صف ۳۰۰۰ کامیونی در مرز ایران و پاکستان؛ چرا تجارت ۱۰ میلیارد دلاری پیش نمی‌رود؟

به گزارش راهبردمعاصر، ایران و پاکستان در شرایطی بر افزایش مبادلات تجاری تا سقف سالانه ۱۰ میلیارد دلار تأکید دارند که محدودیت‌های عملیاتی در مرز ریمدان و چالش‌های استفاده از بنادر پاکستان برای تأمین کالاهای مورد نیاز ایران، همچنان مانع بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های حمل‌ونقلی دو کشور است.
مرز ریمدان در جنوب شرقی سیستان‌وبلوچستان طی ماه‌های اخیر به پرترددترین مسیر تبادل کالا میان ایران و پاکستان تبدیل شده است؛ با این حال، گزارش‌ها از توقف برخی کامیون‌های ایرانی به مدت ۲۰ تا ۳۰ روز حکایت دارد. هم‌اکنون حدود ۳۰۰۰ کامیون در صف پشت این مرز قرار دارند.

چنین وضعیتی علاوه بر افزایش هزینه حمل‌ونقل، گردش ناوگان را مختل می‌کند و ظرفیت واقعی این گذرگاه را کاهش می‌دهد که افزایش تجارت دو کشور را مختل می‌کند.

تعدد رویه‌ها و محدودیت زیرساخت‌ها

یکی از چالش‌های اصلی در سمت پاکستانی مرز، تعدد نهادهای دخیل در فرایندهای مرزی و دشواری هماهنگی میان آنهاست. گمرک پاکستان، نیروهای امنیتی و شرکت لجستیکی NLC در بخش‌هایی از عملیات نقش دارند.

محدودیت ظرفیت توزین، رویه‌های متعدد و ضرورت تخلیه بار از یک کامیون و انتقال آن به ناوگان طرف مقابل نیز بر زمان عبور کالا می‌افزاید. این فرایند که «ترانشیپمنت» نام دارد، به عملیات اضافی تخلیه و بارگیری نیاز دارد و می‌تواند موجب افزایش صف کامیون‌ها و هزینه‌های لجستیکی شود.

در مقابل، اجرای تدریجی حمل مستقیم کامیون‌ها با استفاده از ظرفیت موافقت‌نامه‌های حمل‌ونقلی و سازوکار کارنه‌تیر (TIR)، در صورت توافق دو کشور و فراهم بودن الزامات اجرایی، می‌تواند به کاهش توقف‌ها کمک کند.

در کنار اصلاح رویه‌ها، توسعه پارکینگ کامیون‌ها، افزایش ظرفیت باسکول‌ها، ایجاد انبار و سردخانه و تأمین خدمات مورد نیاز رانندگان در مرز ریمدان نیز ضروری است؛ به‌ویژه اگر قرار باشد این مرز نقش گسترده‌تری در مبادلات تجاری دو کشور ایفا کند.

اهمیت دسترسی به بنادر پاکستان برای مسیرهای جایگزین

در کنار مشکلات مرزی، استفاده از بنادر پاکستان برای تأمین کالاهای وارداتی ایران نیز با چالش‌هایی روبه‌روست. به گفته محمد ملک‌زاده، رئیس انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، در جریان تحولات اخیر و اختلال در مسیرهای دریایی، شماری از محموله‌ها در بنادر پاکستان، از جمله کراچی، گوادر و بندر قاسم، تخلیه شدند یا در انتظار تعیین تکلیف باقی ماندند.

به گفته این مقام صنفی، پاکستان می‌تواند در جابه‌جایی برخی کالاها مانند برنج و چای نقش‌آفرینی کند، اما تبدیل‌شدن آن به کریدوری پایدار برای تأمین نیازهای ایران مستلزم توافق‌های عملیاتی و فراهم‌شدن زیرساخت‌های لازم است.

مذاکرات از فروردین‌ماه با طرف‌های مرتبط پاکستانی ادامه داشته، اما تاکنون راهکار عملیاتی جامعی برای استفاده گسترده از این ظرفیت حاصل نشده است.

از توافق سیاسی تا کریدور عملیاتی ایران و پاکستان

محدودیت‌های فنی ناوگان دو کشور، تفاوت در ظرفیت بارگیری کامیون‌ها و الزامات ایمنی حمل برخی محموله‌ها، از جمله گاز مایع، از دیگر موانع این مسیر است. افزایش کرایه حمل گاز از حدود ۹۰ دلار به ۳۵۰ دلار نیز می‌تواند بر تصمیم شرکت‌ها برای استفاده از این مسیر اثر بگذارد.

تحقق هدف تجارت ۱۰ میلیارددلاری ایران و پاکستان به افزایش صرف تعداد کامیون‌ها یا استفاده مقطعی از بنادر این کشور وابسته نیست. کاهش زمان توقف در ریمدان، توسعه زیرساخت‌های مرزی، تسهیل حمل مستقیم و تعیین تکلیف محموله‌های باقی‌مانده در بنادر پاکستان باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.

همچنین، برای افزایش تاب‌آوری زنجیره تأمین ایران، استفاده از مسیر پاکستان باید در کنار سایر گذرگاه‌ها و مسیرهای جایگزین توسعه یابد، نه اینکه خود به گلوگاهی تازه برای ورود کالا تبدیل شود./تسنیم