مرگ ایمن الظواهری و سرنوشت مبهم القاعده-راهبرد معاصر
هشدار سازمان ملل متحد برای رشد قیمت ها و بحران غذا درجهان قوانین جام جهانی قطر اعلام شد به بهانه بازی تاریخی پرسپولیس و النصر/ چند بازیکن ناگهان پنهان شدند!/ وقتی شجاعی پشت ضربه پنالتی ایستاد وزیر اقتصاد:کنترل نقدینگی مهمتر از پایه پولی است آیت‌الله جنتی: بیانات حکیمانه رهبری تکلیف فتنه‌گران، خواص و مسئولان را روشن کرد جزئیات نشست نمایندگان سیستان و بلوچستان با آیت الله رئیسی رشد هیجانی قیمت در بازار خودرو؛ فروش راکد شده وضعیت جاده‌های شمال کشور در امروز 12 مهر 1401 جزئیات افزایش حقوق کارمندان و بازنشستگان دولت اعلام شد جزئیات تصویب و زمان اعمال افزایش حقوق کارکنان دولت پرسپولیسی‌ها منتظر روشن شدن موتور یک ستاره محرومیت بی‌سروصدای داور دیدار جنجالی پرسپولیس - تراکتور واکنش عجیب به شکست پرسپولیس تاریخ دیدار استقلال و پرسپولیس اعلام شد شعارهای رکیک تجمع دانشجویان شریف لکه ننگ ساحت دانشگاه کانال مالی ایران و سوئیس منتفی شد توضیحات سخنگوی هیئت رئیسه مجلس درباره ابهامات بازشماری آراء زاهدی‌وفا مجلس خبرگان رهبری: بیانات اخیر رهبر انقلاب نقشه‌های دشمن را نقش بر آب کرد چرا اعتراضات و اغتشاشات پس از درگذشت مهسا امینی اتفاق افتاد؟ زاهدی‌وفا از مجلس رأی اعتماد نگرفت + توضیحی درباره اعلام اولیه مجلس نقشه مربی پرسپولیس برای بازی بزرگ با سپاهان قالیباف: رئیس‌جمهور در اسرع وقت وزیر پیشنهادی کار را به مجلس معرفی کند گمشده بزرگ استقلال در سیرجان میرتاج‌الدینی: خواصی که عجولانه نظر دادند، طبق فرمایش رهبری مواضعشان را اصلاح کنند سرلشکر باقری: امنیت پایدار امروز مرهون جانفشانی‌های مدافعان امنیت و نظم جامعه است ثبت نام فروش فوری ایران خودرو امروز ۱۲ مهر ۱۴۰۱+ لینک و نحوه ثبت نام خودرو‌های ایران خودرو + قیمت خودرو‌های ایران خودرو خروج ستاره استقلال از لیست سیاه ساپینتو؟ آزمون موفقیت‌آمیز زیرمداری «بلوک انتقال مداری سامان» جزئیات ارسال لایحه همسان سازی حقوق بازنشستگان و کارکنان به مجلس اخطار بانک مرکزی به موسسات مالی و بانک‌ها در خصوص نرخ سودها پزشکان فراری از مالیات به جریمه و مجازات تهدید شدند قیمت جهانی نفت امروز 12 مهر 1401 تمدید زمان استفاده از بسته‌های اینترنت+ جزئیات بذرپاش: سلحشوری‌ها و از خودگذشتگی‌های پلیس، در تاریخ ماندگار است خبر جدید رییس‌کل بانک مرکزی درباره پول جدید ایران آخرین مهلت ثبت نام در سامانه مزایده خودروهای خارجی وضعیت بورس امروز ۱۲ مهر ۱۴۰۱ سرمربی پرسپولیس به مهدی ترابی در رختکن چه گفت؟! بانک مسکن به مشتریان خوش حساب وام ۱۰۰ میلیونی می‌دهد+ جزئیات و نرخ سود قیمت خودرو‌های ایران خودرو و سایپا امروز سه شنبه ۱۲ مهر ۱۴۰۱+ جدول آیت الله رئیسی: مردم توطئه دشمن را ناکام گذاشتند؛تحلیل رهبری از اتفاقات اخیر جامع و برای همگان قابل درک بود قالیباف: رهبر انقلاب مسیر درست را برای همه علاقه‌مندان انقلاب مشخص کردند تفاوت استقلال فرهاد مجیدی با استقلال سا پینتو مخبر: باید برای آینده سینمای کشور ریل‌گذاری شود پاداش پایان خدمت بازنشستگان قسطی می‌شود؟ انفجار مهیب در نزدیکی یک مدرسه در کابل خط و نشان بایدن برای پوتین مشاور امنیت ملی کاخ سفید: به دنبال تحریم بیشتر ایران هستیم آمریکا باز هم به اوکراین سلاح می‌دهد تعداد قربانیان توفان ایان در فلوریدا به ۴۵ نفر افزایش یافت واکنش کنعانی به حمله تروریستی به یک مرکز آموزشی در کابل امیدواری امیرعبداللهیان نسبت به آزادی هر چه سریع‌تر حاجی زندانی در عربستان چگونه محمد بن سلمان در یک قدمی تاج و تخت قرار گرفت؟ خبر فوری از رتبه‌بندی معلمان مهرآفرین + جزئیات و زمان شرکت در آزمون امیرعبداللهیان: توافق دست یافتنی است اگر طرف آمریکایی واقع بینانه برخورد کند کنعانی: ‏نفاق و ریاکاری دشمن اصلی ملت ایران پایانی ندارد بیانیه فراجا: اجازه جولان به دشمن نمی‌دهیم بیانیه سخنگوی گوترش درباره اتفاقات اخیر ایران نتایج همه‌پرسی پیوستن دونباس به روسیه مشخص شد مرندی: آمریکا به دنبال دور زدن توافق است ترکیه خواستار لغو حق وتو در شورای امنیت شد فعالیت مدارس و دانشگاه فرهنگیان از فردا حضوری است+ جزئیات تعیین پایان زمان بارگذاری مدارک رتبه‌بندی معلمان سند دیگری از خلاف گویی خانواده مرحومه مهسا امینی آمار کرونا در ایران امروز 1 مهر 1401 مدارس هفته اول مهر باز هستند/ ساعت فعالیت دبستان‌ها تغییر کرد؟ ساعت طرح ترافیک در تهران تغییر کرد برگزاری کلاس‌های دانشگاه تهران از ۲ تا ۷ مهرماه به صورت الکترونیکی دستور رئیس قوه قضائیه پیرامون نحوه برخورد با عوامل اغتشاشات اخیر توضیحات زاکانی درباره خسارت به ۶۶ خودروی خدمات شهری و حمله به پاکبانان توسط اغتشاشگران در تهران حکومت چه حقی دارد که در پوشش مردم دخالت کند؟ هشدار هواشناسی/ وقوع سیلاب در ۱۳ استان کالبدشکافی مهسا امینی انجام شد؟ بخشنامه وزیر کشور به استانداران برای تصمیم گیری درباره کاهش تلفات جاده‌ای برگشت رامبد جوان به تلوزیون با «خندوانه» و مسابقه‌ای جدید بلیت سینما ارزان شد؟ اینفوگرافیک| بزرگترین تولید کنندگان اورانیوم جهان اینفوگرافیک/ نقشه کامل مسیرهای پیاده‌روی اربعین + هزینه‌ها قیمت بلیت سینما شناور شد «پشه» ممنوع‌التصویر شد؟ خاکسپاری ابتهاج به فردا موکول شد منوچهر اسماعیلی درگذشت+ علت اینفوگرافیک | ایران چهاردهمین اقتصاد جهان، در سال ۲۰۲۲ افشاگری حامد آهنگی از پشت پرده «شب‌های مافیا» ویدیو | از کرملین تا پاستور؛ قطار ایران و روسیه روی ریل همکاری‌های دوجانبه ماجرای فیلم منتسب به شهید پاریاب و خاطره تلخ مردم از سرنوشت قهرمان جنگ زائران حج از مشعر به منا رسیدند/ انجام نخستین مرحله رمی جمرات + فیلم اعمال مخصوص روز عرفه+ متن زیارت امام حسین (ع) در روز عرفه و دعای اللهم تعبا و تهیا+ صوت سینماها ۲۱ تیر ۱۴۰۱ برای بانوان رایگان شد؟ واکنش خانم بازیگر به درخواست شلاق برای ۸۰۰ زن سینماگر+ عکس عید قربان شنبه است یا یکشنبه؟+ تاریخ دقیق تعطیلی عید قربان ۱۴۰۱ قرائت قطعنامه برائت از مشرکین حج ۱۴۰۱ حسین فرح بخش: باید تمام ۸۰۰ زن امضا کننده بیانیه زنان سینماگر را شلاق زد ویدیو | کاهش ۰.۲ درصدی نقدینگی در فروردین؛ گامی بلند درجهت کنترل نرخ تورم ویدیو |بریکس؛ شتاب دهنده مسیر توسعه اقتصادی ایران اینفوگرافیک| ۱۰ گام تا رسیدن به امنیت سایبری مناسب اینفوگرافیک | تجارت ۵۲ میلیارد دلاری ایران با همسایگان ویدیو | سفر رئیس‌جمهور ترکمنستان به ایران؛ گامی در جهت توسعه دیپلماسی منطقه‌ای کاریکاتور | سوغاتی حج اینفوگرافیک |جزئیات افزایش حقوق بازنشستگان تامین اجتماعی ۱۴۰۱ کاریکاتور | مصائب آواربرداری از ساختمان متروپل آبادان اینفوگرافیک | تراژدی‌های ساختمان‌های ناامن اینفوگرافیک | ۳۲میلیون ایرانی درگیر اجاره بهای مسکن کاریکاتور| پیر شدیم رفت ماجرای لغو مجوز صوت و تصویر «روبیکا»+ علت جزئیات تکمیلی نتایج شمارش آرای ریاست جمهوری 1400+ آمار دقیق نتیجه نهایی انتخابات مجلس خبرگان رهبری تهران 1400 نتایج انتخابات شورا‌ی شهر استان تهران ۱۴۰۰+ اسامی آرای آیت الله رئیسی در تهران چقدر بود؟ نتایج انتخابات شورای شهر اراک 1400 نتایج انتخابات شورای شهر قزوین 1400 نتایج انتخابات شورای شهر کرمانشاه 1400 آمار دقیق انتخابات ریاست جمهوری 1400 به تفکیک استان‌ها+ جدول نتایج انتخابات شورای شهر ایلام 1400 نتایج انتخابات شورای شهر قم 1400 نتایج انتخابات شورای شهر ساری 1400 نتایج انتخابات شورای شهر تبریز ۱۴۰۰ نتایج انتخابات شورای شهر سنندج ۱۴۰۰ نتایج انتخابات شورای شهر همدان 1400 نتایج نهایی انتخابات ریاست جمهوری 1400/ آیت الله رییسی برنده انتخابات سیزدهم جدی‌ترین تهدید سایبری فعلی علیه ایران چیست؟ حکمرانی داده‌ها در دنیای دیجیتال مصادیق مجرمانه محیط زیستی جدید در فضای مجازی اعلام شد جریمه سنگین اپل از سوی سازمان ضد انحصار روسیه آپدیت جدید «تلگرام» به جنگ با «کلاب هاوس» رفت کلاب هاوس هک شد/ افشای اطلاعات شخصی ۱.۳ میلیون کاربر سارا بهرامی مهمان این هفته برنامه همرفیق+عکس تأیید هک اطلاعات ۱۵ هزار کاربر آمریکایی ۱۴.۵ میلیون آمریکایی به اینترنت ثابت دسترسی ندارند درخواست ترامپ از ایالت‌های آمریکا درباره غول‌های فناوری افزایش ظرفیت لایو اینستاگرام وقتی عربستان ثروتمند و نفت‌خیز هم از اینفلوئنسرها مالیات می‌گیرد همسریابی در فضای مجازی و کلاهبرداری از مردم اقوام ایرانی «اقلیت» نیستند تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت شیشه کریستال تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت آرد و گندم تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت دامپروری و دام گوشتی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت دانه های روغنی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت شیرینی و شکلات تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت فرش تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت نساجی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت چوب و مبلمان شکست استثناگرایی آمریکایی در عصر ترامپ به سمت دنیای پس از دلار پیش می رویم؟ خروج ترامپ از برجام؛ فشار حداکثری و نتایج حداقلی آیا عراق می تواند از نیروهای امریکایی خالی شود؟ مرگ ابوبکر البغدادی؛ کشته شدن سرکرده داعش چه پیامدی دارد؟ بازوهای نیابتی ایران در منطقه قدرتمندتر از همیشه درس‌های جنگ یمن برای اسرائیل وحدت میان جریان های سیاسی ایران در سایه سیاست فشار حداکثری آمریکا دولت پنهان در لبنان شکست سیاست فشار حداکثری ترامپ در قبال ایران/درهای مذاکره با ایران باز است طرح صهیونیست ها برای اشغال دره اردن رویای چین در هفتاد سالگی؛ خیلی دور، خیلی نزدیک سبک مبارزه تشکیلات خودگردان و اتحادیه اروپا برای حفظ کرانه باختری طرحی برای ایجاد یک سازه امنیتی در خاورمیانه تاریخ سری فشار اسرائیل برای حمله به ایران بررسی صنعت انیمیشن در منهای نفت/ ژاپن چگونه صنعت انیمیشن جهان را قبضه کرد؟ + فیلم منهای نفت: درآمد 16 هزار بشکه نفت تنها در یک سوله پرورش ماهی بررسی صنعت پرورش ماهی در مستند منهای نفت + تیزر بررسی صنعت لبنیات در مستند منهای نفت/ اشتغال یک میلیون نفری شیر و لبنیات منهای نفت: درآمد یک میلیارد دلاری پسته ایران/ هیچ کشوری توان تولید پسته مرغوب ایران را ندارد همه ابعاد تحریم؛ فرصت‌ها و تهدیدها تحریم‌ها به مبادلات ما با شرکت‌های کوچک اروپایی آسیبی نمی‌زند/ نرخ کنونی دلار بالاتر از نرخ واقعی آن است
راهبرد معاصر بررسی می‌کند؛

مرگ ایمن الظواهری و سرنوشت مبهم القاعده

سرکردگان گروه‌های جهادی عنصر کلیدی در تعیین خط و مشی سازمان دارند و با توجه به ویژگی‌های شخصیتی خود می‌توانند موقعیت و مکان سازمان را ارتقا دهند یا موجب افول و تضعیف آن شوند. در همین راستا ویژگی و شخصیت سرکرده جدید القاعده نقش مهمی در وضعیت این سازمان و آینده آن ایفا خواهد کرد. می‌توان گفت ظهور سرکرده کاریزما همانند اسامه بن‌لادن علاوه بر افزایش قدرت القاعده می‌تواند به تضعیف و افول داعش منجر شود
سیدعلی نجات؛ کارشناس مسائل غرب آسیا
تاریخ انتشار: ۱۳:۳۹ - ۱۳ مرداد ۱۴۰۱ - 2022 August 04
کد خبر: ۱۴۵۵۸۲

مرگ ایمن الظواهری و سرنوشت مبهم القاعده

 

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ جو بایدن رئیس‌جمهور آمریکا دوشنبه خبر داد ایمن ‌الظواهری، سرکرده شبکه القاعده شنبه در حمله پهپادی در کابل کشته شد. مقام های آمریکایی می‌گویند عملیات تعیین مکان و قتل الظواهری در نتیجه تلاش‌های دقیق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) انجام شده است.


حال این پرسش به ذهن متبادر می‌شود حذف ‌الظواهری که از مهم‌ترین بنیانگذاران القاعده است چه تأثیری بر آینده این تشکیلات خواهد گذاشت؟

 

فراز و فرودهای القاعده

القاعده از زمان شکل‌گیری تا به امروز شاهد فعالیت چهار موج یا دوره تاریخی بوده است. در سال 1988 اسامه بن‌لادن، ایمن الظواهری و برخی دیگر از افراد، القاعده را برای مبارزه با نیروهای شوروی حاضر در افغانستان راه‌اندازی کردند. یک دهه بعد، یعنی در سال 1998 القاعده همزمان حملاتی علیه سفارتخانه‌های آمریکا در نایروبی، کنیا و دارالسلام در تانزانیا انجام داد. نیروهای القاعده در 12 اکتبر 2000 نیز کشتی یواس‌اس کول نیروی دریایی آمریکا را که در لنگرگاه عدن یمن مشغول سوخت‌گیری بود، بمباران کردند. در این عملیات 17 سرباز آمریكایی کشته و 39 نفر دیگر زخمی شدند.


نقطه عطف این دوره حادثه 11 سپتامبر 2001 بود که تاکنون از آن به عنوان بزرگ‌ترین عملیات تروریستی تاریخ آمریکا نام می‌برند. بعد از این عملیات تروریستی القاعده دچار ضعف شد. در سال‌های 2001 و 2002 آمریکا انتقام سختی از القاعده گرفت و برخی از سرکردگان آن در افغانستان و پاکستان را به قتل رساند یا دستگیر کرد.


موج دوم القاعده در سال 2003 و بعد از اشغال عراق به وسیله آمریکا شکل گرفت. خلأ امنیتی ناشی از حمله آمریکا به عراق موجب شد ابومصعب الزرقاوی گروه جهاد و التوحید را ایجاد کند كه بعدها به سازمان «القاعده در بین‌النهرین» تغییر نام داد. میزان فعالیت این گروه در سال 2005 بسیار بالا بود، اما از سال 2006 از میزان فعالیت و اقدامات آن كاسته شد.


در خارج از عراق نیز القاعده توانست شاخه‌های متعددی را در کشورهای مختلف منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا ایجاد کند. عناصر القاعده در اروپا نیز به‌ویژه در اسپانیا و انگلیس عملیات تروریستی متعددی انجام دادند که جان باختگان بسیار زیادی داشت. با وجود این، پس از کشته شدن ابو مصعب الزرقاوی در سال 2006، القاعده عراق دچار ضعف شد. در این دوره علاوه بر رهبر القاعده عراق، بسیاری از سران القاعده در پاکستان نیز به‌وسیله هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا کشته شدند.

ناامنی و بی‌ثباتی ناشی از انقلاب‌ها شرایط و فرصت مناسبی را برای القاعده فراهم کرد. از این‌رو القاعده توانست از فضا و موقعیت بهره‌برداری، در کشورهای جدیدی ازجمله سوریه پایگاه و شاخه جدید ایجاد و حضور خود را در سایر مناطق نظیر یمن مستحکم کند


سومین موج فعالیت القاعده در سال‌های 2007 تا 2011 و پس از ظهور انور العولقی، سرکرده یمنی - آمریکایی القاعده یمن و شکل‌گیری گروه القاعده در جزیره العرب است. پنجم نوامبر 2009، نضال مالک حسن، سرگرد ارتش آمریکا که در ارتباط با انور العولقی بود، در تیراندازی پایگاه فورت هود وابسته به ارتش آمریکا در تگزاس به سوی سربازان آتش گشود و 13 نفر را کشت و 30 نفر دیگر را نیز زخمی کرد. به دنبال این عملیات انور العولقی کشتار سربازان آمریکایی در تگزاس به وسیله نضال حسن را ستود.


یک ماه بعد عمر فاروق عبدالمطلب، شهروند نیجریه‌ای تلاش کرد روز کریسمس هواپیمای آمستردام - دیترویت ایالت میشیگان آمریکا را منفجر کند، اما بمب عمل نکرد و وی دستگیر شد. مسئولان آمریكایی می‌گویند عمر فاروق با انور العولقی، رهبر معنوی القاعده در ارتباط و العولقی برنامه بمب‌گذاری آن هواپیما را طراحی کرده بود. به هر روی یکی از نقاط عطف این دوره مرگ اسامه بن‌لادن بود. بن‌لادن که بنیانگذار و رهبر کاریزماتیک القاعده بود می 2011 به وسیله نیروهای نظامی آمریکا در پاکستان کشته شد. مدت کوتاهی پس از کشته شدن بن‌لادن، انور العولقی نیز در حمله هواپیماهای بدون سرنشین در یمن کشته شد.


موج چهارم القاعده با آغاز انقلاب‌های عربی در کشورهای غرب آسیا و شمال آفریقا شکل گرفت. شروع خیزش‌های مردمی و انقلاب‌ها در جهان عرب، کشته شدن رهبران ارشد القاعده را کاملاً تحت الشعاع قرار داد. در ابتدا انقلاب‌های عربی تهدیدی مستقیم برای القاعده به حساب می‌آمد که مبتنی بر ترور و خشونت بود. اما فقدان آلترناتیو برای حکومت‌های سرنگون شده و مدیریت ناکارآمد حکومت‌های پسابهار عربی و همچنین دخالت قدرت‌های بزرگ و ناتو در برخی از کشورها برای ایفای نقش در دولت‌های جدید، فرصت بسیار مناسبی برای القاعده مهیا کرد بار دیگر مسیر رو به رشدی در شمال آفریقا و غرب آسیا برای خود ترسیم کند.


در واقع ناامنی و بی‌ثباتی ناشی از انقلاب‌ها شرایط و فرصت مناسبی را برای القاعده فراهم کرد. از این‌رو القاعده توانست از فضا و موقعیت بهره‌برداری، در کشورهای جدیدی ازجمله سوریه پایگاه و شاخه جدید ایجاد و حضور خود را در سایر مناطق نظیر یمن مستحکم کند. نکته مهم درباره دوره چهارم، یعنی دوره رهبری ایمن الظواهری این است که القاعده که تا سال 2010 خود را عدو البعید به‌ویژه غرب می‌دانست در دوره چهارم تغییر موضع داد و دشمنان نزدیک را دستور کار قرار داد. پس از خلق داعش و اعلام خلافت ابوبکر البغدادی در سال 2014، القاعده در وضعیت ضعف و شکست قرار گرفت. از نقاط عطف دوره چهارم القاعده، مرگ ایمن الظواهری است که بزرگترین ضربه به این گروه تروریستی پس از به قتل رساندن اسامه بن لادن به شمار می‌رود.

 

حذف الظواهری و آینده القاعده

جنبش‌های افراط‌گرا اغلب بر محور سرکرده ای کاریزماتیک و نیرومند به فعالیت می‌پردازند. سرکرده ای کاریزماتیک مبتنی ‌بر جاذبه استثنایی، به‌گونه‌ای از سرکردگی گفته می‌شود که دارای قدرت و توانایی الهام‌بخشی به پیروان خود باشد و این درحالی است که این توانایی‌ها صرفاً از نیروی شخصیت و تعهد فرد سرچشمه گرفته باشد.


نگاهی به جنبش‌های افراط‌گرای قرن گذشته در غرب آسیا و شمال آفریقا نشان می‌دهد فاکتور سرکردگی به ویژه سرکرده کاریزماتیک نقش مهمی در عملکرد و کارایی تشکیلات دارد؛ به طوری که حذف سرکرده کاریزماتیک از صحنه بیشتر به ‌معنای آغاز زوال و افول چنین جنبش‌هایی بوده است. به عنوان نمونه مرگ اسامه بن‌لادن در سال 2011 بزرگ‌ترین چالش القاعده در سال‌های فعالیت آن بوده است.


با وجود محكومیت جهانی القاعده، بسیاری از مسلمانان از اسامه بن ‌لادن الگو و الهام گرفتند و اقدامات و فعالیت‌های او را ستودند. طبق برخی از گزارش‌ها بعد از سال 2001 و حادثه 11 سپتامبر بسیاری از مسلمانان نام اسامه را برای فرزندان خود برگزیدند. شخصیت بن‌لادن در میان اعضای القاعده و توانایی های وی نقشی اساسی در تحکیم وحدت سازمانی القاعده داشت. مرگ بن‌لادن علاوه ‌بر حذف چهره کاریزماتیک و وحدت‌بخش القاعده، این سازمان را با چالش جانشینی مواجه کرده است. فقدان شخصیت کاریزماتیک در ایمن الظواهری و ناتوانی وی در مدیریت و انسجام‌بخشی به سازمان از دلایل اصلی ضعف القاعده در چند سال اخیر بوده است.


اسامه بن‌لادن شخصیتی داشت که باعث می شد سخنرانی‌هایش بازتاب جهانی پیدا کند؛ اما خطابه‌ و سخنرانی‌های الظواهری برخلاف بن‌لادن بسیار ضعیف است. سخنرانی ایمن الظواهری همانند خطبه یک شیخ در مسجد برای نمازگزاران یا تحلیل پدیده یا موضوعی به وسیله استاد برای دانشجویان بود. وی در حد و قامت نظریه‌پرداز  القاعده و با لحن قوی ظاهر نمی‌شد. این موضوع باعث شده بود سخنان الظواهری برای رسانه‌ها اهمیت چندانی نداشته باشد.


ایمن الظواهری، سرکرده سابق القاعده، تئوریسین و سرکرده بدون کاریزماست. او که خود یکی از طراحان اصلی حمله تروریستی 11 سپتامبر بود، هرگز هاله مخوف بن لادن را در اطراف خود نداشت. باراک مندلسون، استاد دانشگاه هاورفورد پنسیلوانیا در این باره می‌گوید: در دوره الظواهری، هسته مرکزی القاعده فقط سایه‌ای از آن چیزی است که پیشتر بوده و در واقع بزرگ‌ترین دستاورد الظواهری فقط زنده نگه داشتن القاعده است. به‌عقیده باراک مندلسون، شاخه‌های مختلف القاعده در دوران رهبری ظواهری چندان به رهبری واحدِ او پایبند نبودند و رهبری القاعده را به سطح «مجلس شورا» کاهش دادند. در حقیقت القاعده در دوره الظواهری به تدریج غیرمتمرکزتر شد و اختیارات آن عمدتاً در اختیار سرکردگان گروه‌های وابسته قرار گرفت.

اسامه بن‌لادن شخصیتی داشت که باعث می شد سخنرانی‌هایش بازتاب جهانی پیدا کند؛ اما خطابه‌ و سخنرانی‌های الظواهری برخلاف بن‌لادن بسیار ضعیف است


از همین‌رو سرکردگان القاعده از سال 2016 به حمایت و تبلیغ حمزه بن‌لادن، جوان‌ترین پسر اسامه بن‌لادن پرداختند. در می 2017، این سازمان از حمزه بن‌لادن نیز به عنوان «شیخ» یاد کرد. در گزارشی که مرکز مبارزه با تروریسم در سال 2017 درباره سرکرده القاعده منتشر کرد، احتمال دست یافتن حمزه به بالاترین جایگاه در این سازمان بالا ارزیابی شد. علی صوفان، کارشناس مسائل تروریسم و مأمور سابق پلیس فدرال آمریکا در این‌باره می‌گوید: حمزه بن‌لادن خود را برای ایفای نقشی در حد رهبری در سازمانی که پدرش بنیان نهاده، آماده می‌کند؛ به‌عنوان یکی از افراد خاندان بن‌لادن، احتمال پذیرش او ازسوی افراد رده پایین سازمان بسیار بالاست.


با وجود این، حمزه بن لادن پسر سرکرده سابق القاعده که پیش تر گمان می‌رفت جانشین الظواهری بشود، سال 2019 به وسیله مأموران آمریکایی در جریان عملیاتی ضدتروریستی در مرز پاکستان و افغانستان کشته شد. پس از کشته شدن حمزه بن لادن، گمانه‌زنی‌هایی درباره جانشین احتمالی مطرح شدند که مهم‌ترین آنها ابو ‌محمد المصری و سیف العدل بودند. با کشته شدن الظواهری در حمله پهپادی آمریکا و اخبار مربوط به كشته شدن المصری، سیف العدل که از او به عنوان شخصیتی بسیار مورد احترام در صفوف القاعده یاد می‌شود، تنها بازمانده اصلی است که بالقوه می‌تواند سرکردگی القاعده را در دست بگیرد. 


بنا به دلایل امنیتی سیف العدل سال‌ها خود را مخفی کرد و حتی القاعده هم کمتر از او حرفی به میان می‌آورد، جز آنکه در سال 2017 و 2019 خبر زنده بودن او را اعلام کرد. سیف العدل از پیکارجویان کهنه‌کار، یکی از معدود بنیانگذاران زنده القاعده و به ندرت در رسانه‌ها حاضر شده است. همانند ‌المصری، العدل هم به همدستی در بمب‌گذاری‌های سال 1998 سفارت‌های آمریکا در تانزانیا و کنیا متهم است. او همچنین از نام‌های مستعار جهادی «عابر سبیل» و «محمد صلاح‌الدین زیدان» هم استفاده می‌کرده است.


آکادمی نظامی آمریکا (وست‌پوینت) در یکی از مطالب خود در مارس 2016، سیف العدل را یکی از مؤثرترین سردمداران القاعده نامید و گفت، او یکی از معدود سرکردگانی است که از دوران پیش از 11 سپتامبر باقی مانده‌اند و در مقام و رتبه‌ای است که می‌تواند موقعیت سرکرده القاعده را تصاحب کند.

القاعده کنونی با القاعده دو دهه گذشته قابل قیاس نیست. امروزه القاعده کمتر تمرکزگراست، کمتر بر انجام عملیات تروریستی در غرب متمرکز است و این موضوع کاهش محبوبیت آن را به دنبال داشته است


سیف‌العدل همانند ایمن الظواهری مصری است. با وجود این، رسانه‌ها این چهره جوان را که پیش‌تر نامش به میان آمده بود، خشن‌تر از الظواهری می‌دانند؛ از این رو به او «شمشیر انتقام» لقب داده‌اند. در واقع می‌توان گفت، اگر سیف العدل یا هر جانشین دیگری بتواند عملکرد بهتری نسبت به ایمن الظواهری داشته باشد، مرگ سرکرده القاعده نه تنها این سازمان را تضعیف نمی‌کند، بلکه حتی به تقویت آن منجر می‌شود.

 

نتیجه‌گیری

القاعده کنونی با القاعده دو دهه گذشته قابل قیاس نیست. امروزه القاعده کمتر تمرکزگراست، کمتر بر انجام عملیات تروریستی در غرب متمرکز است و این موضوع کاهش محبوبیت آن را به دنبال داشته است. کالین کلارک، پژوهشگر مرکز سوفان می‌گوید، القاعده در تقاطع قرار گرفته است. این گروه همچنان در مسیر آینده با چالش‌های جدی مواجه است. یکی از این چالش‌ها این پرسش است که چه کسی پس از حذف الظواهری هدایت القاعده را بر عهده خواهد گرفت. در این میان بزرگ‌ترین مشکلی جانشین الظواهری قرار گرفتن این گروه در معرض راهبرد فقدان منابع مالی برای عضوگیری جدید برای خروج از رکود و رقابت با داعش است.


سرنوشت و آینده القاعده به این بستگی خواهد داشت که چه کسی جایگزین الظواهری شود. به ویژه ایکه پس از چندین دهه حملات مستمر آمریکا و کشورهای غربی، افراد بسیاری باقی نمانده‌اند که واجد شرایط سرکردگی این سازمان باشند. کارشناسان گروه‌های افراطی می‌گویند در میان این افراد، سیف العدل از نامزدهای مهم برای جانشینی به شمار می‌رود. مقام های غربی می‌گویند با توجه به تجربه و جایگاه قابل احترام العدل درون القاعده، او ظرفیت بالایی برای جانشینی الظواهری دارد.


منابع نزدیک به القاعده مدعی‌اند سیف العدل آخرین شانس گروه برای بازسازی ساختار آن به شیوه اسامه بن لادن است. به عنوان نمونه احمد سلطان از پژوهشگران گروه‌های جهادی در مصر، سیف العدل را مهم‌ترین شخصیت برای جانشینی الظواهری می‌داند. سیف العدل حیات خود در القاعده را در سال 1989 آغاز و نقش مؤثری در ایجاد توانمندی‌های عملیاتی این شبکه ایفا کرد. وی در ایجاد زیرساخت‌های این شبکه در شاخ آفریقا نقش مهمی داشت. عبدالرحمان المغربی، داماد ایمن الظواهری نیز با سیف العدل برای رهبری القاعده رقابت دارد، البته این امکان نیز وجود دارد که نام جدیدی از شاخه‌های القاعده مطرح شود.


به طور کلی سرکردگان گروه‌های جهادی عنصر کلیدی در تعیین خط و مشی سازمان دارند و با توجه به ویژگی‌های شخصیتی خود می توانند موقعیت و مکان سازمان را ارتقا دهند یا موجب افول و تضعیف آن شوند. در همین راستا ویژگی و شخصیت سرکرده جدید القاعده نقش مهمی در وضعیت این سازمان و آینده آن ایفا خواهد کرد.


می‌توان گفت ظهور سرکرده کاریزما همانند اسامه بن‌لادن علاوه بر افزایش قدرت القاعده می‌تواند به تضعیف و افول داعش منجر شود، زیرا سرکرده کاریزما می‌تواند بسیاری از عناصر داعش را به سمت خود جذب نماید. علاوه بر این، سرکرده جدید و کاریزما در سازمان القاعده این توانایی را دارد به ادغام دو سازمان القاعده و داعش و تشکیل سازمان بزرگ‌تر و قدرتمندتر مبادرت ورزد. 

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
تحلیل های برگزیده