پشتپرده خروج مشروط آمریکا از ۲ پایگاه نظامی در سوریه
به گزارش راهبرد معاصر، در حالی که بحث کاهش حضور نظامی آمریکا در سوریه طی چند ماه گذشته یکی از مباحث اصلی پرونده سوریه در رسانههای منطقهای و بینالمللی بود، از چند روز قبل ظاهراً اقدامات آمریکاییها در این زمینه آغاز شده است و بعد از خروج نیروهای آمریکایی از پایگاه التنف در مثلث مرزی سوریه، عراق و اردن در سه روز گذشته، امروز، یکشنبه، وزارت دفاع حکومت ابومحمد جولانی اعلام کرد که نیروهای آن پس از هماهنگی با طرف آمریکایی، پایگاه نظامی «الشدادی» در حومه «الحسکه» را تحویل گرفتند.
خروج آمریکا از پایگاههای التنف و الشدادی سوریه
بر اساس گزارشها، نیروهای آمریکایی تجهیزات خود را از پایگاه الشدادی بهسمت اربیل (اقلیم کردستان عراق) منتقل و این پایگاه را تخلیه کردند.
نهاد موسوم به دیدهبان حقوق بشر سوریه اعلام کرد که آمریکاییها چند مقر و تجهیزات مستقر در پایگاه الشدادی را بعد از عقبنشینی از بخشهایی از این پایگاه به آتش کشیدند.
دیدهبان حقوق بشر سوریه بهنقل از منابع خود گزارش داد که ستونهای دود از بخشهایی از پایگاه الشدادی دیده میشود و این اقدام همزمان با تحرکات و جابهجاییهای نظامی در اطراف پایگاه صورت گرفته است،
این در حالی است که نیروهای ائتلاف آمریکا همچنان در تعداد دیگری از مواضع شمال شرق سوریه از جمله پایگاه خراب الجیر در منطقه رمیلان و موضعی در قصریک حضور دارند و این امر ابهامات را درباره آینده حضور نظامی آمریکا و ائتلاف آن در شمال شرق سوریه افزایش میدهد.
آیا آمریکا به اشغال و حضور نظامی در سوریه پایان میدهد؟
اما درباره اینکه آیا خروج نیروهای آمریکایی از این دو پایگاه و تحویل آن به رژیم جولانی بهمعنای خروج کامل آمریکا از سوریه و یا کمرنگ شدن نقش نظامی آن در این کشور است، تحلیلگران معتقدند که این اقدام آمریکا در وهله نخست میتواند در چارچوب تلاشهای آن برای کاهش هزینههای نظامی صورت گرفته باشد و واشنگتن سعی دارد از طریق نیروهای نیابتی خود بر سوریه مسلط شود؛ بهویژه اینکه حکومت جولانی هم کاملاً تابع و وابسته به آمریکاست و نمیتوان تحویل پایگاههای آمریکایی به وزارت دفاع رژیم جولانی را بهمعنای استقلال نیروهای نظامی جولانی در این پایگاهها دانست،
همچنین سایر نیروهای ائتلاف بینالمللی بهسرکردگی آمریکا هم همچنان در مناطقی که نیروهای آمریکایی از آن خارج میشوند حضور دارند، در واقع آمریکا در چارچوب بخشی از توافقهای اخیر خود، اداره برخی مناطق را به حکومت جولانی سپرده است که تحت نظارت کامل واشنگتن قرار دارد و منافع امنیتی و ژئوپولیتیکی آمریکا را در اولویت قرار میدهد،
بهعنوان مثال، حضور نیروهای آمریکایی در پایگاه التنف در یک منطقه بیابانی و وسیع هزینه لجستیکی زیادی برای واشنگتن داشت، اما آمریکا بهدلیل موقعیت راهبردی این پایگاه حاضر به تأمین این هزینهها بود. با وجود اینکه آمریکاییها ادعا میکردند پایگاه التنف مرکز اصلی عملیاتهای ائتلاف بینالمللی علیه گروه تروریستی داعش است، اما اغلب سرکردگان داعش در همین پایگاه آموزش دیده بودند و واشنگتن آنها را از بازداشتگاههای قسد در دیرالزور و حسکه به این پایگاه آورده بود،
در واقع پایگاه التنف مرکز برنامهریزی برای اکثر عملیاتهای انجامشده توسط ائتلاف آمریکا علیه ارتش عربی سوریه و متحدان آن در دیرالزور و صحرای سوریه در دوره دولت بشار اسد بود و بر همین اساس بارها مورد حملات متعدد پهپادی و موشکی متحدان دولت وقت سوریه قرار گرفت،
همچنین مناطق اطراف پایگاه التنف هم شاهد درگیریهای هوایی و زمینی با نیروهای روسی و نیروهای ارتش سابق سوریه بود، اما بعد از سقوط دولت بشار اسد و روی کار آمدن حکومت ابومحمد جولانی که تابع آمریکاست، واشنگتن دیگر نیازی به پرداخت هزینه هنگفت برای نگهداشتن نیروهای خود در پایگاه التنف نمیبیند؛ بهویژه اینکه نفوذ روسیه هم در مناطق اطراف پایگاه التنف کاهش یافته و بر سواحل سوریه در پایگاههای طرطوس، جبله و لاذقیه متمرکز شده است.
پشتپرده خروج مشروط نیروهای آمریکایی از پایگاههای سوریه
علاوه بر آن، حکومت جولانی به آمریکاییها اجازه داده است پایگاههای نزدیک دمشق را اشغال کنند و رژیم جولانی هم گزارشهای مربوط به قصد آمریکاییها برای استفاده از پایگاههای نظامی مجاور دمشق را تکذیب نکرده است،
همچنین متن بیانیه آمریکایی که 24 ساعت بعد از تکمیل عقبنشینی از پایگاه التنف منتشر شد مبهم است و مشخص نیست که عقبنشینی آمریکا دائمی خواهد بود یا صرفاً یک اقدام موقت است. در این بیانیه کوتاه آمده است که فرماندهی مرکزی آمریکا در 11 فوریه بهعنوان بخشی از یک انتقال آگاهانه و مشروط، خروج منظم نیروها از پایگاه التنف در سوریه را تکمیل کرد. عبارت انتقال آگاهانه و مشروط، ابهامات زیادی را درباره نوع خروج آمریکا از این پایگاه مطرح میکند،
همچنین همانطور که اشاره شد، نیروهای آمریکایی بعد از خروج از پایگاه الشدادی تجهیزات خود را به اقلیم کردستان عراق منتقل کردهاند و این یعنی اساساً خروج از منطقه در کار نیست و کاری که آمریکاییها انجام میدهند صرفاً جابهجایی بر مبنای تغییر اولویتها در راستای منافعشان است.
ناظران امور معتقدند اقدامی که آمریکا با خروج از پایگاههای التنف و الشدادی در سوریه انجام داده است، در واقع بهمعنای کاهش حضور و نفوذ نظامی و یا تغییر موقعیت در این کشور نیست؛ بلکه واشنگتن صرفاً در حال جابهجایی و انتقال پایگاهها و نیروهای خود در سوریه است نه برچیدن آنها.
شواهد نشان میدهد که آمریکا به پایگاههای حیاتیتر در سوریه توجه دارد، بهویژه پایگاههای اطراف دمشق و بعد از تغییر واقعیتهای میدانی و روی کار آمدن حکومتی که کاملاً مطیع واشنگتن است، آمریکا دیگر نیازی به حضور مستقیم در مناطق پرخطر و پرهزینه سوریه نمیبیند.
از طرف دیگر همانطور که خود آمریکاییها تأکید دارند، این یک خروج مشروط است و بنابراین تغییر در ماهیت رویکرد آمریکا به مسئله سوریه را نشان میدهد. واشنگتن که سالها بر استراتژی تحریمهای شدید اقتصادی علیه سوریه و استقرار نظامی گسترده در این کشور متکی بود، اکنون بهنظر میرسد که تمایل بیشتری به تغییر موقعیت خود در خارج از مرزهای نزدیک سوریه، چه در اردن و چه در عراق، دارد، در حالی که توانایی خود را برای مداخله در صورت لزوم حفظ میکند،
این نشان میدهد که خروج آمریکاییها از چند پایگاه سوریه بیشتر به یک تعدیل تاکتیکی نزدیک است تا یک خروج نهایی که فصل نفوذ آمریکا در سوریه را میبندد، همچنین آمریکاییها بر هماهنگی مستقیم با حکومت جولانی در تحویل پایگاههای مذکور در چارچوب اولویتهای مشترک تأکید دارند و همین امر سؤالاتی را در مورد استقلال واقعی رژیم جولانی در تصمیمات امنیتی و میزان توانایی آن در تبدیل همکاریهای موقعیتی به یک دستاورد صرفاً ملی و حاکمیتی مطرح میکند.
اظهارات آمریکاییها که از یک فرآیند خروج مشروط صحبت میکنند، به این معناست که واشنگتن در را برای بازگشت به این پایگاهها در صورت بروز تهدیداتی که منافع آمریکا را تحتتأثیر قرار میدهد باز گذاشته است، این یعنی عقبنشینی آمریکا از چند پایگاه سوریه بهمعنای خروج کامل و نهایی از آنها نیست، بلکه ترسیم مجدد فاصله ایمن بین حضور مستقیم و نفوذ غیرمستقیم است.
مدیریت حضور نظامی بهجای پایان اشغالگری
الیاس المر، کارشناس امور نظامی منطقه در این زمینه اعلام کرد که تحویل پایگاه التنف و الشدادی به حکومت جولانی بهمعنای پایان حضور نظامی آمریکا در سوریه نیست، بلکه توزیع مجدد نیروهای آمریکایی و سایر نیروهای ائتلاف بینالمللی در چارچوب یک استراتژی اصلاحشده است.
وی افزود: خروج نیروهای آمریکایی از پایگاههای سوریه را نمیتوان بهعنوان خروج کامل ایالات متحده از سوریه در نظر گرفت، بلکه این یک جابهجایی برنامهریزیشده است که نشاندهنده تغییر رویکرد در مدیریت حضور آمریکاست، نه پایان آن.
این کارشناس عربزبان تصریح کرد: حضور واقعی آمریکا همچنان بر شرق و شمال شرقی سوریه متمرکز است، از طریق پایگاههای کوچک و نقاط پشتیبانی و هماهنگی، بهویژه در منطقه حسکه و شرق رود فرات، علاوه بر حضور اطلاعاتی اعلامنشده در مناطق حساس، از جمله شهر قامشلی./تسنیم