آخرین وضعیت آزادسازی و فروش سهام عدالت

به گزارش راهبرد معاصر؛ سهام عدالت به عنوان یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های اقتصادی کشور با هدف سهیم‌کردن اقشار کم‌درآمد در ثروت ملی و تحقق عدالت اجتماعی طراحی شد. با این حال، سال‌هاست که سهام عدالت با چالش‌های متعددی از جمله مدیریت غیرشفاف، عدم پاسخ‌گویی مدیران و سود ناچیز برای دارندگان آن مواجه است. در حالی که ارزش سهام عدالت برای برخی گروه‌ها به بیش از ۱۱ میلیون تومان رسیده، همچنان ابهامات جدی درباره نحوه مدیریت و امکان فروش سهام عدالت وجود دارد. در این گزارش، آخرین وضعیت طرح آزادسازی سهام عدالت، دیدگاه نمایندگان مجلس و چشم‌انداز پیش روی این دارایی ملی را بررسی می‌کنیم.

چالش‌های مدیریت فعلی سهام عدالت

سهام عدالت با این هدف در اختیار مردم قرار گرفته که کمکی به اقشار ضعیف جامعه باشد و آنان را در ثروت ملی سهیم کند. اما این دارایی برای بسیاری از دارندگان سهام عدالت ثمر چندانی نداشته و تنها سالانه مبلغ بسیار ناچیزی به عنوان سود سهام عدالت به حساب‌شان واریز می‌شود.

مدیریت سهام عدالت در حال حاضر به صورت شبه‌دولتی انجام می‌شود. شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی و شرکت‌های تعاونی سهام عدالت شهرستانی مسئولیت مدیریت این دارایی مردم را برعهده دارند. شواهد نشان می‌دهد که این روش مدیریت سهام عدالت تاکنون نتوانسته است منافع مردم و کشور را تأمین کند.

مردم از سهام عدالت که دارایی آنهاست سودی نمی‌برند و شفافیتی در این زمینه وجود ندارد. دارندگان سهام عدالت نمی‌دانند سهام‌شان در کدام شرکت به کار افتاده و سالانه چقدر سود و زیان می‌دهد. افرادی که مسئولیت مدیریت سهام عدالت را برعهده دارند و در سیت‌های مربوطه فعال هستند، گاه حقوق‌های کلان دریافت می‌کنند، در حالی که مردم سودی نمی‌برند و تنها مبلغ اندکی سود سهام عدالت دریافت می‌کنند.

مسئولان مدیریت سهام عدالت پاسخ‌گویی در خصوص نحوه مدیریت‌شان ندارند و به کسی جواب نمی‌دهند، زیرا هیچ‌کس از آنها درباره نحوه فعالیت‌شان سوال نمی‌کند. به گفته کارشناسان، هر جا که مدیریت امور به دولت سپرده شده، مشکلاتی ایجاد شده است و دولت باید از تصدی‌گری دست بردارد و به نقش تنظیم‌گری روی آورد.

آزادسازی سهام عدالت؛ راهکاری برای برون‌رفت از بحران

آزادسازی سهام عدالت به عنوان اصلی‌ترین راهکار برای سامان‌دهی به این دارایی ملی مطرح است. با آزادسازی سهام عدالت، مردم می‌توانند خودشان درباره مدیریت و فروش سهام عدالت خود تصمیم بگیرند. در این روش، حق فروش سهام عدالت به رسمیت شناخته می‌شود و در عین حال، امکان استفاده از سهام عدالت به عنوان وثیقه و ابزار اعتبار نیز فراهم می‌گردد.

به تازگی وزیر اقتصاد اعلام کرده است که امیدواریم مردم عزیز پس از بیش از یک دهه توقف، شیرینی بازگشایی و آزادسازی سهام عدالت را در تابستان ۱۴۰۵ تجربه کنند. رئیس سازمان بورس نیز از نهایی شدن دستورالعمل جدیدی خبر داده که قرار است وضعیت شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی، نحوه اداره آنها و همچنین معاملات سهام عدالت را مشخص کند.

ضرورت واگذاری مدیریت سهام عدالت به مردم

در همین رابطه غلامرضا توکل، نماینده مجلس و دبیر اول کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها، با اشاره به این موضوع که مدیریت سهام عدالت باید به گونه‌ای باشد که مردم از دارایی‌شان بهره ببرند، تصریح کرد: سال ۱۳۸۵ با این هدف سهام شرکت‌های دولتی در اختیار مردم قرار گرفت که کمکی به اقشار ضعیف بشود و در ثروت ملی سهیم شوند. اما در عمل می‌بینیم که مدیریت دولتی سهام عدالت زمینه را برای فساد و باندبازی فراهم کرده است.

وی ادامه داد: روش فعلی مدیریت سهام عدالت قابل قبول نیست و باید دولت در راستای تغییر آن گام بردارد. همان‌طور که کارشناسان مطرح می‌کنند، بهترین راهکار این است که دولت دست از تصدی‌گری بردارد و امور مردم را به خودشان واگذار کند. هر جایی که مدیریت امور به مردم سپرده شده و دولت نقش تنظیم‌گری برعهده گرفته، نتایج خوبی حاصل شده است، اما هر جایی که دولت مانند موضوع سهام عدالت نقش تصدی‌گری دارد، مشکل بروز می‌کند.

توکل گفت: پول‌های بادآورده میلیاردی به عنوان حق مدیریت و حضور در سیت‌های مدیریتی به افراد پرداخت می‌شود. در صورتی که آزادسازی سهام عدالت صورت بگیرد، نیازی به پرداخت این مبالغ بالا از جیب مردم نیست و عدالت اجتماعی بیشتری ایجاد می‌شود.

وی ادامه داد: در شرایط فعلی، مدیریت سهام عدالت در یک سازوکار غیرشفاف صورت می‌گیرد. مردم نمی‌دانند چقدر سهام دارند، سهام‌شان در کجا به کار انداخته شده و وضعیت سود و ضرر آن چگونه است.

دبیر اول کمیسیون امور داخلی کشور و شورا‌ها در مجلس خاطرنشان کرد: به رسمیت شناختن حق فروش سهام عدالت و در عین حال تشویق به ماندگاری با امکان استفاده از سهام عدالت به عنوان وثیقه و ابزار اعتبار می‌تواند راهکار مناسبی برای سامان دادن به سهام عدالت باشد. در این روش، از یک‌طرف حق مردم برای مدیریت سهام عدالت به عنوان یک دارایی متعلق به آنها پذیرفته می‌شود و از طرف دیگر، از هرج‌ومرج جلوگیری به عمل می‌آید.

توکل گفت: آزادسازی سهام عدالت به معنی فاصله گرفتن از تصدّری دولت و تقویت مشارکت واقعی مردم در فعالیت‌های اقتصادی کشور است. به این ترتیب، مدیریت دارایی مردم به خودشان سپرده می‌شود و زمینه برای افزایش عدالت اجتماعی به وجود می‌آید.

وی ادامه داد: افزایش عمق بازار سرمایه و شناوری سهام نیز از دیگر نتایج مثبت آزادسازی سهام عدالت خواهد بود. ممکن است برخی افراد تصمیم بگیرند به افزایش سهام‌شان بپردازند، برخی تصمیم به فروش بگیرند و برخی آن را نگه دارند. به این ترتیب، تحرکی در اقتصاد به وجود می‌آید.

دبیر اول کمیسیون امور داخلی کشور و شورا‌ها در مجلس خاطرنشان کرد: جلوگیری از مفاسد و باندبازی‌های ناشی از مدیریت دولتی سهام عدالت، زمینه‌سازی برای مشارکت واقعی مردم در اقتصاد و بهره‌مندی آنان از سهام عدالت در گروی اقدام دولت برای آزادسازی سهام عدالت است.

چشم‌انداز پیش روی سهام عدالت

با وجود وعده‌های متعدد برای آزادسازی سهام عدالت، هنوز زمان دقیق اجرای این طرح مشخص نشده است. یکی از پیش‌شرط‌های اصلی اجرای این برنامه، برگزاری مجامع شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی عنوان شده که هنوز در برخی استان‌ها به سرانجام نرسیده است. همچنین، پرتفوی سهام عدالت شامل ۳۶ شرکت بورسی و ۱۳ شرکت غیربورسی است که از سال ۹۹ تاکنون برای هر دو گروه دارنده مستقیم و غیرمستقیم غیرقابل فروش بوده است.

با این حال، کارشناسان معتقدند که آزادسازی سهام عدالت می‌تواند ابزاری در راستای به حرکت درآوردن چرخ‌های تولید در کشور باشد و تحرکی در اقتصاد ملی ایجاد کند. سهام عدالت این ظرفیت را دارد که نقدینگی جامعه را مدیریت کرده و تأمین سرمایه بخش‌های تولیدی و صنعتی کشور را ممکن سازد.

به نظر می‌رسد سرنوشت نهایی سهام عدالت در ماه‌های آینده و با نهایی شدن دستورالعمل جدید شورای عالی بورس مشخص شود. آنچه مسلم است، تغییر رویکرد مدیریت سهام عدالت از تصدی‌گری دولتی به مدیریت مردمی، نه‌تنها به نفع میلیون‌ها دارنده سهام عدالت است، بلکه می‌تواند به بهبود حکمرانی شرکتی و کاهش فساد در این حوزه نیز کمک کند.