قیمت نان در سال ۱۴۰۵ افزایش مییابد؟
به گزارش راهبرد معاصر؛ نان به عنوان قوت غالب و کالای راهبردی در سبد مصرفی خانوارهای ایرانی، همواره از حساسیتهای ویژهای در ابعاد اقتصادی و اجتماعی برخوردار بوده است. هر گونه بحث و گفتوگو پیرامون افزایش قیمت نان در سال ۱۴۰۵، به سرعت به دغدغهای همگانی تبدیل شده و بازتابهای گستردهای در جامعه پیدا میکند. در روزهای پایانی بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۵ در مجلس شورای اسلامی، اظهارات یکی از نمایندگان درباره واگذاری اختیار افزایش قیمت نان به دولت، موجی از ابهام و نگرانی را در افکار عمومی ایجاد کرد.
در ادامه به بررسی دقیق جنجال افزایش قیمت نان در سال ۱۴۰۵، اعداد و ارقام واقعی بودجه نان و سناریوهای محتمل پیش رو میپردازیم.
جنجال افزایش قیمت نان در سال ۱۴۰۵ در بهارستان
عصر یکشنبه، ۲۶ بهمن ماه ۱۴۰۴، صحن علنی مجلس شورای اسلامی محل بحثی داغ پیرامون آینده قیمت نان شد. حسینعلی حاجی دلیگانی، نماینده شاهین شهر، در تذکری با اشاره به بررسی بخشهایی از لایحه بودجه، مدعی شد که در مصوبات اخیر، به طور ضمنی اختیار افزایش قیمت نان و حاملهای انرژی به دولت واگذار شده است. این اظهارات بلافاصله با واکنش صریح محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، مواجه شد.
وی با قاطعیت هرگونه تصمیمگیری در مورد افزایش قیمت نان در مجلس را رد کرد و گفت: «ما در اینجا هیچ اختیاری به دولت ندادهایم؛ دولت اختیار دارد. اینجا تاکید شده که اگر دولت تصمیم به هر گونه تغییر قیمت در این موارد بگیرد، که قانون دائم نیز به آن اختیار داده است، مکلف است منابع حاصل را به مردم دهد و محل آن معلوم باشد».
در ادامه این شفافسازی، غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۵، نیز به میدان آمد و با لحنی اطمینانبخش خطاب به مردم و نانوایان اعلام کرد: «مردم نگران قیمت نان نباشند و خبازیها نیز دغدغه گندم نداشته باشند. این ادعا که مجلس تصویب کرده آرد یا گندم گران میشود، صحیح نیست. اعداد و جداول بودجه خود گویای واقعیت هستند».
این واکنشهای سریع و هماهنگ نشاندهنده حساسیت بالای موضوع و تلاش برای جلوگیری از ایجاد التهاب در بازاری بود که مستقیماً با معیشت روزانه مردم پیوند خورده است.
افزایش بودجه تامین نان یارانهای
برای درک بهتر واقعیت پشت پرده این جنجالها، باید به زبان اعداد و ارقام مندرج در لایحه بودجه ۱۴۰۵ رجوع کرد. آمارها نشان میدهد که بر خلاف ادعای کاهش حمایتها، بودجه در نظر گرفته شده برای تأمین نان یارانهای مردم افزایش قابل توجهی یافته است. محور اصلی بحث، رقم کلانی است که برای خرید تضمینی گندم و تأمین آرد یارانهای اختصاص یافته است.
ارقام کلیدی بودجه نان در سال ۱۴۰۵
افزایش اعتبار یارانه نان: بر اساس لایحه بودجه، یارانه آرد و نان برای خرید تضمینی داخلی و واردات گندم نسبت به سال گذشته افزایش داشته است. در بخش عناوین مصارف این لایحه، مبلغ قابل توجهی برای این منظور در نظر گرفته شده که نسبت به ارقام سال ۱۴۰۴ رشد داشته است.
پیشبینی دولت و اصلاحات مجلس: رئیس مجلس در واکنش به اظهارات نماینده شاهین شهر، به صراحت به این ارقام اشاره کرد و گفت: «موضوع نان بسیار مهم است. دولت ۲۷۰ همت در این زمینه پیشبینی کرده بود و در مجلس به بیش از ۵۰۰ همت رسیده است». این افزایش دو برابری نشاندهنده نگاه ویژه مجلس به تأمین امنیت غذایی و جلوگیری از شوکهای احتمالی به قیمت نان است.
جزئیات اعتبارات هدفمندی: بر اساس جداول لایحه بودجه ۱۴۰۵، برای یارانه آرد و نان مبلغ ۲۹۸ میلیارد و ۸۰۰ میلیون ریال (با احتساب نرخ ریال جدید) در نظر گرفته شده است. تاجگردون نیز در تشریح بیشتر این اعداد، به رقم ۵۰۴ همت برای پرداخت یارانه آرد و نان، خرید تضمینی داخلی و واردات گندم اشاره کرد که حتی در سناریوهای کاهش تولید داخلی به دلیل خشکسالی، میتواند از محل واردات، کمبود را جبران کرده و از افزایش قیمت نان جلوگیری کند.
چرایی نگرانیها از افزایش قیمت نان
با وجود ارقام بالای بودجهریزی، چرا زمزمههای افزایش قیمت نان هر از چند گاهی سر بر میآورد؟ پاسخ را باید در اختیارات قانونی دولت و مکانیزمهای تعیین قیمت جستوجو کرد. همانطور که رئیس مجلس نیز اشاره کرد، دولت بر اساس قوانین دائمی کشور، اختیار تصمیمگیری در مورد قیمتها را دارد.
نکته کلیدی که در بودجه ۱۴۰۵ به آن اشاره شده، الزام دولت به بازگرداندن منابع حاصل از هرگونه افزایش قیمت احتمالی به جیب مردم است. به عبارت دیگر، اگر دولت روزی تصمیم به تغییر قیمت نان بگیرد، موظف است محل دقیق هزینهکرد منابع مازاد حاصل از این افزایش را مشخص کرده و آن را به صورت یارانه نقدی یا کالابرگ به جامعه هدف بازگرداند.
از سوی دیگر، تغییر در پارامترهای تأثیرگذار مانند نرخ خرید تضمینی گندم از کشاورزان نیز میتواند به طور غیرمستقیم بر قیمت نان تأثیر بگذارد. تاجگردون در این زمینه توضیح داد: «در سالهای گذشته حدود ۱۲ میلیون تن تولید گندم داشتیم که اگر این عدد را در قیمت حدود ۲۰ هزار تومان ضرب کنیم، رقمی بالغ بر ۲۵۰ همت میشود که در بودجه ۱۴۰۴ برای خرید تضمینی گندم از مردم پیشبینی شد.
امسال دولت این رقم را به ۲۹۰ همت افزایش داد یعنی قیمت بالاتر به حدود ۲۶ هزار تومان رسید». با این حال، وی تأکید کرد که مجلس اعتبارات را به گونهای پیشبینی کرده که حتی با فرض افزایش قیمت خرید تضمینی گندم تا ۴۵ هزار تومان، باز هم دلیلی برای تغییر قیمت نان مصرفی مردم وجود نداشته باشد.
جمعبندی و چشمانداز آینده قیمت نان
آنچه از مجموع اظهارات مسئولان و ارقام بودجه ۱۴۰۵ برمیآید، این است که فعلاً برنامهای برای افزایش قیمت نان در دستور کار مجلس یا دولت وجود ندارد. افزایش بیش از ۸۰ درصدی اعتبارات در نظر گرفته شده برای تأمین گندم و یارانه نان (از ۲۷۰ به ۵۰۰ همت) نشاندهنده عزم جدی قوای مقننه و مجریه برای حفظ قدرت خرید مردم و ثبات در این بازار حساس است.
هدف از این تخصیص منابع کلان، مدیریت نوسانات نرخ ارز، جبران هزینههای افزایش یافته تولید برای کشاورزان و در نهایت، تضمین دسترسی آسان همه اقشار جامعه به نان با قیمتهای کنونی است.
با این حال، کارشناسان اقتصادی معتقدند که نظام یارانهای کنونی نان با چالشهای ساختاری مانند قاچاق آرد و مصرف بیرویه مواجه است. به نظر میرسد راهکار بلندمدت، نه در افزایش مقطعی قیمت نان، بلکه در اصلاح الگوی مصرف، هدفمندسازی دقیق یارانهها و جایگزینی سیستمهای نوین مانند توزیع الکترونیکی و کالابرگ است.
در هر صورت، با توجه به حساسیتهای اجتماعی و سیاسی این کالای اساسی، به نظر نمیرسد در سال پیش رو خبری از افزایش قیمت نان باشد و دولت و مجلس تمام توان خود را برای حفظ ثبات در این حوزه به کار گرفتهاند، مگر آنکه تغییرات بنیادین و همهجانبهای در کل نظام پرداخت یارانههای کشور رخ دهد.