ناترازی انرژی و جای خالی انرژی‌های پاک

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ پاییز و زمستان یکی از بغرنج ترین فصول چند سال اخیر در ناترازی انرژی ازجمله برق و گاز بود. ناترازی هایی که تنها راه مدیریت آن تعطیلی های پی در پی واحدهای آموزشی گرفته تا ادارات، بانکها و واحد‌های تجاری، تولیدی و اقتصادی بود و آسیب های بسیاری به حوزه تولید کشور وارد کرد.

قطعی های پی در پی و ناگهانی سبب آسیب به دستگاه ها و ماشین آلات و سرورها شد، اما ریشه ناترازی ها چیست و چطور سبب آسیب های یادشده می شود؟ راهکار ریشه ای معضل بدون توسل به تعطیلی های پی در پی واحد‌های آموزشی، اقتصادی، تولیدی و اداری چیست؟

ناترازی انرژی به هم تراز نبودن عرضه و تقاضای انرژی در کشور اطلاق می شود و  از آن دست دغدغه هایی است که بایستی هر چه زودتر فکر اساسی برای حل آن کرد

چرا ناترازی؟

به گفته برخی کارشناسان، ساختار نامناسب تأمین و توزیع انرژی و وابستگی به انرژی‌های فسیلی ازجمله دلایل اصلی ناترازی انرژی است؛ مصرف زیاد و هدررفت انرژی به دلیل سیستم‌های فرسوده، شبکه‌های توزیع ناکارآمد و ساختمان‌ها و تأسیسات قدیمی نیز باعث می‌شود بخش زیادی از انرژی تولیدی هدر رود و  به شکل‌گیری ناترازی کمک کند. برخی محققان بر این باورند، به دلیل اینکه بخش عمده‌ای از تولید انرژی در ایران به نفت وگاز محدود است، به منابع تجدیدپذیر و پاک همچون انرژی خورشیدی و بادی کمتر توجه می شود و سوخت های فسیلی محدود است، ناترازی انرژی جایگاه عمده ای در آینده کشور دارد.

دغدغه ناترازی میان مسئولان ارشد کشور

ناترازی انرژی به هم تراز نبودن عرضه و تقاضای انرژی در کشور اطلاق می شود و  از آن دست دغدغه هایی است که بایستی هر چه زودتر فکر اساسی برای حل آن کرد. رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت الله خامنه ای (مدظله العالی) در  دیدار تولیدکنندگان و صنعتگران بخش خصوصی فرمودند، «بحث ناترازی‌ها باید برطرف شود» و به وزرا دستور دادند حرف ها تبدیل به عمل و ناترازی ها در کشور برطرف شود.

مسعود پزشکیان، رئیس جمهور نیز از دغدغه خود در این زمینه گفت و وزیر نیرو نیز عنوان کرد: تابستان ۱۴۰۴ دیگر قطعی برق نخواهیم داشت و در این راستا برنامه گسترده‌ای برای رفع مشکل ناترازی انرژی در دست داریم.

وعده ها چگونه محقق می شود؟

رئیس دولت و وزیر نیرو وعده کاهش ناترازی و اتمام قطعی های برق می دهند، اما ناترازی انرژی همچنان ادامه دارد و به گفته کارشناسان، این موضوع تنها برعهده مسئولان نیست و مردم نیز مسئولیت سنگینی دارند؛ چنانچه عایق کردن درب و پنجره ها و کاهش تنها دودرجه دما و کاهش دمای وسایل گرمایشی خانه ها، ادارات و استفاده نکردن از وسایل برقی در ساعات اوج می تواند کمک شایانی کند.

این موضوع به فرهنگ سازی عمیق و ریشه ای در کشور نیاز دارد و می تواند مسیر درخشانی در آینده برای نوع مصرف انرژی میان افراد جامعه ترسیم کند.

دودی که به چشم مردم رفت

برخی فعالان اقتصادی از نوع تصمیم گیری ها شکایت دارند و آن را عامل ناترازی های گسترده عنوان می کنند؛ تصمیماتی که دودشان تنها به چشم مردم و تولیدکنندگان رفته است و خواهد رفت.

رئیس شورای هماهنگی شهرک‌های صنعتی کشور چندی پیش از این موضوع انتقاد کرده بود و حتی رئیس جمهور به اشتباه بودن دو ساعت خاموشی ها اعتراف کرد.

آنچه مسلم است، اینکه وقتی قیمت برق و گاز پایین است و هیچکس برای سوءمصرف نعمت های بزرگ قرار نیست پاسخگو  باشد، نه‌تنها مصرف بی‌رویه تشویق، بلکه زمینه‌ تخصیص غلط منابع مالی نیز فراهم  می شود. علاوه بر این، سیاست‌های غلط در حوزه انرژی به جای استفاده بهینه از منابع و هدایت سرمایه‌ها به سمت صنایع رقابتی و صادرات‌محور، فرصت‌های راهبردی کشور را نادیده می گیرد و توان توسعه را محدود می کند.

رئیس شورای هماهنگی شهرک‌های صنعتی کشور چندی پیش از این موضوع انتقاد کرده بود و حتی رئیس جمهور به اشتباه بودن دو ساعت خاموشی ها اعتراف کرد

باید تأکید کرد، هزینه‌ ارزان انرژی سبب می شود توسعه‌ زیرساخت‌های حیاتی، مانند نیروگاه‌های جدید یا فناوری‌های نوین انرژی به حاشیه رانده شود. اما مقصر ناترازی انرژی هر که و هر چه باشد، امروز این معضل بدجور دامن کشورمان را گرفته و نیاز است برای حل آن راهکارهای سازنده ای در پیش گرفته شود؛ راهکارهایی که در گام نخست، جای خالی انرژی های تجدید پذیر را به خوبی نشان می دهد.

رئیس اتاق ایران از تشکیل کمیته ویژه‌ای برای رفع ناترازی برق با تأکید بر ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر خبر داد؛ انرژی هایی که هر چند در کشورمان برای مدت های مدیدی نادیده گرفته شده، اما در دیگر کشورها یکی از گلوگاه های مهم تولید انرژی است.

مدیریت انرژی؛ چگونه؟

جایگزینی انرژی های پاک و تجدید پذیر به جای انرژی های حاصل از سوخت های فسیلی می تواند مهم ترین راهکار برای مدیریت انرژی باشد. چنانچه برنامه‌ریزی برای انرژی خورشیدی در صنایع بزرگ یکی از راه‌حل‌های کلیدی است؛ به گفته پژوهشگران، اختصاص دست کم ۳۰ هزار مگاوات برق خورشیدی به صنایع بزرگ در مدت سه سال آتی کاملاً میسر است.

در حقیقت صنایع از انرژی های پاک استفاده و هزینه واقعی انرژی را پرداخت می کنند که این موضوع نقش کلیدی در توسعه‌ زیرساخت‌های خورشیدی ایفا  و وابستگی کشور را به نیروگاه‌های حرارتی کم می‌کند.

این روند سبب می شود با اصلاح تدریجی قیمت‌ها و کاهش یارانه‌ها در چند سال آینده، امکان مدیریت بهتر منابع انرژی و هدایت آن‌ها به سمت مصارف مورد نیاز و اولویت های راهبردی کشور فراهم شود. لذا ناترازی انرژی خیلی زود در برنامه کوتاه مدت با جایگزینی انرژی های پاک و تجدیدپذیر جای خود را به تراز انرژی در کشور خواهد داد و دیگر این مهم یکی از دغدغه های مقام های عالی رتبه و فعالان اقتصادی، مردم و تولیدکنندگان نخواهد بود.