مشکلات اقتصادی و راهکارهای مدیریت خانواده
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ مشکلات اقتصادی امکان دارد در شرایط عادی نیز برای خانواده پیش بیاید؛ برای نمونه، فردی ورشکست شود، محل کارش تغییر کند، اضافهکاریاش حذف شود یا با کاهش درآمد مواجه شود. در مشاغل آزاد نیز تحریم ها و شرایط اقتصادی میتواند فعالیت و درآمد افراد را تحتتأثیر قرار دهد.
در دورههایی که وضعیت اقتصادی جامعه دشوار میشود، شرایط جنگی و بحرانهای مختلف، فشار اقتصادی میتواند بر خانواده اثر بگذارد و زمینه اختلاف میان اعضا را فراهم کند.
تصمیمهای اقتصادی خانواده نباید پنهانی یا بهصورت فردی گرفته شود
تغییر سبک زندگی و انتظارات
خانواده معمولاً سبک زندگی و میزان انتظارات خود را بر اساس میزان درآمد تنظیم میکند. وقتی درآمد کاهش مییابد، قدرت خرید تغییر میکند و قیمت کالاها افزایش مییابد، طبیعی است خانواده ناچار شود سطح زندگی خود را تعدیل کند.
این تغییر امکان دارد در خرید کالاهای اساسی، خریدهای رفاهی و حتی کالاهای لوکس که بخشی از آسایش خانواده به شمار میروند، دیده شود. سفر و گردشگری نیز ازجمله حوزههایی است که امکان دارد کاهش یابد یا برای مدتی کنار گذاشته شود.
اگر این تغییرات بدون گفتوگو و توضیح انجام شود، میتواند موجب سوءتفاهم و اختلاف میان اعضای خانواده شود. بنابراین، لازم است اعضای خانواده درباره شرایط جدید با یکدیگر صحبت کنند و علت تغییرات اقتصادی را برای هم توضیح دهند.
تصمیمگیری اقتصادی مشترک
تصمیمهای اقتصادی خانواده نباید پنهانی یا بهصورت فردی گرفته شود. گاهی مرد خانواده برای آنکه همسر و فرزندان خود را نگران نکند، مشکلات مالی را با آنان در میان نمیگذارد و بهتنهایی تصمیم میشود. برای نمونه، امکان دارد ناگهان میزان خریدهای خانه کاهش یابد یا سفرها لغو شود، بدون آنکه توضیحی درباره علت این تغییرات داده شود. این روش مناسبی نیست و میتواند باعث نگرانی، سوءبرداشت و افزایش فاصله میان اعضای خانواده شود.
لازم است زن و شوهر درباره وضعیت مالی خانواده با یکدیگر گفتوگو کنند و تصمیمهای اقتصادی را بهصورت مشترک بگیرند. نخستین گام در این مسیر، شفافسازی است. باید وضعیت درآمد، کاهش یا افزایش آن و محدودیتهای جدید برای همسر توضیح داده شود تا برنامهریزی مالی با مشارکت هر دو نفر انجام شود.
پرهیز از پنهانکردن درآمد
در گذشته، برخی افراد پنهانکردن میزان درآمد از همسر را نوعی افتخار میدانستند و میگفتند همسرشان هیچگاه از میزان حقوق یا درآمد آنان اطلاع نداشته است. این رفتار، گرچه در نسلهای گذشته رواج بیشتری داشت، الگوی مناسبی برای رفتار نیست تا همسر بتواند در مدیریت هزینهها همراهی کند. اگر درآمد افزایش یابد نیز لازم است برای آن برنامهریزی مشترک انجام شود.
زندگی خانوادگی بر پایه اعتماد، همکاری و مشارکت شکل میگیرد. پنهانکردن درآمد یا مشکلات اقتصادی امکان دارد در کوتاهمدت از نگرانی اعضای خانواده بکاهد، اما در بلندمدت میتواند اعتماد میان زوجین را تضعیف کند.
درنظرگرفتن پسانداز اضطراری
در برنامهریزی اقتصادی نباید تمام درآمد خانواده را قابلمصرف دانست. معمولاً لازم است بخشی از درآمد برای حوادث پیشبینینشده کنار گذاشته شود؛ زیرا امکان دارد بیماری، حادثه، تصادف یا هزینهای ناگهانی پیش بیاید. بهتر است زن و شوهر درباره میزان پسانداز اضطراری با یکدیگر صحبت کنند. برای نمونه، همسر میتواند بپرسد، «از این میزان درآمد، چه مقدار را باید کنار بگذاریم و روی آن حساب نکنیم تا در صورت بروز حادثه، امکان مدیریت شرایط را داشته باشیم»؟
پس از مشخصشدن این مبلغ، باید درباره باقیمانده درآمد بهصورت مشترک برنامهریزی شود. این روش باعث میشود خانواده در برابر اتفاقات پیشبینینشده آمادگی بیشتری داشته باشد و با هر بحران مالی، دچار آشفتگی نشود.
معمولاً لازم است بخشی از درآمد برای حوادث پیشبینینشده کنار گذاشته شود؛ زیرا امکان دارد بیماری، حادثه، تصادف یا هزینهای ناگهانی پیش بیاید
در گفتوگوهای اقتصادی، بهتر است ابتدا هر یک از زوجین فرصت داشته باشد دیدگاه خود را بهطور کامل بیان کند و سپس درباره اصلاح یا تکمیل پیشنهادها گفتوگو شود. گاهی یکی از طرف ها بهدلیل توجه بیشتر به جزئیات یا نگرانی از وضعیت موجود، تلاش میکند خیلی سریع همه پیشنهادها و برنامههای خود را مطرح کند. این شتاب امکان دارد فرصت گفتوگو را از طرف مقابل بگیرد.
بهتر است ابتدا اجازه داده شود همسر دیدگاه خود را کامل بیان کند. سپس میتوان درباره بهترکردن، اصلاح یا تغییر آن گفتوگو کرد. اگر فرد احساس کند فرصت بیان نظرش را ندارد یا همسرش تلاش میکند دیدگاه خود را به وی تحمیل کند، امکان دارد در دفعات بعدی کمتر صحبت کند و فاصله بیشتری در روابط ایجاد شود.
مدیریت درآمد زنان شاغل
موضوع دیگر به خانوادههایی مربوط میشود که زن و شوهر هر دو شاغلاند. گاهی برخی زنان تصور میکنند درآمدشان کاملاً شخصی است و ارتباطی با هزینههای خانه و خانواده ندارد.
این نگاه میتواند مشکلساز باشد؛ زیرا اشتغال زن نیز بر زمان و سهم وی در زندگی خانوادگی اثر میگذارد و تصمیمگیری درباره درآمد باید در چارچوب گفتوگوی مشترک خانوادگی انجام شود. پیشنهاد میشود زن و شوهر درباره درآمد هر دو نفر شفاف باشند و مشخص کنند آیا درآمد زن برای کمک به هزینههای خانواده اختصاص یابد یا به درآمد خانوار افزوده شود تا در کنار کاهش درآمد همسر، بخشی از فشار اقتصادی را جبران کند.
برای نمونه، اگر درآمد مرد کاهش یافته باشد و زن نیز بتواند مبلغی به هزینههای خانواده بیفزاید، این همکاری میتواند نوعی همافزایی ایجاد کند. چنین مشارکتی هم آثار منفی بحران اقتصادی را کاهش و هم محبت، همراهی و همکاری میان زوجین را افزایش میدهد.
این موضوع به معنای نادیدهگرفتن مالکیت یا استقلال مالی افراد نیست؛ بلکه تأکید بر آن است که تصمیمگیری درباره امور مهم اقتصادی خانواده با گفتوگو و تفاهم انجام شود.
نقش ایمان، توکل و امیدبخشی
در کنار نگاه اقتصادی، خانواده مؤمن باید به توکل و امید نیز توجه داشته باشد. هنگامی که مرد با بحران اقتصادی و کاهش درآمد مواجه میشود، بیش از هر چیز به حمایت روحی و امید نیاز دارد؛ حتی امکان دارد خودش متوجه این نیاز نباشد. همسر میتواند با سخنان امیدوارکننده به وی اطمینان دهد خانواده در کنار یکدیگر از این مرحله عبور خواهد کرد. امکان دارد در کوتاهمدت امکان افزایش درآمد وجود نداشته باشد، خانواده ناچار شود برخی هزینهها را کاهش دهد یا در مواردی از قرضگرفتن استفاده کند، اما نباید اجازه داد این شرایط به ناامیدی و فروپاشی روحی منجر شود.
تأکید بر اینکه «ما خدا داریم و کمک خواهد کرد» میتواند امید و انگیزه ایجاد کند. همچنین می توان با دادن صدقه و معامله با خداوند در دوران فقر و تنگنا از تأثیرات معنوی بهره برد. سختی و آسایش، هر دو بخشی از زندگیاند و شرایط دشوار همیشگی نیست. چنین نگاهی به فرد کمک میکند امید خود را از دست ندهد، دچار سرخوردگی و افسردگی نشود و برای یافتن راهحلهای بهتر انگیزه داشته باشد.
بهره سخن
مشکلات اقتصادی میتواند علاوه بر کاهش قدرت خرید، بر روابط خانوادگی نیز اثر بگذارد و زمینه اختلاف را فراهم کند. برای مدیریت این شرایط، لازم است:
- تصمیمهای مالی بهصورت پنهانی و فردی گرفته نشود
- وضعیت درآمد و هزینهها میان زن و شوهر شفاف باشد
- بخشی از درآمد برای هزینههای اضطراری کنار گذاشته شود
- درباره خرید، سفر و سطح رفاه، برنامهریزی مشترک انجام شود
- هر دو طرف فرصت بیان دیدگاه خود را داشته باشند
- درآمد زنان شاغل نیز در چارچوب گفتوگوی خانوادگی مدیریت شود
- زوجین در شرایط دشوار، بهجای سرزنش، از هم حمایت کنند
- در کنار برنامهریزی اقتصادی، امید، توکل و حمایت معنوی حفظ شود
مشکلات اقتصادی هرچند میتواند فشار زیادی بر خانواده وارد کند، اما با گفتوگو، شفافیت، همکاری و مدیریت صحیح قابلکنترل است. خانوادهها باید در این شرایط بهجای پنهانکاری و سرزنش، در کنار یکدیگر قرار بگیرند و برای عبور از مشکلات، تصمیمهای مشترک بگیرند.