چین نگران اقدامات خودویرانگر ترامپ

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ گرچه بسیاری از ناظران غربی سیاست دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا را در قبال بحران ایران بی‌برنامه، آشفته و فاقد راهبرد می‌دانند، اما واکنش چین تصویر پیچیده‌تری نشان می‌دهد.

رقابت آمریکا و چین معمولاً پیرامون تجارت، هوش مصنوعی و نیمه‌رساناهاست

پرسش اصلی این نیست آیا ترامپ واقعاً طرحی بزرگ دارد یا خیر؛ بلکه این است، اگر اقدامات واشنگتن کاملاً بی‌اثر و خودویرانگر است، چرا پکن با احتیاط و نگرانی رفتار می‌کند؟

در این راستا چهار نشانه از نگرانی نزد مقام‌های چینی مشهود است:

- نخست، وزارت امور خارجه چین به‌طور غیرمعمول بر امنیت انرژی، اختلال در بازارهای جهانی انرژی و زنجیره‌های تأمین تأکید کرده است. 

- دوم، نهادهای اقتصادی چین مانند کمیسیون توسعه و اصلاحات ملی و اداره ملی انرژی، دوباره بر ذخایر راهبردی، تنوع‌بخشی واردات و تاب‌آوری داخلی انرژی تأکید می‌کنند. 

- سوم، رسانه‌های رسمی چین مانند شینهوا و روزنامه  «مردم» به جای روایت پیروزمندانه از افول آمریکا، بیشتر بر خویشتن‌داری، ثبات و پیامدهای اقتصادی افزایش بحران تمرکز کرده‌اند. 

- چهارم، وانگ یی وزیر امور خارجه و دستگاه دیپلماسی چین فعالانه بر کاهش تنش و تثبیت اوضاع تأکید می‌کنند. 

مجموع این نشانه‌ها دلالت می‌کنند پکن بحران ایران را نه فرصت ساده ژئوپلیتیک، بلکه خطری جدی می‌بیند. دلیل اصلی این نگرانی، وابستگی بنیادین مدل اقتصادی چین به انرژی ارزان، پایدار و قابل پیش‌بینی است.

رقابت آمریکا و چین معمولاً پیرامون تجارت، هوش مصنوعی و نیمه‌رساناهاست، اما همه این‌ موارد بر یک رکن مهم، یعنی دسترسی مطمئن به انرژی در مقیاس بزرگ استوارند. اقتصاد صنعتی چین، از کارخانه‌های صادراتی گرفته تا مراکز داده هوش مصنوعی به جریان مستمر انرژی وابسته است.

در این چارچوب، مسئله تنگه هرمز برای چین بسیار حساس است. ابتکار «کمربند و جاده» تا حدی برای کاهش آسیب‌پذیری چین در برابر گلوگاه‌های دریایی طراحی شد، اما جغرافیا را نمی‌توان کاملاً دور زد. بخش بزرگی از نفت وارداتی چین همچنان از تنگه هرمز و مسیرهای دریایی باریک عبور می‌کند. ذخایر راهبردی چین می‌توانند زمان بخرند، اما نمی‌توانند اقتصاد صنعتی عظیمی را برای مدت طولانی از آسیب‌پذیری نجات دهند.

اکنون واشنگتن با «عملیات آزادی» باعث افزایش بی‌ثباتی شده است، سپس می‌خواهد موقت عقب بنشیند و اهرم فشار خود را حفظ کند؛ رفتاری که بیشتر شبیه دیپلماسی قهری است تا صرفاً آشوب و بی‌برنامگی.

از منظر راهبردی چین، موضوع فقط این نیست آمریکا می‌تواند جریان انرژی را مختل کند، بلکه موضوع مهم‌تر این است، واشنگتن هنوز می‌تواند ریتم افزایش و کاهش تنش را در یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان شکل دهد. این نوعی اهرم پیچیده‌تر از آن چیزی است که بسیاری از منتقدان غربی می‌بینند.

بحران ایران چند آسیب‌پذیری چین را هم آشکار می‌کند: 

- فشار بر ایران، یکی از شرکای مهم انرژی چین

- محدودیت بر ونزوئلا، منبع دیگر نفت ارزان

- وابستگی پرخطر به روسیه

- بی‌ثباتی هرمز، یعنی تهدید یکی از پایه‌های اصلی مدل صنعتی چین

مهم‌ترین نشانه در بحران ایران نه ادعاهای واشنگتن یا تهران، بلکه احتیاط و نگرانی حساب‌شده پکن است

آمریکا به‌دنبال «釜底抽薪» در اصطلاح یعنی «کشیدن هیزم از زیر دیگ» و هدفش تضعیف پایه‌های ساختار بدون حمله مستقیم به خود آن است. 

بهره سخن 

واکنش چین به بحران ایران، نشانه اعتمادبه‌نفس کامل پکن نیست. چین نه در موقعیت ضعف فوری قرار دارد و نه الزاماً طرح آمریکا پنهان و بی‌نقص است؛ اما رفتار پکن نشان می‌دهد رهبران چین جهان امروز را بی‌ثبات‌تر، پیش‌بینی‌ناپذیرتر و تهدیدکننده‌تر از گذشته می‌بینند. 

بنابراین، مهم‌ترین نشانه در بحران ایران نه ادعاهای واشنگتن یا تهران، بلکه احتیاط و نگرانی حساب‌شده پکن است.