اقتصادی درونزا، مقاوم و دانشبنیان. این رویکرد که در چارچوب «اقتصاد مقاومتی» تدوین شده، در پی آن است که از تجارت به عنوان ابزاری برای تقویت تولید ملی، کاهش وابستگی به نفت و افزایش قدرت ملی در برابر فشارهای خارجی استفاده کند.
شهید امام خامنهای (ره) بر تنظیم واردات تأکید داشتند؛ به گونهای که از ورود بیرویه کالاهای مشابه تولید داخلی جلوگیری شود
به بیان قائد شهید، اقتصاد مقاومتی به معنای «مقابله هوشمندانه با تحریمها و ایجاد مصونیت در برابر آنها»ست .
محور اصلی سیاستهای تجاری مد نظر شهید امام خامنه ای (ره)، حرکت از یک الگوی صرفاً وارداتی به سمت اقتصادی است که ستون فقرات آن تولید ملی باشد . این به معنای تغییر در نوع نگاه به تجارت است؛ جایی که واردات نه به عنوان هدف، که به عنوان ابزاری برای تأمین مواد اولیه و نیازهای ضروری تولید داخلی دیده میشود. لذا در این دیدگاه ، هدف نهایی، رسیدن به نقطهای است که صادرات غیرنفتی بر واردات غلبه یابد و کشور بتواند خود را از درآمدهای نفتی بینیاز سازد. این به معنای عبور از اقتصاد «واردات محور» به سمت «تولید محور» و در نهایت «صادرات محور» است.
برای تحقق این هدف، مجموعهای از راهبردهای مشخص در بیانات و سیاستهای ابلاغی ایشان قابل شناسایی است:
الف) مدیریت هوشمندانه واردات، با هدف حمایت از تولید داخل: شهید امام خامنهای (ره) بر «تنظیم و کنترل واردات» تأکید داشتند؛ به گونهای که از ورود بیرویه کالاهای مشابه با تولید داخلی جلوگیری شود. این حمایت، به ویژه برای «صنایع نوپا» حیاتی دانسته شده و استفاده از ابزارهایی چون تعرفههای گمرکی، استانداردهای کیفی و قوانین خاص را شامل میشود . نکته مهم، تأکید بر هوشمندانه بودن این حمایتهاست تا ضمن جلوگیری از آسیب به تولید داخل؛ به انحصار و کاهش کیفیت منجر نشود . همچنین، واردات باید بر کالاهای اساسی و نهادههای تولید متمرکز باشد تا وابستگی به کشورهای محدود کاهش یابد.
ب) جهش صادرات و حرکت در زنجیره ارزش: افزایش صادرات غیرنفتی، یکی از ارکان اصلی اقتصاد مقاومتی است، اما صادراتِ مطلوب از نگاه ایشان صادرات مواد خام نیست؛ بلکه هدف؛ تکمیل زنجیره ارزش و صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر است. برای نمونه، تأکید بر صادرات گاز، برق، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی به جای نفت خام، در سیاستهای کلی دیده میشود. همچنین حمایت همهجانبه از صادرات، ازجمله از طریق تسهیل مقررات، توسعه زیرساختها و تشویق سرمایهگذاری خارجی برای صادرات، از دیگر محورهاست .
ج) تقویت پیوندهای منطقهای و دیپلماسی اقتصادی: افزایش قدرت مقاومت اقتصاد، در گرو «توسعه پیوندهای راهبردی و گسترش همکاری و مشارکت با کشورهای منطقه و جهان، به ویژه همسایگان» است . این سیاست که با عنوان «اقتصاد برونگرا» نیز شناخته میشود؛ بر استفاده فعال از دیپلماسی برای تأمین اهداف اقتصادی و بهرهگیری از ظرفیت سازمانهای بینالمللی تأکید دارد.
تجارت، ابزاری راهبردی برای تحقق عینی اقتصاد مقاومتی است
د) اتکا به توان داخلی و پرهیز از وابستگی: این اصل، شاید بنیادیترین بخش اندیشه قائد شهید (قدس سره الشریف) در حوزه تجارت باشد. در کنار تأکید بر تعاملات اقتصادی با خارج، هشدار جدی نسبت به «اتکا به سرمایه و اراده بیگانه» داده میشود . نمونه تاریخی ارائهشده درباره کشورهای آسیای شرقی که با تکیه بر سرمایههای خارجی در یک بحران مالی دچار فروپاشی شدند، گویای این نگاه است . بنابراین، هرگونه سرمایهگذاری خارجی باید «با تدبیر» و با حفظ «سررشته کار در دست مدیران داخلی» باشد .
در کنار دیدگاه های ارزشمند فوق الذکر، شهید امام خامنه ای ( ره) به چالش ها و موانع توسعه تجارت خارجی نیز نگاه ویژه ای داشته و با تبیین مشکلات موجود، راهبردهای اجرایی لازم را رهنمون می شدند. ایشان به صراحت اعلام می کردند که مشکلات اقتصادی تنها ناشی از تحریم نیست؛ بلکه «تصمیمگیریهای غلط یا کم کاریها، باعث بخش مهمی از مشکلات بوده است» . ایشان به مصادیقی همچون صدور یک هزار و 500 بخشنامه در حوزه گمرک در بازهای کوتاه اشاره کردند که باعث سردرگمی فعالان اقتصادی شد. همچنین، بر لزوم ارتقای کیفیت کالاهای داخلی تأکید نموده و از تولیدکنندگانی که در فضای حمایتی، بدون توجه به کیفیت، فقط قیمتها را افزایش میدهند، گلایه میکردند.
در جمعبندی نگاه شهید امام خامنهای (ره) به تجارت خارجی میتوان گفت که تجارت، ابزاری راهبردی برای تحقق عینی اقتصاد مقاومتی است. این نگاه، فراتر از سیاست صرفاً تجاری، کلانراهبردی است که در آن، مدیریت هوشمندانه واردات، توسعه صادرات غیرنفتی با ارزش افزوده و تعامل هدفمند با اقتصاد جهانی، همگی در خدمت هدف نهایی یعنی «تولید، اشتغال و پیشرفت کشور» قرار میگیرند.
این رویکرد، در عین تعامل با جهان، بر استقلال، اتکا به توان داخلی و ایجاد اقتصادی مقاوم در برابر تکانههای خارجی تأکید دارد.