جزئیات حذف کالابرگ دهک‌های میانی / کدام خانوار‌ها مشمول افزایش کالابرگ می‌شوند؟

به گزارش راهبرد معاصر، طرح کالابرگ به عنوان یکی از مهم‌ترین سیاست‌های حمایتی دولت برای تامین امنیت غذایی و بهبود معیشت خانوارها، همواره محل بحث و بررسی بوده است. در روز‌های اخیر، بحث درباره حذف کالابرگ برخی دهکها داغ شده و شایعاتی درباره حذف دهک‌های میانی مطرح گردیده است. یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در گفتگویی جامع ضمن تشریح ابعاد مختلف طرح کالابرگ، به صراحت اعلام کرد که حذف کالابرگ دهک‌های هفتم، هشتم و نهم نه تنها ممکن نیست، بلکه از منظر کارشناسی نیز هیچ توجیهی ندارد و تصمیم قطعی دولت بر حفظ کالابرگ برای اکثریت جامعه و تمرکز منابع جدید بر دهک‌های پایین است.

مخالفت با حذف کالابرگ دهک‌های میانی

یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، با تاکید بر اینکه وزارت رفاه با هرگونه حذف گسترده کالابرگ برای دهک‌های هفتم، هشتم و نهم مخالف است، اعلام کرد: در صورت هرگونه بازنگری در روند پرداخت کالابرگ، فقط گروه بسیار محدودی شامل مالکان خودرو‌های بالای ۵ میلیارد تومان و املاک بالای ۵۰ میلیارد تومان مورد بررسی قرار خواهند گرفت. به گفته وی، حذف کالابرگ دهک‌های میانی نه ممکن است و نه کارشناسی، و اولویت دولت، افزایش اعتبار کالابرگ برای دهک‌های پایین است، نه حذف سایر گروه‌ها از دریافت کالابرگ.

اهداف اولیه و کارکرد‌های طرح کالابرگ در حمایت از امنیت غذایی

معاون وزیر رفاه در خصوص فلسفه شکل‌گیری طرح کالابرگ اظهار کرد: بحث کالابرگ در ابتدا به موضوع آزادسازی نرخ ارز ترجیحی بازمی‌گشت و چند هدف را به صورت همزمان دنبال می‌کرد. یکی از مهم‌ترین اهداف این طرح، نزدیک شدن نرخ ارز ترجیحی به نرخ آزاد بود تا رانت‌های موجود در این حوزه کاهش یابد. هدف دوم این بود که اطمینان حاصل شود پول‌هایی که پیش از این در قالب ارز ترجیحی برای کالا‌های اساسی هزینه می‌شد، به دست مردم برسد و دقیقاً صرف تهیه غذا شود. به همین دلیل تصمیم گرفته شد که این مبلغ در قالب کالابرگ ارائه شود تا مسیر هزینه‌کرد آن شفاف باشد. وی افزود: تجربه این طرح در کشور‌های مختلف دنیا نشان داده که ارائه کالابرگ به صورت هدفمند، می‌تواند امنیت غذایی را تا حد قابل قبولی تامین کند. از این رو، طرح کالابرگ با عنوان «تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم» طراحی و اجرایی شد.

تحقق هدف اصلی کالابرگ در تامین امنیت غذایی

اندایش با اشاره به نتایج اجرای این طرح گفت: در این طرح، اعتبار کالابرگ به مردم داده می‌شود و تا زمانی که خریدی انجام نشود، این اعتبار ارزشی ندارد. مردم می‌توانند با استفاده از اعتبار کالابرگ، کالا‌های اساسی مشمول را خریداری کنند و دولت پس از آن با فروشگاه‌ها و تولیدکنندگان تسویه حساب می‌کند. بدین ترتیب، پرداخت نقدی حذف و مردم به سمت خرید کالا‌های اساسی هدایت می‌شوند. اگر این فرآیند دقیق اجرا شود، هدف اصلی که تامین امنیت غذایی از طریق کالابرگ است، محقق می‌شود. هرچند ممکن است انحرافات کوچکی در خرید کالا‌های دیگر وجود داشته باشد، اما همچنان می‌توان گفت که کالابرگ توانسته است هدف اصلی خود را تا حد زیادی محقق کند.

نقش کالابرگ در حمایت از تولید و تامین سرمایه در گردش

معاون وزیر رفاه یکی دیگر از اهداف کلیدی اجرای کالابرگ را حمایت از تولیدکنندگان کالا‌های اساسی عنوان کرد و افزود: با آزادسازی نرخ ارز ترجیحی، قیمت نهاده‌های تولید به شدت افزایش یافت و تولیدکنندگان برای ادامه فعالیت به سرمایه در گردش بیشتری نیاز پیدا کردند. اگر یارانه‌ها به صورت نقدی پرداخت می‌شد، مشخص نبود که این منابع در چه مسیری هزینه خواهد شد، اما در قالب کالابرگ، این اطمینان وجود دارد که منابع به سمت زنجیره تولید هدایت می‌شود. در حال حاضر، ماهانه حدود ۸۷.۵ همت از طریق کالابرگ وارد اقتصاد می‌شود و با تسویه سریع حساب فروشگاه‌ها طی سه تا چهار روز، بخش مهمی از سرمایه در گردش تولیدکنندگان تامین می‌گردد که این امر به تداوم تولید و حفظ امنیت غذایی کمک شایانی کرده است.

کوتاه شدن دوره تسویه حساب و کاهش رانت با اجرای کالابرگ

اندایش در خصوص تغییرات ایجاد شده در زنجیره توزیع و تسویه حساب گفت: پیش از این، برخی فروشگاه‌های بزرگ تا ۷۵ روز پس از فروش با تولیدکنندگان تسویه می‌کردند، اما اکنون این فاصله به روزانه یا حداکثر چهار تا پنج روز کاهش یافته است. این سرعت در گردش منابع، برای تولیدکنندگان حیاتی است. همچنین یکی از نتایج مهم کالابرگ، انتقال مستقیم منابع به مصرف‌کننده و کاهش رانت‌هایی است که پیش‌تر در زنجیره توزیع وجود داشت. برای مثال، قیمت مرغ در دوره ارز ترجیحی ۴۵ هزار تومان بود، اما با وجود افزایش سه و نیم برابری نرخ ارز، قیمت مرغ تنها ۵۰ درصد افزایش یافت که نشان می‌دهد بخشی از منابع قبلی به جای سفره مردم، صرف رانت می‌شد.

مخالفت جدی با حذف کالابرگ دهک‌های میانی و تاکید بر توزیع عادلانه‌تر

معاون وزیر رفاه در پاسخ به سوال درباره احتمال حذف کالابرگ دهک‌های بالاتر، تصریح کرد: واقعیت این است که اختلاف درآمدی معناداری میان دهک‌های هفتم، هشتم و نهم وجود ندارد و حتی بخش قابل توجهی از دهک دهم نیز تفاوت چشمگیری با دهک نهم ندارند. بنابراین، حذف کالابرگ این دهک‌ها نه ممکن است و نه از منظر کارشناسی قابل دفاع است. موضع وزارت رفاه این است که به جای حذف کالابرگ گروه‌های مختلف، افزایش اعتبارات این طرح باید به سمت دهک‌های پایین و نیازمند هدایت شود، موضوعی که شخص رئیس‌جمهور نیز بر آن تاکید داشته‌اند. به گفته وی، اگر قرار باشد گروهی از دریافت کالابرگ حذف شوند، این گروه باید محدود به مالکان خودرو‌های بالای ۵ میلیارد تومان و املاک بالای ۵۰ میلیارد تومان باشد که تعداد آنها حدود ۲۵۰ هزار نفر است و حذف آنها تاثیر قابل توجهی در صرفه‌جویی منابع نخواهد داشت.

چالش‌های داده‌ای و لزوم بازنگری در معیار‌های حذف کالابرگ

اندایش یکی از موانع اصلی حذف گسترده کالابرگ را ضعف داده‌های موجود دانست و توضیح داد: در داده‌های بانکی و تراکنش‌های شاپرکی، تشخیص تراکنش‌های مربوط به مصرف خانوار از سایر هزینه‌ها مانند اجاره منزل یا خرید‌های سازمانی دشوار است. همچنین در حوزه املاک، از حدود ۶۰ میلیون ملک، تنها ۱۳ میلیون ملک دارای سند تک‌برگ و اطلاعات کامل هستند. از سوی دیگر، تورم باعث افزایش ارزش اسمی دارایی‌ها شده است، برای مثال خودرویی که ۱۰ سال پیش ۷۰ میلیون تومان خریداری شده، امروز ممکن است دو میلیارد تومان ارزش داشته باشد، اما این به معنای افزایش رفاه مالک نیست و نباید مبنایی برای حذف کالابرگ باشد. به همین دلیل، توصیه وزارت رفاه این است که افرادی که پیش از این مشمول کالابرگ بوده‌اند، همچنان از این حمایت برخوردار باشند.

تاکید بر پوشش حداکثری و همراهی اجتماعی در طرح کالابرگ

معاون وزیر رفاه با اشاره به تجربه کشور‌های دیگر در اجرای طرح‌های حمایتی، گفت: بسیاری از کشور‌ها حتی با وجود ۱۰ تا ۲۰ درصد خطا در شناسایی مشمولان، طرح‌های خود را اجرا می‌کنند و اولویت آنها پوشش حداکثری نیازمندان است. در طرح کالابرگ، حضور دهک‌های میانی و حتی بخشی از دهک‌های بالا باعث افزایش همراهی اجتماعی و سیاسی با این طرح شده است. بسیاری از کارمندان، بازنشستگان و حقوق‌بگیران در دهک‌های هشتم و نهم قرار دارند و الزاماً درآمد بالایی ندارند. حذف کالابرگ این گروه‌ها نه تنها منابع قابل توجهی آزاد نمی‌کند، بلکه ممکن است همراهی عمومی با طرح را کاهش دهد.

تخفیف‌های کالابرگ؛ رقابتی برای فروشگاه‌ها و منفعتی برای مردم

اندایش در پاسخ به گلایه برخی مردم درباره عدم اعمال تخفیف‌ها در همه فروشگاه‌ها، توضیح داد: تخفیف‌های کالابرگ حاصل توافق داوطلبانه بین تولیدکنندگان و فروشگاه‌هاست و در همه فروشگاه‌ها اعمال نمی‌شود. برای مثال، یک شرکت لبنی ممکن است محصولات خود را با ۱۰ درصد تخفیف به خریداران کالابرگ عرضه کند. برخی فروشگاه‌های اینترنتی نیز طرح‌های تشویقی دارند. از مردم خواسته می‌شود فروشگاه‌هایی که قیمت‌های مناسب‌تر یا تخفیف‌های بیشتری ارائه می‌دهند، شناسایی و انتخاب کنند تا رقابت افزایش یابد. همچنین قرار است در نسخه‌های بعدی سامانه کالابرگ، حداقل قیمت کالا‌ها در فروشگاه‌های مختلف به مردم نمایش داده شود تا بتوانند هوشمندانه‌تر خرید کنند.

افزایش مراجعه مشتریان؛ انگیزه اصلی فروشگاه‌ها برای همکاری با کالابرگ

معاون وزیر رفاه خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین مزایای کالابرگ برای فروشگاه‌ها، افزایش مراجعه مشتریان است. بررسی‌ها نشان می‌دهد در فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ، در حالی که حدود ۲۵ همت خرید از محل اعتبار کالابرگ انجام شده، بیش از ۱۲۰ همت خرید دیگر نیز همزمان با کارت‌های بانکی مردم صورت گرفته است. این یعنی مردم برای خرید کالابرگ به فروشگاه می‌آیند و سپس سایر مایحتاج خود را نیز تهیه می‌کنند. به همین دلیل، فروشگاه‌ها با کالابرگ همکاری می‌کنند و حاضرند برخی کالا‌ها را حتی پایین‌تر از قیمت خرید بفروشند تا مشتری بیشتری جذب کنند. این موضوع نشان از موفقیت کالابرگ در رونق بخشی به بازار و گردش مالی دارد.

جزییات تامین منابع پایدار برای ادامه کالابرگ

اندایش در خصوص تامین مالی پایدار طرح کالابرگ گفت: در بودجه سال ۱۴۰۵ حدود ۹۹۶ همت برای اجرای کالابرگ در نظر گرفته شده است. با این حال، شرایط جنگ و محاصره بر درآمد‌های ارزی کشور تاثیر گذاشته و بخشی از منابع محقق نشده است. با این وجود، دولت به دنبال منابع پایدار است. یکی از پیشنهادات مورد حمایت وزارت رفاه، کاهش ۲۵ درصدی معافیت‌های مالیاتی است که طبق اعلام سازمان امور مالیاتی، حدود ۲۰۰۰ هزار میلیارد تومان معافیت مالیاتی در کشور وجود دارد و کاهش ۲۵ درصدی آن، ۵۰۰ هزار میلیارد تومان منابع جدید ایجاد خواهد کرد که می‌تواند به افزایش اعتبار کالابرگ منجر شود، بدون آنکه فشار مستقیمی بر قیمت کالا‌ها وارد شود. وی تاکید کرد که دولت هرگز نباید با افزایش قیمت‌ها در یک بخش، منابع کالابرگ را تامین کند، بلکه باید منابع از مسیر‌های صحیح مانند اصلاح معافیت‌های مالیاتی تامین گردد.

دولت چهاردهم و رویکرد عدالت‌محور در حمایت از معیشت مردم

معاون وزیر رفاه با اشاره به عملکرد دولت چهاردهم، اظهار کرد: با وجود دشواری‌های مالی، دولت موضوع متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان را که سال‌ها اجرا نشده بود، عملیاتی کرد و حداقل دستمزد امسال حدود ۶۰ درصد افزایش یافت. دولت هر منبعی را که از محل کاهش رانت به دست آورده، در قالب کالابرگ یا سایر حمایت‌ها به مردم بازگردانده است. اما تاکید داریم که منابع حمایتی باید پایدار باشند و از طریق چاپ پول تامین نشوند، زیرا افزایش تورم در نهایت از جیب مردم پرداخت می‌شود. در شرایط جنگ، کشور با همراهی مردم و تلاش مسئولان، توانست تامین کالا‌های اساسی را با مشکل جدی مواجه نکند و امیدواریم با تدابیر در حال اجرا، قدرت خرید مردم از طریق تقویت طرح کالابرگ بهبود یابد.