مکانیزم‌های مغفول دعوت نخبگان برای حل مشکلات

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ بیش از دو سال از عمر دولت چهاردهم می گذرد. اگر بخواهیم به کلیدواژه های صحبت های رئیس جمهور توجه کنیم، می توان به وفاق ملی و ناترازی انرژی پرداخت. درباره صداقت و دلسوزی رئیس جمهور تقریباً شک نداریم. او به معنی واقعی علاقه دارد همه افراد صاحبنظر و توانمند برای حل مشکلات کمک کنند و بارها در سخنرانی ها از همه دعوت کرده است. اما سؤال این است چرا دعوت ها هنوز به نتیجه دست نیافته است.

بسیاری عناصر اقتصادی و سیاسی تغییر کرده و نیاز به نظام تعدیل شده و متناسب با نیازهای فعلی حس می شود

امکان دارد دو دلیل برای این نقصان وجود داشته باشد. یکی اینکه افراد نخبه علاقه به دعوت وی ندارند و دوم، اینکه مکانیزمی برای دسترسی به رئیس جمهور برای نخبگان طراحی نشده است. بارها از زبان رئیس جمهور دعوت و فراخوان شنیدیم، اما چنین گفتمانی از سمت وزیران و مدیران کلان دولت چهاردهم به گوش نرسیده است. به نظر می آید فقط رئیس جمهور چنین نیازی حس می کند و وزیران خود را بی نیاز استفاده از نخبگان می دانند، بنابراین مکانیزم ملموسی در دستگاه های دولتی دیده نمی شود و عملاً مدیریت کشور در دست عده ای محدود قرار گرفته است.

این در حالی است که در سه دهه گذشته ایران به لحاظ سرمایه انسانی رشد قابل توجهی داشته و اکنون زمان استفاده از آن است. متأسفانه در ضمیر ناخودگاه برخی مدیران نوعی «همه چیز دانی» وجود دارد، خود را عاری از مشاوره و راهنمایی می دانند و حلقه مشاورانشان بعضاً محدود به دوستان و نزدیکان است. شخصیت رئیس جمهور این است که هم اعتقاد به علم و هم اعتقاد به کمک گرفتن از افراد توانمند دارد. وی برای موفقیت باید این روحیه را کابینه خود تسری دهد تا بتوان از همه نیروی های دلسوز استفاده کرد. اقتصاد ایران در پیچ سختی قرار دارد و نیاز به بازمهندسی اساسی است. اقتصاد ایران در شرایط تقریباً پسا جنگ احتیاج به "نظام مهندسی اقتصادی" دارد.

به هرحال بسیاری عناصر اقتصادی و سیاسی تغییر کرده و نیاز به نظام تعدیل شده و متناسب با نیازهای فعلی حس می شود. گرچه برنامه هفتم توسعه به نحوی نظام مهندسی اقتصاد دولت چهاردهم بود، اما تحولات دو سال اخیر سبب شده نظام جدید مهندسی اقتصاد البته بر پایه برنامه هفتم تدوین شود. مکانیزم برنامه هفتم نوین باید بر پایه رقابت سالم طراحی شود. باید پذیرفت هر نوع پیشرفتی در قالب "رقابت درست و مثبت" رخ می دهد. حتی فراخوان ریاست جمهوری برای حل مشکلات کلان نیز بهتر است بر چارچوب رقابت قرار گیرد. یعنی رئیس جمهور به صرف دعوت برای حل مشکلات اکتفا نکند، بلکه افراد و شرکت ها باید برای حل مشکلات کشور رقابت کنند، البته پاداش متناسب نیز در نظر گرفته شود. این مکانیزم رقابت می تواند سبب شود انگیزه ها بیشتر شده و بهترین ها در صف خدمت واقعی قرار گیرند. ما آسیب های زیادی از رقابت نکردن دیدیم و مهمترین آن نبود رقابت در صنعت خودروسازی ست که باعث شده نسبت به کشورهای هم سطح بسیار عقب باشد.

صنعت خودروسازی در ایران و کره جنوبی همزمان شروع شد، اما در حال حاضر محصولات و بازار آنها اصلاً قابل مقایسه نیست. محصولات شرکت های داخلی شاید در چند کشور همسایه یا چند کشور آفریقایی آن هم به ثمن بخس مورد استفاده قرار می گیرد، این در حالی است که خودروهای شرکت هیوندا و کیا سهم زیادی از بازار خودرو را در اختیار دارند. تا زمانی صنعت خودرو از انحصار خارج نشود، نمی توان به پیشرفت صنعتی امیدوار بود.

تا ساز و کار برای ورود نخبگان به چرخه مدیریتی کلان نباشد، دولت نیز مانند صنعت خودرو انحصاری خواهد شد

رئیس جمهور در کنار مکانیزم رفع ناترازی انرژی به مکانیزم رقابتی کردن صنعت و تولید نیز توجه کند. متأسفانه در ضمیر ناخودآگاه تولید کشور، رقابت در رقابت نداشتن شکل گرفته است. حتی نهادهای مانند شورای رقابت از ایجاد و خلق رقابت ناتوان هستند‌. این موضوع نشان می دهد صنعت کشور به جای راهبرد صنعتی باید همانند اروپا انقلاب صنعتی تجربه کند و بعد با خلق مکانیزم رقابت به سمت توسعه و حضور در عرصه بین المللی برود.

بهره سخن

نبود و کمبود مکانیزم لازم در چند دهه گذشته و تسری آن به دولت جدید سبب شده است دولت چهاردهم نتواند به اهداف اقتصادی خود دست یابد. رئیس جمهور در نیمه راه دولت خود باید به این نتیجه دست یافته باشد، صداقت، دلسوزی شخصی و دولت عموم برای حل مشکلات کشور، شرط لازم برای حل گرفتارها کلان است و شرط کافی وجود مکانیزم درست برای حل مشکلات است.

تا ساز و کار برای ورود نخبگان به چرخه مدیریتی کلان نباشد، دولت نیز مانند صنعت خودرو انحصاری خواهد شد و نتیجه مطلوب نخواهد بود.