دولت چگونه باعث تضعیف ارزش پول ملی می‌شود؟-راهبرد معاصر
رایزنی برای لیست واحد شورای شهر ادامه دارد مرعشی رسما رییس ستاد اسحاق جهانگیری شد زلزله در ترکیب پرسپولیس! بورس در ایستگاه بحران عکس پدر مادر بابک خرمدین پوست خربزه دولت آقای روحانی زیر پای دولت بعد نتانیاهو برای پایان‌ حملات به غزه از آمریکا مهلت خواست فیلم| ضرب و شتم یک زن توسط کارمندان بانک فیلم| صحبت‌های جنجالی و کنایه‌های افشین پیروانی در برنامه فوتبال برتر سهام عدالتی که دارید اما از آن بی خبرید! صحبت های مدیر استقلال در برنامه فوتبال برتر+فیلم بازار بدون مشتری خودرو در انتظار سرنوشت قیمت ارز مالک شریعتی: اجازه ارزپاشی به دولت نمی‌دهیم پورابراهیمی: بانک مرکزی و وزارت اقتصاد نباید رمز ارزها را رها کنند خبر بد هواداران استقلال در آستانه بازی با ذوب آهن آخرین وضعیت و آمار کرونا در ایران امروز سه شنبه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۰/ فوت 310 بیمار کرونایی در ۲۴ ساعت گذشته بیانیه مجلسی‌‌ها برای لغو ۱۰۰ درصدی تحریم‌ها مجری جوان صدا و سیما درگذشت + علت و عکس آغاز ثبت‌نام متقاضیان موکب‌داری اربعین روحانی: تا آخرین روز فعالیت دولت به حمایت از تولید ادامه می‌دهیم منتظر بمب نقل و انتقالاتی پرسپولیس باشید تجمع مردم تهران در حمایت از فلسطین+ زمان و ساعت نظرسنجی‌ مردمی کاندیدای اصلاح‌طلبان را مشخص می‌کند تصمیم عجیب گل محمدی برای دیدار جام حذفی پرسپولیس بازگشت خشکسالی به ایران+ جزئیات و نموار سونامی کالای اساسی در گمرک/ چه کسی دستور رئیس‌جمهور را پس زد؟ آخوندی: مخالف کمک دولت به مالباختگان بودم وزیر نیرو: نگران تامین آب آشامیدنی هستیم واکنش خداداد به کُری‌خوانی وزیر علیه استقلال جانشین مدافع استقلالی مشخص شد تائیدخبر جنجالی در تیم پرسپولیس ربیعی: دولت در انتخابات ریاست جمهوری نماینده‌ای ندارد/ بغض جهانگیری به خاطر فشارها بود اعلام نتایج قرعه کشی پیش فروش ایران خودرو امروز ۲۸ اردیبهشت اخرین وضعیت واریز سود سهام عدالت معوق/ زمان واریز مرحله دوم سود سهام عدالت خرداد ۱۴۰۰ سرلشکر باقری: جمهوری اسلامی در ساخت موتورهای هوایی به بلوغ رسیده است عطوان: اسرائیلی‌ها چمدان‌های خود را بسته‌اند نامه جدید رئیس دفتر سیاسی حماس به رهبر معظم انقلاب قیمت دلار و یورو در صرافی ملی امروز ۲۸ ادریبهشت فیلم| ماجرای مخالفت داریوش ارجمند و وزنه برداری زنان+ واکنش ها خبر مهم درباره دائمی شدن همسان سازی حقوق بازنشستگان + جزئیات پیام دختر سردار سلیمانی به رهبران مقاومت فلسطین آمار کرونا در جهان امروز ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۰+ وضعیت کرونا در ایران دبیر ستاد مردمی رئیسی مشخص شد رئیسی: کرونای آفریقایی واکسن‌گریز است قالیباف: وزیر صمت مسئول کنترل قیمت بازار و جلوگیری از گرانی کالاهای اساسی است جمع‌بندی نهایی فراکسیون انقلاب درباره نحوه ورود به انتخابات هیئت رئیسه مجلس وضعیت بورس امروز ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۰ رزم حسینی از مجلس کارت زرد گرفت ملاک بررسی صلاحیت نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری از زبان دبیر شورای نگهبان + فیلم ظریف: اسرائیل و حامی آن، چهره کریه خود را به نمایش گذاشته‌اند زمان اعلام نتایج بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات مجلس خبرگان پیش‌بینی یک فعال سیاسی از ادامه حضور لاریجانی در رقابت انتخابات بایدن بار دیگر پشت اسرائیل درآمد خسروی: دولت روحانی در خصوص گرانی مسکن آدرس اشتباه می‌دهد دیدار ظریف با وزیر خارجه ایتالیا ظریف با پاپ دیدار کرد تغییر ساعت کار ادارات در استان بوشهر+ علت و جزئیات ظریف با نخست‌وزیر و وزیر خارجه واتیکان دیدار کرد ۵ شرط برای راستی‌آزمایی رفع تحریم‌های ضد ایرانی فیلم| رییسی: اخبار جلسات کاری من پخش نشود رئیسی الزامی به استعفا برای شرکت در انتخابات ندارد پلیس: صرافی‌ها مجوزی برای معاملات رمزارزها ندارند حریرچی: واکسن‌ دریافتی خارج از سیستم، تقلبی است ۲۸ سناتور آمریکایی خواستار آتش بس بین اسرائیل و حماس شدند خطیب‌زاده: دسترسی‌های فراپادمانی به آژانس داده نخواهد شد/ قانون مجلس الزام آور است پیام تشکر و درود اسماعیل هنیه به رهبر انقلاب و ملت ایران هنیه: نبرد آزادسازی فلسطین در نقطه عطف تاریخی قرار دارد جزئیات و زمان واکسیناسیون تمامی دانشجویان و نحوه آغاز سال تحصیلی جدید از زبان لاری فاجعه جدید در هند؛پیدا شدن 2هزار جسد در رودخانه ها+ عکس واکنش وزیر بهداشت به اخبار فروش واکسن در بازار سیاه ادامه ممنوعیت سفر به شهر‌های قرمز و نارنجی/ جزئیات جریمه ۲۰۰ هزارتومانی تردد فیلم| صف طولانی تزریق واکسن در ایران مال اینفوگرافیک | مهم‌ترین سمت‌های کاندیدا‌های شاخص انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ با هرگونه تجمع قبل از آغاز رسمی تبلیغات انتخاباتی برخورد می‌شود شروط وزارت بهداشت برای امتحانات نهایی دانش آموزان آغاز ثبت نام الکترونیکی دانش آموزان از اول خرداد + جزئیات خرید اقساطی بازنشستگان تامین اجتماعی در سراسر کشور+نحوه ثبت درخواست و جزئیات فیلم| رونمایی از موشک قاسم در فلسطین فیلم| اصابت موشک به تل‌آویو دلیل پخش قسمت آخر «احضار» در هفته آینده فیلم| فریدون عباسی: نیامده‌ام تا به نفع کسی کنار بروم فیلم| شیوه مواجهه رهبر انقلاب با انتقادات تند یک دانشجو حدیث روز/ چرا روز اول شوال عید نامیده شد؟ کاریکاتور | فیش‌های حقوقی خصوصی اینفوگرافیک | افزایش ۱۱۰۰ درصدی هزینه ساخت مسکن جدیدترین اخبار انتخابات ریاست جمهوری 1400 / ثبت نام کنندگان تا امروز میزان زکات فطریه ۱۴۰۰ مشخص شد عکس| «پایان شب صهیون» جزییات و زمان بازگشایی سینماهای کشور اعلام شد فیلم های سینمایی آخر هفته تلویزیون پس از توبه چگونه به سمت گناه نرویم؟ حدیث روز/ درک شب قدر در گرو درک مقام حضرت زهرا (س) کاریکاتور | شورای افزایش قیمت دانلود مداحی یا الهی محمد حسین پویانفر حدیث روز/ در شب قدر از پروردگار چه بخواهیم؟ فیلم| معادله غیرممکن میان ایالات متحده آمریکا و ایران؟ آسیب‌دیدگی نیکی کریمی سرصحنه فیلمبرداری اینفوگرافیک | گرانی ۳۰۰ تا ۵۰۰ درصدی اقلام سفره کارگران جدی‌ترین تهدید سایبری فعلی علیه ایران چیست؟ جدول پخش تلویزیون در شب‌های قدر+ جدول حکمرانی داده‌ها در دنیای دیجیتال مصادیق مجرمانه محیط زیستی جدید در فضای مجازی اعلام شد جریمه سنگین اپل از سوی سازمان ضد انحصار روسیه آپدیت جدید «تلگرام» به جنگ با «کلاب هاوس» رفت بازگشت خندوانه از امشب+ جزئیات و زمان پخش برنامه تلویزیون در شب‌های قدر رمضان ۱۴۰۰ حدیث امام صادق (ع) درباره صلوات عکس| انفاق‌های کریمانه فیلم|حرکات عجیب بن سلمان در مصاحبه زنده تلویزیونی پاسخ رهبر انقلاب به نامه شاعران فیلم| اولین شهید رویارویی مستقیم با آمریکا کیست؟ کلاب هاوس هک شد/ افشای اطلاعات شخصی ۱.۳ میلیون کاربر سارا بهرامی مهمان این هفته برنامه همرفیق+عکس تأیید هک اطلاعات ۱۵ هزار کاربر آمریکایی ۱۴.۵ میلیون آمریکایی به اینترنت ثابت دسترسی ندارند درخواست ترامپ از ایالت‌های آمریکا درباره غول‌های فناوری افزایش ظرفیت لایو اینستاگرام وقتی عربستان ثروتمند و نفت‌خیز هم از اینفلوئنسرها مالیات می‌گیرد همسریابی در فضای مجازی و کلاهبرداری از مردم اقوام ایرانی «اقلیت» نیستند آذری جهرمی کدام حقیقت‌ها‌ را از مردم پنهان کرد؟+ فیلم تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت شیشه کریستال تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت آرد و گندم تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت دامپروری و دام گوشتی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت دانه های روغنی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت شیرینی و شکلات تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت فرش تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت نساجی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت چوب و مبلمان شکست استثناگرایی آمریکایی در عصر ترامپ به سمت دنیای پس از دلار پیش می رویم؟ خروج ترامپ از برجام؛ فشار حداکثری و نتایج حداقلی وضعیت نتایج انتخابات آستانه اشرفیه پس از درگذشت رمضانی دستک زمان تبلیغات انتخابات مجلس 98 آیا عراق می تواند از نیروهای امریکایی خالی شود؟ ائتلاف سازی به سبک امام موسی صدر مرگ ابوبکر البغدادی؛ کشته شدن سرکرده داعش چه پیامدی دارد؟ بازوهای نیابتی ایران در منطقه قدرتمندتر از همیشه درس‌های جنگ یمن برای اسرائیل وحدت میان جریان های سیاسی ایران در سایه سیاست فشار حداکثری آمریکا دولت پنهان در لبنان شکست سیاست فشار حداکثری ترامپ در قبال ایران/درهای مذاکره با ایران باز است طرح صهیونیست ها برای اشغال دره اردن رویای چین در هفتاد سالگی؛ خیلی دور، خیلی نزدیک سبک مبارزه تشکیلات خودگردان و اتحادیه اروپا برای حفظ کرانه باختری طرحی برای ایجاد یک سازه امنیتی در خاورمیانه تاریخ سری فشار اسرائیل برای حمله به ایران بررسی صنعت انیمیشن در منهای نفت/ ژاپن چگونه صنعت انیمیشن جهان را قبضه کرد؟ + فیلم منهای نفت: درآمد 16 هزار بشکه نفت تنها در یک سوله پرورش ماهی بررسی صنعت پرورش ماهی در مستند منهای نفت + تیزر بررسی صنعت لبنیات در مستند منهای نفت/ اشتغال یک میلیون نفری شیر و لبنیات منهای نفت: درآمد یک میلیارد دلاری پسته ایران/ هیچ کشوری توان تولید پسته مرغوب ایران را ندارد همه ابعاد تحریم؛ فرصت‌ها و تهدیدها تحریم‌ها به مبادلات ما با شرکت‌های کوچک اروپایی آسیبی نمی‌زند/ نرخ کنونی دلار بالاتر از نرخ واقعی آن است

دولت چگونه باعث تضعیف ارزش پول ملی می‌شود؟

بررسی سیاست‌های اقتصادی دولت نشان می‌دهد دولت از یک طرف با سیاست‌های خود ارزش پول ملی را تضعیف می‌کند اما وقتی اثر این سیاست موجب افزایش نرخ ارز می شود، در جهت کنترل نرخ ارز تلاش می‌کند.
تاریخ انتشار: ۱۶:۲۳ - ۱۱ اسفند ۱۳۹۹ - 2021 March 01
کد خبر: ۷۹۲۶۴

به گزارش راهبرد معاصر  همواره در دو دهه اخیر وقتی بحث افزایش نرخ ارز می‌شود برخی از ذینفع بودن دولت در افزایش نرخ ارز صحبت می‌کنند و می‌گویند رشد بهای ارز باعث جبران کسری بودجه دولت می‌شود.

* افزایش نرخ ارز به زیان با به نفع دولت؟

این گزاره اما با چارچوب‌های نظام بودجه‌ریزی کشور همخوانی ندارد و دولت معادل ریالی درآمد‌های نفتی خود را براساس نرخ مصوب بودجه به دست می‌آورد. اما برای سال در صورت افزایش نرخ ارز محاسباتی بودجه درآمد دولت هم از محل فروش ارز حاصل از صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی بیشتر می‌شود.

اما باید در تحلیل‌ها این را هم در نظر گرفت که اولا دولت خود یک متقاضی بزرگ خرید کالا است و افزایش نرخ ارز که افزایش نرخ تورم را در پی دارد، هزینه‌های دولت را هم افزایش خواهد داد. دولت برای جبران هزینه باید بودجه جاری را رشد داده و حقوق و دستمزد کارمندان خود را به میزان قابل توجهی رشد دهد. بنابراین نهاد دولت در مجموع از افزایش نرخ ارز منتفع نمی‌شود و ضرر‌های افزایش آن از عدم افزایش آن برای دولت بیشتر است.

از طرف دیگر افزایش نرخ ارز نارضایتی اجتماعی نسبت به دولت را افزایش داده و محبوبیت سیاسی رئیس جمهور و مجموعه دولت را کاهش می‌دهد. بنابراین دولت‌ها معمولا با افزایش نرخ ارز مخالف هستند و سعی می‌کنند به روش‌های مختلف مانع از رشد بهای ارز شوند.

* دولت چگونه باعث تضعیف ارزش پول ملی می‌شود

درباره اینکه چرا ارزش پول ملی کاهش می‌یابد و دولت چه نقشی در تضعیف ارزش پول ملی دارد باید به این نکته اشاره کرد که معمولا سیاست‌های اقتصادی دولت منجر به بروز تورم در اقتصاد شده و افزایش قیمت‌ها موجب تغییر قیمت‌های نسبی و تغییر نسبت برابری ارزها می‌شود. بدون درنظر گرفتن جزئیات و تبصره‌های نظری، می‌توان به این مثال اشاره کرد که در یک اقتصاد حجم نقدینگی در یک دوره یک ساله معادل 30 درصد رشد کرده و رشد اقتصادی معادل 5 درصد و نرخ تورم 15 درصد بوده است. در این اقتصاد ارزش پول ملی معادل 15 درصد کاهش یافته و قیمت کالاها و خدمات حداقل به همان نسبت افزایش یافته است. اما نرخ تورم در اقتصاد آمریکا معادل 3 درصد است و به همین دلیل ارزش پول ملی در مقایسه با دلار 12 درصد افت می‌کند. 

وابستگی دولت به درآمدهای نفتی، مشکلات ساختاری در نظام بودجه‌ریزی، رشدهای متفاوت و بدون ضابطه حقوق و دستمزد کارمندان دولت در چند سال اخیر، عدم اهتمام دولت به افزایش واقعی درآمدهای مالیاتی با حذف بسیاری از معافیت‌ها و افزایش پایه‌های جدید مالیاتی و سیاست‌های غلط تجاری دولت ازجمله علت‌های شکل‌‌گیری تورم پایدار در اقتصاد ایران است.

* تلاش دولت برای کنترل نرخ ارز با تزریق ارز به بازار در شرایط وفور منابع ارزی

به عبارت دیگر قدرت ریال در برابر دلار و سایر ارزها در شرایط تورمی کاهش می‌یابد اما در صورتی که دولت به واسطه فروش نفت، منابع بالای ارزی داشته باشد، برای کنترل نرخ ارز و جلوگیری از رشد آن اقدام به تزریق بیشتر ارز در بازار می‌کند. این اقدام دولت می‌تواند برای مقطعی نرخ ارز را کنترل کند اما فاصله میان قیمت واقعی ارز و قیمت ارز در بازار به‌وجود می‌آورد. باز هم به عنوان مثال: قیمت واقعی ارز پس از چند سال سرکوب نرخ با افزایش عرضه ارز معادل 10 هزار تومان است اما در بازار دلار به نرخ 5 هزار تومان معامله می‌شود.

بنابراین دولت در شرایط وفور درآمد ارزی پیشتر ارزش پول ملی را با سیاست‌های انباسط پولی و مالی و تزریق بیش از حد نقدینگی به اقتصاد تضعیف کرده و فقط با تزریق بیشتر ارز به بازار مانع از رشد بهای ارز می‌شود. این اقدام دولت موجب کاهش قدرت رقابت و مزیت رقابتی کالاهای تولید داخل با کالاهای خارجی می‌شود و هم توجیه صادرات کاهش می‌یابد و هم توجیه واردات افزایش.

درواقع این اقدامات دولت مانند کسانی است که در بالادست آب را رها می‌کنند و در پایین‌دست به دنبال مهار آب و سیل هستند.

* رها شدن فنر نرخ ارز در دوران محدودیت منابع ارزی

اما وقتی دولت به هر دلیلی با محدودیت منابع ارزی مواجه می‌شود نمی‌تواند از نرخ ارز مورد نظر خود دفاع کند و به همین دلیل قیمت‌ ارز شروع به افزایش می‌کند. اگر به همان مثال قبل برگردیم، در شرایط محدودیت منابع ارزی دولت دیگر نمی‌تواند در نرخ 5 هزار تومان همه نیازهای ارزی را تامین کند و به همین دلیل نرخ ارز بازار شروع به افزایش می‌کند و به سطح 10 هزار تومان و در صورت شکل‌گیری انتظارات تورمی حتی بیش از نرخ 10 هزار تومان افزایش می‌یابد.

بنابراین دو نکته در اینجا وجود دارد. یک نکته نرخ ارز واقعی و تعادلی است که به آن نرخ موثر ارز گفته می‌شود و متناسب با تحولات اقتصادی ازجمله نرخ تورم، رشد تولید ناخالص داخلی، تراز تجاری و حساب سرمایه و.. محاسبه می‌شود. 

نکته دوم اینکه به دلیل تحریم‌ها و سیاست‌های تجاری غلط دولت، نرخ ارز بازار در سطوحی بالاتر از نرخ موثر ارز قرار گرفته است و آنچه که در شرایط کنونی مورد نقد است، سیاست‌های تورم‌زای دولت در شرایط تحریمی است. دولت‌ها و روسای جمهور از یک طرف با سیاست‌های نامناسب پولی و مالی و عدم اصلاح ساختارهای تورم‌زا ارزش پول ملی را تضعیف می‌کنند و از طرف دیگر نمی‌خواهند نرخ ارز متناسب با واقعیت‌های اقتصادی تغییر کند و برای کنترل نرخ ارز منابع ارزی کشور را اتلاف می‌کنند. درست است که تحریم موجب کاهش منابع ارزی شده است اما از ناحیه سیاست‌گذاری پولی و مالی هم سیاست‌ها در جهت افزایش نرخ تورم و کاهش ارزش پول ملی است.

* دو  نمونه از سیاست تورم‌زای دولت روحانی

به صورت مصداقی می‌توان به چند اقدام تورم‌زای دولت اشاره کرد. سیاست‌های انبساط بودجه‌ای در شرایطی که دولت اقدامی در جهت تامین منابع پایدار مالیاتی نمی‌کند، موجب افزایش شکاف منابع و مصارف بودجه شده و همین مساله کسری بودجه دولت را تشدید کرده است. نتیجه افزایش کسری بودجه آن هم در بخش بودجه جاری نتیجه‌ای جز استقراض از بانک مرکزی و صندوق توسعه ملی ندارد. 

همچنین سیاست تجاری دولت در سال‌های اخیر در جهت کنترل واردات نبوده است به‌طوری که در شرایط محدودیت منابع ارزی کالاهای مصرفی و غیرضروری در سال‌های 96 تا 99 ثبت سفارش و به روش‌های مختلف ارز مورد نیاز آنها تامین می‌شود. وقتی از برخی منابع خبری می‌شنویم میلیاردها دلار ثبت سفارش انجام شده که هنوز کالای آن وارد نشده است. عدم مدیریت واردات به معنای تقاضای بیشتر ارز در شرایط محدودیت منابع ارزی. 

این دو سیاست اشاره شده از نمونه‌های اقدامات غیرمستقیم دولت در جهت تضعیف ارزش پول ملی و رشد بهای ارز است.

بنابراین می‌توان گفت دولت‌ها به صورت غیرمستقیم و با سیاست‌های پولی و مالی موجب تضعیف ارزش پول ملی و افزایش بهای ارز می‌شوند اما به صورت مستقیم در جهت جلوگیری از کاهش ارزش پول ملی تلاش می‌کنند که به دلایل ذکر شده این تلاش بی‌نتیجه می‌ماند. بازخوانی خاطرات مدیران و بررسی میزان تزریق ارز مداخله‌ای در بازار با هدف کنترل نرخ ارز در طول سال‌های گذشته می‌دهد دولت‌ها به انحاء مختلف، حتی به روش‌های غیرعلمی به دنبال تثبیت نرخ ارز بودند.

* مرور چند خاطره از سیاست‌های غلط دولت برای کنترل نرخ ارز 

بد نیست به چند گزاره تاریخی در این باره اشاره کنیم. در حدود سال‌های 71-72 رئیس جمهور وقت برای کنترل نرخ ارز به بانک مرکزی دستور می‌دهد بدون محدودیت به هر متقاضی تا سقف 10 هزار دلار ارز فروخته شود. با مذاکراتی که رئیس کل بانک مرکزی با رئیس جمهور انجام می‌دهد سرانجام رئیس جمهور سقف پرداخت ارز را به 5 هزار دلار کاهش می‌دهد. این کار با هدف کنترل نرخ ارز انجام شد اما این هدف هیچگاه محقق نشد چرا که تقاضای دریافت ارز به‌شدت رشد کرد و کار به جایی رسید که به جای پرداخت ارز در همه شعب ارزی بانک‌ها، پرداخت ارز به 10 شعبه منتخب هر بانک در سراسر کشور تبدیل شد. بعد از ناکامی در این مرحله، پرداخت ارز فقط به 10 شعبه در تهران محدود و در نهایت کار توزیع ارز متوقف شد. 

سال 90 برای نرخ ارز بانک مرکزی بیش از 49 میلیارد دلار ارز برای تامین واردات و ارز برای خدمات تزریق شد. با شکست این سیاست در سال 91 مرکز مبادلات ارزی راه‌اندازی و اولویت‌های کالایی برای واردات تعیین شد و به همین دلیل دیگر ارز مداخله‌ای به بازار ارز تزریق نشد.

در این میان تکرار سیاست‌های غلط دولت‌ها در حوزه ارزی، شائبه اراد‌ی بودن تغییرات نرخ ارز را پررنگ می‌کند. به عنوان مثال با وجود تجربه شکست خورده سال‌ 90، تزریق ارز مداخله‌ای و به صورت نقد به مردم در سال 96 که از کانال صرافی‌ها انجام شد که نه تنها موجب کاهش نرخ ارز نشد بلکه ولع متقاضیان ارز برای خرید ارز را تشدید کرد. در مجموع سال 96 بالغ بر 18 میلیارد دلار ارز مداخله‌ای به بازار ارز تزریق شد. باتوجه به اختلاف قیمتی بین بازار و نرخ عرضه شده توسط بانک مرکزی، رانت زیادی برای برای خریداران آن ارز داشت. تزریق ارز در سال 96 در زمانی متوقف شد که بانک مرکزی دیگر ارزی برای تزریق به بازار نداشت.

این اشتباهات به نوع دیگری در دولت دهم و دولت دوازدهم تکرار شد. در دولت دهم در دی ماه 90 تصمیم گرفت ارز مرجع با نرخ 1226 تومان به همه نیازهای ارزی پرداخت کند. با اجرای این تصمیم تقاضای ارز به‌شدت رشد کرد و نرخ ارز در بازار آزاد از نرخ مصوب فاصله گرفت و رانت شدیدی برای واردکنندگانی که ارز 1226 تومان دریافت کرده بودند به‌وجود آورد و پس از گذشت دو ماه بانک مرکزی اجرای این سیاست را متوقف کرد و به اولویت‌بندی تخصیص ارز روی آورد.

دقیقا همین اشتباه با شدت بیشتر در اوایل سال 97 در دولت تدبیر و امید و با تعیین نرخ ارز رسمی در سطح 4200 تومان و اعلام پرداخت ارز با این نرخ به همه نیازهای ارزی، حجم بسیار زیادی از تقاضای را روانه سازمان ثبت سفارش برای واردات کرد. در کنار آن تقاضای ارز مسافرتی آنقدر جذاب بود که بسیاری از آژانس‌های مسافرتی تورهای مسافرتی را رایگان کرده بودند.

اشتباهاتی از این دست در سیاست‌گذاری ارزی همواره در طول دهه‌های اخیر وجود داشته است اما نگاهی به چارچوب‌های سیاست‌گذاری، رویکرد و مواضع دولت‌ها نشان می‌دهد هیچگاه دولت مایل به افزایش نرخ ارز نبوده است چرا که افزایش قابل ملاحظه نرخ ارز مساوی با کاهش شدید محبوبیت سیاسی دولت و رئیس جمهور بوده است.

*نقش ذینفعان افزایش نرخ ارز  در سیاست‌گذاری اقتصادی

در کنار نهاد دولت که به صورت مستقیم مانع از افزایش نرخ ارز می‌شود اما به‌صورت غیرمستقیم، سیاست‌های پولی و مالی دولت موجب کاهش ارزش پول ملی شده است، اتاق‌های بازرگانی یکی از اصلی‌ترین نهادهای حامی افزایش نرخ ارز هستند. اتاق‌های بازرگانی و صنایع و معادن همانطور که از اسم‌شان پیداست، باید در جهت حداکثرکردن منافع بخش خصوصی حرکت کنند و یکی از اقدامات این اتاق در طول سال‌های اخیر تلاش، مصاحبه، گفت‌وگو و رایزنی در جهت اصلاح رویکرد دولت در تعیین نرخ ارز بوده است. 

برای اولین بار در دولت یازدهم، رئیس اتاق بازرگانی ایران به عنوان رئیس دفتر رئیس جمهور منصوب شود و این سمت در دولت دوازدهم به معاون اقتصادی رئیس جمهور ارتقاء یافت. این یک گزاره قابل بررسی در تحلیل‌های اقتصاد- سیاسی است و باید دید چه میزان از سیاست‌های دولت متاثر از نگاه رئیس سابق اتاق بازرگانی ایران اتخاذ شده و نقش وی در این سیاست‌گذاری‌ها چه بوده است.

یکی از سیاست‌هایی مورد نقد سیاست تجاری دولت است که باید نقش نگاه اتاق بازرگانی در این سیاست‌گذاری مورد بررسی قرار بگیرد.

اخیرا محمود واعظی رئیس دفتر رئیس جمهور گفته است: «نرخ ارز ایران ۲۵ یا ۲۷ هزار تومان نیست. ما این کار را کردیم تا بتوانیم اقتصاد کشور را اداره کنیم تا امروز دشمنان بگویند که فشار حداکثری شکست خورده و آنها به دنبال حل مسائل هستند و امروز ایران در موضع قدرت است. حال این سوال را دوباره با هم مرور می‌کنیم.» با این جمله واعظی شائبه افزایش عامدانه نرخ ارز و نفع دولت از آن دوباره افزایش یافت. 

در همین زمینه بانک مرکزی و رئیس کل بانک مرکزی در مطالبی جداگانه تاکید کردند اظهارنظر درخصوص مسائل تخصصی پولی و ارزی به بانک مرکزی واگذار شود. همتی در بخشی از مطلب خود نوشته بود: «در اولین جلسه حضور در هیات دولت قبل از انتصاب و در اولین جملات خود از آقای رئیس جمهور و اعضای محترم دولت درخواست کردم که اگر به انتصاب اینجانب رأی می‌دهند، با این شرط همراه باشد که در خصوص مسائل ارزی، اعلام سیاست‌ها را به بانک مرکزی واگذار کنند و قطعاً این بهترین کمک مسؤلین محترم به بانک مرکزی و نیز ثبات در بازار های پول و ارز است.»

* استقلال بانک مرکزی تنها راه پایدار برای مهار تورم و حفظ ارزش پول ملی

به گزارش فارس، همانطور که تشریح شد، دولت نقش بسیار پررنگی در سیاست‌‌گذاری پولی و ارزی دارد و نیاز دولت به منابع ریالی و مشکلات بودجه‌ای موجب افزایش بیش از حد نقدینگی و به تبع آن افزایش نرخ تورم و کاهش ارزش پول ملی می‌شود. این مشکل و معضل در بسیاری از کشور به اشکال مختلف وجود داشته و کشورها یکی پس از دیگری به فکر حل این مشکل افتاده‌‌اند. 

در بسیاری کشورها قوانین پولی و بانکی را با رویکرد جدید تدوین کرده‌اند. به این شکل که نهاد سیاست‌گذار پولی و ناظر بر بانک‌ها از نهاد دولت تاحدود زیادی مستقل شده و دولت دیگر امکان مداخله در وظایف و اختیارات بانک مرکزی را ندارد. ابزارها و اختیارات مناسبی به بانک مرکزی داده شده و بانک مرکزی سیاست‌گذار پولی و ارزی است و همه سیاست‌ها با اولویت و محوریت کنترل تورم اتخاذ می‌شود.

اینکه رئیس کل بانک مرکزی در یادداشت خود تاکید می‌کند از رئیس جمهور خواستم اعلام سیاست‌ها را به بانک مرکزی واگذار کنند، رویکرد درستی است اما برای استقلال بانک مرکزی در حوزه سیاست‌گذاری پولی و ارزی کافی نیست و دولت همچنان دست خود را برای مداخله در سیاست‌گذاری ارزی و پولی باز می‌بیند. برای استقلال بانک مرکزی نیاز به بازنگری در ساختار بانک مرکزی و ساختار رابطه دولت و بانک مرکزی است. تغییر نحوه انتخاب رئیس کل بانک مرکزی، حذف وزرای دولت از ترکیب شورای پول و اعتبار، اختیار بانک مرکزی در خرید یا عدم خرید ارزهای دولت، افزایش اختیارات و وظایف بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز و سیاست‌گذاری ارزی از مهم‌ترین محورهای لازم برای استقلال بانک مرکزی در سیاست‌گذاری پولی و ارزی است.

به نظر می‌رسد در صورتی می‌توان امید به کنترل نرخ ارز و حفظ ارزش پول ملی داشت که بانک مرکزی در سیاست‌گذاری از استقلال کافی برخوردار باشد و قدرت نه گفتن به دولت و بانک‌ها را پیدا کند. در حال حاضر تاحدودی بانک مرکزی قدرت نه گفتن به بانک‌ها را پیدا کرده اما همچنان نمی‌تواند به دولت نه بگوید و همین عدم توان نه گفتن دست دولت را در استقراض مستقیم و غیرمستقیم و یا حتی تبدیل ارزهای دولت به ریال به راحت‌ترین شکل ممکن باز کرده و زمینه را برای افزایش نرخ تورم و کاهش هر چه بیشتر ارزش پول ملی به‌وجود می‌آورد. 

فارس

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
تحلیل های برگزیده