نتانیاهو و ترامپ درپی شکستن تابوی اتمی
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ معادله غرب آسیا تغییر کرده و حملاتی علیه جزیره قشم انجام شده است. خطر دیگر نه در تعداد موشک‌های پرتاب شده و نه در اندازه تأسیسات هدف قرار گرفته، بلکه در ماهیت تحولی است که امکان دارد قوانین تعامل شاهد آن باشند، زیرا اطلاعات فاش شده، قصد واشنگتن را برای استفاده از سلاح های اتمی علیه تأسیسات کوه کلنگ تأیید می‌کند. در اینجا ما با افزایش تنش نظامی سنتی روبرو نیستیم، بلکه با آزمونی تاریخی برای نظام بین‌المللی، محدودیت‌های بازدارندگی و توانایی قدرت‌های بزرگ برای جلوگیری از لغزیدن جهان به سمت رویارویی ای که پیامدهایش قابل کنترل نیست، روبرو هستیم.
فاجعه‌بارترین سناریو، حمله اتمی به کوه کلنگ است که می‌تواند به انفجار و تشعشعات رادیواکتیو مرتبط با آن منجر شود
ما با اظهارات تاکر کارلسون، روزنامه‌نگار آمریکایی مخالف سیاست های دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا درباره احتمال حمله اتمی علیه ایران و تصمیم نهایی آمریکا برای استفاده از بمب اتمی از نوع B61-11 و تعیین هفتم نوامبر به عنوان تاریخ احتمالی شروع می‌کنیم.
اهمیت تأسیسات کوه کلنگ در موقعیت جغرافیایی و استحکامات سنگی اطراف آن نهفته و ایران برخی فعالیت‌های حساس خود را به تأسیساتی در اعماق کوه‌ها منتقل کرده است که این موضوع اثربخشی حملات هوایی متعارف را کاهش و هزینه هرگونه تلاش برای نابودی آنها را افزایش می‌دهد.
این تأسیسات امکان دارد به عمق تقریبی ۹۰ متر (۳۰۰ فوت) در دل سنگ‌های گرانیتی بسیار سخت برسد. با وجود این، موضوع فقط عمق نیست؛ این کوه چهار ورودی دارد که سؤالاتی را درباره ماهیت تأسیسات، چیدمان اجزا و ظرفیت عملیاتی مداوم آن مطرح می‌کند.
در اینجا تناقضی راهبردی نهفته است: حملات فقط می‌توانند در کوتاه‌مدت آسیب وارد و دسترسی به تأسیسات را مختل کنند و لزوماً به معنای نابودی زیرساخت‌های داخلی یا پایان توانایی هسته‌ای ایران نیستند. مشکل صرفاً تخریب موقعیت جغرافیایی نیست، بلکه تعیین این است که آیا می‌توان دانش و توانایی‌های فنی را که ایران سال‌ها ایجاد کرده است، از بین برد یا خیر.
حرکت به سمت سلاح‌های اتمی در غرب آسیا همچنان تصمیمی بسیار خطرناک است و دشواری نفوذ به تأسیسات مستحکم برای توجیه نظامی یا سیاسی آن کافی نیست. ترامپ چگونه می‌تواند چنین تصمیمی بگیرد و چه کسی به وی اجازه داده است در صورت اجرای آن، ترس را در دل مردم منطقه ایجاد کند؟ تعداد نفتکش‌های غول‌پیکر فعال در حمل و نقل منابع انرژی از کشورهای تولیدکننده به بازارهای جهانی حدود ۸۵۰ فروند تخمین زده می‌شود و ۱۱ فروند از این نفتکش‌ها تنها در ماه اکتبر در تنگه هرمز آسیب قابل توجهی دیدند. این تحول نشان دهنده بزرگی خطراتی است که اکنون شریان‌های انرژی جهانی را تهدید می‌کنند و حاکی از پیامدهای اقتصادی است که می‌تواند فراتر از بحران قیمت به رکود گسترده جهانی گسترش یابد.
فاجعه‌بارترین سناریو، حمله اتمی به کوه کلنگ است که می‌تواند به انفجار و تشعشعات رادیواکتیو مرتبط با آن منجر شود که محیط زیست و منابع آب در خلیج فارس را آلوده می‌کند و در نتیجه تهدیدی بی‌سابقه برای امنیت آبی و بهداشتی میلیون‌ها نفر از ساکنان، شاید بیش از ۱۰۰ میلیون نفر است.
در اینجا ما بر روی بستر سیاسی راهبردی متفاوتی ایستاده‌ایم که شایسته توجه و نخستین مورد آن تغییر در گفتمان هسته‌ای است، به این معنی که آمریکا آشکارا و رسماً از سیاست بازدارندگی سنتی به سمت ارائه استفاده از سلاح‌های اتمی به عنوان گزینه عملیاتی و نه صرفاً افشاگری رسانه‌ای حرکت می‌کند.
به همین ترتیب، شکاف بین اهداف سیاسی و نظامی عمیق‌تر و هدف اعلام‌شده جنگ از توانایی حملات متعارف برای دستیابی به آن بیشتر شده و خطرات بررسی گزینه‌های افزایش دهنده مانند تصمیم هسته‌ای افزایش یافته است.
همچنین این موضوع به شدت به معنای کاهش اثربخشی مسیر مذاکرات دیپلماتیک یا حتی ارعاب برای تحمیل آن، همراه با افزایش فشارهای نظامی است. هرچه شانس توافق کمتر و فشارهای سیاسی داخلی و خارجی بیشتر شود، خطر محاسبه اشتباه بیشتر می‌شود.
هدف قرار دادن جزیره قشم همچنین ما را به قلب معادله امنیت دریایی و اقتصادی جهانی نزدیک‌تر می‌کند. قشم فقط یک جزیره ایرانی نیست، بلکه موقعیتی راهبردی در تنگه هرمز است که بخش قابل توجهی از تجارت جهانی نفت از آن عبور می‌کند. بنابراین، هرگونه افزایش تنش در اطراف آن می‌تواند ایران را به استفاده از اهرم‌های دریایی و اقتصادی وادار کند، در نتیجه هزینه‌های بیمه و حمل و نقل را افزایش دهد و تامین انرژی را تهدید کند.
بنابراین، کشورهای خلیج فارس امکان دارد خود را در مواجهه با دوراهی دشوار بیابند: آنها خواهان جنگ منطقه‌ای نیستند، اما نمی‌توانند خطرات امنیتی و اقتصادی آن را نادیده بگیرند. دشوارترین سؤال، در صورت حمله اتمی به ایران، این است که پاسخ آن چیست، که اساساً با پاسخ آن به حملات متعارف متفاوت خواهد بود. این صرفاً موضوع بازگرداندن بازدارندگی یا تلافی‌جویی در نوع خود نخواهد بود، بلکه موضوع بقای نظام و توانایی آن در جلوگیری از تکرار حمله است.
به نظر می‌آید تهران علاوه بر فعال کردن مسیرهای دیپلماتیک و قانونی برای جلب حمایت بین‌المللی علیه واشنگتن، مسیرهای متعددی را در پیش خواهد گرفت، ازجمله گسترش رویارویی نظامی، افزایش فشار بر ناوبری و انرژی و استفاده از ابزارهای سخت منطقه‌ای.
برای واقع‌بینانه‌تر بودن، نمی‌توان شکل یا میزان پاسخ را تعیین کرد، زیرا محاسبات ایران به میزان خسارت، ماهیت حمله، موقعیت قدرت‌های اطراف و میزان آمادگی طرف ها برای تحمل جنگی آشکار بستگی خواهد داشت.
قشم فقط یک جزیره ایرانی نیست، بلکه موقعیتی راهبردی در تنگه هرمز است که بخش قابل توجهی از تجارت جهانی نفت از آن عبور می‌کند
اینجا به مهم‌ترین نکته می‌رسیم: آیا طرف ها صرفاً بر اساس ملاحظات امنیت ملی عمل خواهند کرد یا منافع اقتصادی، صنعتی و سیاسی وجود دارد که از ادامه درگیری سود خواهند برد؟
طبق گزارش نیویورک تایمز، حدود ۵۰ شرکت نفت و گاز آمریکایی بین آوریل و سپتامبر، ۱۳۰ میلیارد دلار سود کسب کرده‌اند که سه برابر سود آنها در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ میلادی است. بسته شدن تنگه هرمز باعث افزایش صادرات نفت و گاز آمریکا شد و آنها طبیعتاً از افزایش قیمت سود بردند.
درباره بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی ادامه این رویارویی امکان دارد به محاسبات سیاسی داخلی مربوط به آینده اش در کابینه کمک کند، اما تصمیم آمریکا همچنین تحت تأثیر ملاحظاتی از سوی نهادهای نظامی و اطلاعاتی، کنگره، اقتصاد و اتحادهای بین‌المللی قرار دارد. به نظر می‌آید ترامپ در اتخاذ این تصمیم مردد است و در حال حاضر به سخنان جی. دی. ونس، معاون رئیس جمهور و استیو ویتکاف، فرستاده اش گوش می‌دهد که هر دو معتقدند دستیابی به توافق با ایران هنوز امکان‌پذیر است.
خطرناک‌ترین اتفاقی که می‌تواند در غرب آسیا رخ دهد، فروپاشی سد سیاسی و اخلاقی است که از سال ۱۹۴۵ میلادی مانع استفاده از سلاح‌های اتمی شده و حمله اتمی، در صورت وقوع، به منزله اعلام این خواهد بود که تابوهای بین‌المللی بر اساس محاسبات قدرت و منافع، قابل شکستن شده‌اند.
اگر استفاده از سلاح‌های اتمی به گزینه تکرارشونده تبدیل شود، از امنیت منطقه و نظم بین‌المللی چه چیزی باقی خواهد ماند؟ هیچ کشوری نمی‌تواند تضمین کند هدف بعدی نخواهد بود.