انصارالله و تکمیل کنترل راهبردی شرق باب المندب

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ منابع نزدیک به دولت دست نشانده عربستان در یمن اعلام کردند، نیروهای مسلح یمن وابسته به انصارالله به ۷۰ کیلومتری شهر عدن رسیده و تا این منطقه پیشروی کرده اند. این پیشروی ها بعد از فرار عناصر وابسته به عربستان از مناطق اطراف تنگه باب المندب انجام می شود.
فرار عناصر دشمن سعودی و نیروهای مورد حمایتشان بعد از گذشت ۴۰ روز از عملیات نظامی آنها انجام شده است و نیروهای مسلح یمن کنترل تنگه باب المندب و مناطق اطراف آن را به دست گرفته اند.
نیروهای مسلح یمن با عقب نیروهای مسلح وابسته به عربستان از مواضع راهبری در استان های تعز و لحج، امنیت را به ورودی های جنوبی و شرقی باب المندب برگرداندند.
پیش تر نیروهای مخالف دولت صنعا از بیابان های خالی از سکنه شرق باب المندب برای ناامن کردن منطقه و حمله به پادگانهای انصارالله استفاده می کردند
ایمان محمدی، کارشناس مسائل غرب آسیا درباره تسلط انصارالله یمن بر منطقه مشرف بر تنگه باب المندب و ساحل خلیج عدن در جنوب یمن به «راهبرد معاصر» گفت: انصارالله توانسته معادلات میدانی در جنوب یمن و پیرامون تنگه باب المندب را وارد مرحله تازه ای کند؛ تحولی که علاوه بر محدود کردن تحرکات نیروهای مخالف دولت صنعا، ارتباط عدن با باب المندب را با چالش مواجه می کند و می تواند بر موازنه قدرت نظامی و سیاسی در جنوب یمن تأثیر بگذارد. این تحول به معنای تثبیت موقعیت راهبردی انصارالله در یکی از مهمترین گذرگاه های دریایی جهان است.
وی با بیان تحولات ۲۴ ساعت گذشته در جنوب یمن افزود: ارتش یمن و جنبش انصارالله موفق شدند بر ارتفاعات خلج و پادگان مهم نظامی این منطقه که در جنوب خلیج عدن و دریای عرب قرار دارد، مسلط شوند. تسلط بر این ارتفاعات و پادگان نظامی به معنای قطع ارتباط عدن با باب المندب است.
کارشناس مسائل غرب آسیا درباره چرایی تغییر رویکرد نظامی انصارالله و حرکت به سمت منطقه لحج عنوان کرد: دلیل تغییر رویه، حملات و پاتک های سنگینی بود که نیروهای موسوم به عمالقه و نیروهای موسوم به «درع الوطن یا سپر میهن» از این منطقه به سمت باب المندب انجام می دادند. محدوده میان ارتفاعات خلج و باب المندب عمدتاً بیابانی است و تنها ارتفاعات مهم این منطقه، ارتفاعات خرز و در محدوده بالاتر، ارتفاعات کهبوب به شمار می روند. از همین رو، ارتش یمن پس از چندین مرحله مقابله با نیروهایی که از سمت لحج به باب المندب حمله کردند، به این جمع بندی دست یافت برای حفظ امنیت این گذرگاه باید بر ارتفاعات و مناطق راهبردی شرق باب المندب نیز مسلط شود.
دو هدف راهبردی انصارالله در شرق باب المندب
محمدی با تشریح روند عملیات نظامی انصارالله گفت: ارتش یمن حرکت خود را از شمال تعز به سمت لحج با دو هدف اصلی آغاز کرد؛ نخست، تسلط بر ارتفاعات کهبوب و در مرحله بعد، تصرف ارتفاعات خلج و پادگان مهم این منطقه. هدف نخست حدود دو هفته پیش محقق شد و هدف دوم نیز روز گذشته به نتیجه دست یافت. با این پیشروی، بیابان های منطقه المضاربه که بر خلیج عدن مشرف است و در بخش بالایی استان لحج قرار دارد، به کنترل ارتش یمن درآمد. در نتیجه این عملیات مناطق شمالی و جنوبی المضاربه و رأس العاره، به عنوان غربی ترین شهرستان استان لحج، به همراه جبل الخرج و مناطق پیرامونی، در کنترل نیروهای دولت صنعا قرار گرفتند.
وی با بیان پیامدهای نظامی تسلط بر ارتفاعات خرز تأکید کرد: ارتش یمن پس از تسلط بر این ارتفاعات توانست محدوده ای به وسعت حدود یک هزار و 500 تا یک هزار و 600 کیلومتر مربع را در محاصره قرار دهد؛ منطقه ای که بخشی از نیروهای عمالقه و نیروهای مستقر در عدن در آن گرفتار شدند. ارتش یمن برای نیروهای مستقر در این محدوده مهلتی تعیین و اعلام کرد، افرادی که در بازه زمانی مشخص شده منطقه را ترک کنند، می توانند بدون درگیری عقب نشینی کنند؛ اما پس از پایان مهلت، نیروهایی که در منطقه باقی بمانند باید بجنگند یا به اسارت درآیند.
به گفته محمدی، این فراخوان موجب بروز اختلاف و تنش میان نیروهای مخالف انصارالله شد. برخی فرماندهان با عقب نشینی مخالفت کردند و برخی دیگر خروج نیروها را ضروری می دانستند. در نتیجه این اختلافات، بخشی از نیروها از دستورات فرماندهان خود سرپیچی کردند و بسیاری از تجهیزات آنها در منطقه ای وسیع به عنوان غنیمت انصارالله و ارتش یمن در منطقه باقی ماند. این اختلافات حتی به درگیری های داخلی و استفاده از سلاح میان نیروهای مخالف منجر شد و تعدادی نیز زخمی شدند. در نهایت، بخشی از نیروهایی که در محدوده محاصره شده باقی مانده بودند، به اسارت ارتش یمن درآمدند.
تثبیت موقعیت راهبردی دولت صنعا در باب المندب
وی درباره اهمیت راهبردی این تحول گفت: پیش تر نیروهای مخالف دولت صنعا از بیابان های خالی از سکنه شرق باب المندب برای ناامن کردن منطقه و حمله به پادگانهای انصارالله استفاده می کردند؛ اما اکنون با قرار گرفتن مناطق شرقی باب المندب در کنترل ارتش یمن، امکان تکرار چنین اقداماتی به میزان قابل توجهی محدود شده است.
کارشناس مسائل یمن تأکید کرد: تسلط ارتش یمن بر مناطق شرقی باب المندب، کنترل دولت صنعا و انصارالله بر این گذرگاه را تثبیت کرده است. از این پس، هر گونه تلاش برای تغییر این وضعیت مستلزم آزادسازی مناطق شرقی یا غربی باب المندب خواهد بود؛ موضوعی که به سادگی امکانپذیر نیست.
وی تصریح کرد: یکی دیگر از پیامدهای تحولات اخیر آشکار شدن ضعف انسجام نیروهای مخالف دولت صنعاست. این اتفاق نشان داد طرف مقابل همچنان نیروی مسلح یکپارچه ندارد و با وارد شدن کوچک ترین فشار، به جای افزایش اتحاد، بیشتر دچار اختلاف، تنش، تجزیه و فرار می شود. این موضوع پس از تسلط ارتش یمن و انصارالله بر ساحل غربی نیز قابل مشاهده بود.
این تحلیلگر با بیان مفهوم «جغرافیای بقا» گفت: هر بار که ارتش یمن و انصارالله بر جغرافیای جدید مسلط می شوند، در واقع بازیگر قدرت در طرف مقابل را نیز از صحنه خارج می کنند. ساختار قدرت در جنوب یمن، به ویژه در مناطق در کنترل دولت مخالف انصارالله و مورد حمایت عربستان، بر پایه تجمیع بازیگران قدرت شکل گرفته است، نه شایسته سالاری؛ بنابراین، هر منطقه ای که به کنترل انصارالله درمی آید، به معنای حذف یکی از این بازیگران از معادلات قدرت است.
محمدی درباره تحولات ساحل غربی یمن گفت: در جریان تسلط ارتش یمن بر ساحل غربی، طارق صالح عملاً یکی از بازیگرانی بود که از نظر جغرافیای قدرت متضرر شد و موقعیت خود را از دست داد. اکنون نیز با تسلط انصارالله بر منطقه المضارب و راس العاره، محمود الصبیحی به عنوان وزیر دفاع اسبق که سال ۲۰۱۵ میلادی مسئولیت داشت، بعد از اسارت چند ساله به وسیله انصارالله با وساطت قبایل جنوبی آزاد شد و بعد از انحلال شورای انتقالی بلافاصله جایگزین الزبیری شد اکنون منطقه ای که در نفوذ این بازیگر قرار داشت و قبایل حاضر در آن فعالیت می کردند، به طور کامل در کنترل انصارالله قرار گرفته است. این موضوع می تواند به معنای از بین رفتن یک بازیگر قدرت دیگر در جبهه مخالفان انصارالله باشد.
پیامدهای سیاسی و نظامی تحولات اخیر
وی تأکید کرد: این تحولات نشان می دهد از دست رفتن جغرافیای در کنترل، به تدریج می تواند به حذف بازیگران سیاسی و نظامی مخالف انصارالله منجر شود؛ زیرا بخش مهمی از قدرت این بازیگران به مناطقی وابسته است که در اختیار دارند.
محمدی با تأکید بر ضرورت بررسی تحلیلی موضوع باب المندب، گفت: اگر شرایط یمن به همین شکلی که انصارالله در حال پیشبرد آن است ادامه یابد، این روند می تواند هم برای دولت صنعا و هم برای جمهوری اسلامی ایران منافعی به همراه داشته باشد. فشار بر عربستان به تنهایی، بدون ایجاد چالش هایی که کشورهای دیگر را حساس کند، می تواند بازار نفت را زیر فشار قرار دهد. با توجه محاصره یمن از سوی عربستان، انصارالله برای اقدامات خود علیه طرف مقابل، به مشروعیتی که برای این اقدامات قائل است، استناد می کند.
هر بار که ارتش یمن و انصارالله بر جغرافیای جدید مسلط می شوند، در واقع بازیگر قدرت در طرف مقابل را نیز از صحنه خارج می کنند
کارشناس مسائل یمن با بیان آثار این وضعیت بر مسیرهای انتقال نفت عربستان عنوان کرد: یکی از پیامدهای این فشار، هدف قرار گرفتن مسیرهای جایگزین عربستان برای دور زدن تنگه هرمز بوده است؛ ازجمله خط لوله هایی که برای انتقال نفت به بنادر غربی عربستان مورد استفاده قرار می گیرند و تأسیسات پمپاژ خط لوله نفت.
وی درباره احتمال بسته شدن باب المندب و پیامدهای گسترش دامنه درگیری گفت: باید میان فشار بر عربستان و گسترش درگیری به سایر بازیگران تفاوت قائل شد. اگر ارتش یمن دامنه اقدامات خود را فراتر از عربستان تعریف کند و به سمت تهدید کشورهای اروپایی یا آمریکا و بستن باب المندب برای آنها حرکت کند، عملاً وارد مرحله ای متفاوت از منازعه خواهد شد. چنین اقدامی می تواند از چارچوب ادعای محاصره و مقابله با عربستان فراتر رود و تثبیت مشروعیت اقدامات انصارالله را دشوار کند. همچنین امکان دارد سایر بازیگران را به حمایت از عربستان سوق دهد.
کارشناس مسائل غرب آسیا با بیان اینکه بعید است سیاستمداران دولت صنعا به سمت چنین اقدامی حرکت کنند، افزود: سیاست دولت صنعا همچنان بر متمرکز نگه داشتن فشارها بر عربستان استوار خواهد بود و شرایط نیز در همین چارچوب ادامه مییابد. در جهان هشت تنگه بسیار مهم وجود دارد که باب المندب از نظر اهمیت در رتبه هفتم قرار میگیرد و تنگه هرمز نیز یکی از این گذرگاههای راهبردی است.
وی افزود: با تسلط دولت صنعا بر تنگه باب المندب، می توان ادعا کرد محور مقاومت بر ۲۵ درصد تنگه های مهم جهان تسلط دارد، موضوعی که دستاورد مهم ژئوپلیتیکی به شمار می رود. تثبیت چنین موقعیتی زمان بر و هزینه بر است و نیازمند تداوم اقدامات و مجاهدت ها خواهد بود. با وجود این، آنچه در شرایط فعلی اهمیت دارد، دستیابی به این موقعیت راهبردی است؛ موضوعی که می تواند در آینده زمینه ساز بده بستانهای سیاسی و نظامی و شکل گیری معادلات جدید در منطقه و جهان باشد.