تهران و معادله جدید جنگ و صلح

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ تهران گامی مهم برای تغییر وضعیت موجود و خطوط قرمز آن برداشته است؛ اقدامی در راستای فرمان امام سیدمجتبی خامنه ای (مد ظله العالی)، فرمانده کل قوا مبنی بر ضرورت انتخاب میان جنگ یا صلح، بهگونهای که دیگر هیچ وضعیت بینابینی قابل قبول نیست. این تحول در چارچوب فرمان رهبر معظم انقلاب اسلامی قابل ارزیابی است که به صراحت بر پایان دادن به شرایط «نه جنگ، نه صلح» فرمان دادهاند که در صورت اقدام نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی، پاسخ ایران باید فوری، شدید و بدون محدودیت جغرافیایی باشد و داراییهای مادی و غیرمادی دشمن در منطقه و جهان را هدف قرار دهد.
ترامپ به دنبال آن است که پیروزی خود را اعلام کند و از صحنه کنار رود، اما برای ثبات وضعیت جدید، می بایست بهتدریج از محاصره دریایی و تحریمهای نفتی دست بکشد
این فرمان صرفاً موضعی تاکتیکی نیست، بلکه بازتعریف قاعده بازی است. پیش از انتخابات میاندورهای، آمریکا تا حدی چشم خود را بر دور زدن محاصره دریایی از سوی تهران به وسیله انتقال کشتیبهکشتی بسته بود. پس از انتخابات، دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا با کنار گذاشتن گزینههای نظامی، دستور افزایش جنگ اقتصادی را صادر کرد که شامل سختگیری بر انتقال کشتی به کشتی و حملات بیشتر به سامانههای راداری و پایگاههای موشکی ایران بود. ایران نیز در پاسخ، پایگاههای آمریکا در کویت، بحرین و کشتیهای عبوری بدون مجوز از تنگه هرمز را هدف قرار داد؛ پاسخهایی قاطع اما در چارچوب وضعیت بینابینی.
اکنون گویا تهران قصد دارد نفتکشهای خود را (نه صرفاً به وسیله کشتی به کشتی) در مسیر عبور از تنگه هرمز و در مخالفت با محاصره دریایی ترامپ اعزام کند و همزمان تهدید کرده است اگر آمریکا مانع عبور شود، تأسیسات نفتی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد. به بیان دیگر، محاصره دریایی اقدامی جنگی به شمار میرود و پیامد آن جنگ خواهد بود، نه حملاتی پراکنده. اهمیت این تغییر در جابهجایی تعریف «نقطه شروع جنگ» است. یعنی صرف خودداری از عبور نفتکشها، معادل اعلان جنگ دانسته میشود و فضای مانور دیپلماتیک را کاهش میدهد.
به نظر می آید تهران این رویکرد را بر اساس مشاهده تهدیدهای توخالی و مکرر ترامپ و تعلل وی برای آغاز دور سوم جنگ اتخاذ کرده و به این نتیجه دست یافته است ترامپ گزینههای نظامی مؤثری در اختیار ندارد؛ زیرا اگر داشت، تاکنون از آنها استفاده کرده بود. در نتیجه، تهران محاسبه میکند با تهدید به افزایش تنش میتواند خطوط تقابل را تغییر دهد. یعنی ایران اگر نتواند نفت خود را بفروشد، تأسیسات نفتی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد. این تهدید هوشمندانه است، زیرا هزینه را به متحدان واشنگتن منتقل میکند؛ هر چند خطر محاسباتی نیز دارد.
در واقع به نظر می آید؛ ترامپ به دنبال آن است که پیروزی خود را اعلام کند و از صحنه کنار رود، اما برای ثبات وضعیت جدید، می بایست بهتدریج از محاصره دریایی و تحریمهای نفتی دست بکشد؛ محاصره به جای فروپاشی یکباره، سوراخ میشود. این گزینه برای ترامپ امکان خروج از تله افزایش بدون پذیرش شکست را فراهم میکند، اما برای تهران خطر آن است که پیروزی اعلام شده ترامپ، مشروعیت بینالمللی محاصره را حفظ کند.
آنچه در حال وقوع است، نه تاکتیکی مقطعی، بلکه تغییر پارادایم تقابل است. تهران با تکیه بر فرمان صریح رهبر انقلاب اسلامی، وضعیت «نه جنگ، نه صلح» را پایانیافته میداند و آستانه تحمل خود را به مرز جنگ تمامعیار منتقل کرده است. صحبت های سرلشکر وحیدی، فرمانده کل سپاه مبنی بر اینکه «آماده باشید؛ ما در حال ورود به رویارویی نهایی با امپریالیسم جهانی هستیم»، در همین راستا ارزیابی می شود.
نتیجه معادله جدید، یا پذیرش صلح از سوی طرف مقابل است یا ورود به جنگی که هزینههای آن برای همه طرفها غیرقابل مهار خواهد بود. تعیینکننده مسیر نهایی، دقت تهران در خوانش نیات واشنگتن و مدیریت خطر در این بازی خطرناک است؛ بازیای که در آن هر دو طرف با تهدید به جنگ، در جست وجوی صلحی هستند که هیچکدام حاضر نیستند شروط آن را علنی بپذیرند.