برای عبور بورس از تله «بی اعتمادی» چه باید کرد؟-راهبرد معاصر
عکس عروسی مهوش وقاری و مرحوم محسن قاضی مرادی/ عکس سلفی پژمان جمشیدی با سام درخشانی، مارال فرجاد و آناهیتا درگاهی عراقچی: به دنبال مذاکرات فرسایشی نیستیم سفر نمایندگان برخی کشورهای عربی ضدبرجام به وین گزینه اول جریان اصلاحات در انتخابات ریاست جمهوری مشخص شد مراسم متفاوت ترخیص حسام نواب صفوی از ICU + فیلم آخرین وضعیت و آمار کرونا در ایران امروز پنجشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۰/ فوت ۳۲۱ بیمار کرونایی در شبانه روز گذشته موشکباران مقر الحشدالشعبی در شمال عراق+ عکس استان تهران قرمز شد/آمادگی مراکز نقاهتگاهی عکس اختصاصی از بهاره کیان افشار جزییاتی دیگر از نشست کمیسیون مشترک برجام/ هیچ‌گونه مذاکره مستقیم یاغیرمستقیمی با آمریکا در دستور کار نیست سردار قاآنی: شاهد پشتیبانی ارتش از محور مقاومت و تقدیم شهیدان مدافع حرم بوده‌ایم عراقچی با وزیر امور خارجه اتریش در وین دیدار کرد ابراز امیدواری گروسی از حصول پیشرفت در مذاکرات امروز وین روحانی: پیک چهارم کرونا به دلیل ورود ویروس انگلیسی به کشور است/ واکسن کلید حل کرونا است قیمت ارز‌های دیجیتالی در ۲۶ فروردین/ بیت کوین بازهم رکورد زد قیمت ارز آزاد در ۲۶ فروردین/ نرخ دلار ۲۴ هزار و ۹۵ تومان است ایران پاسخ عملیات تروریستی نطنز را می دهد رایزنی امریکا و ۴ کشور اروپایی درباره اوکراین، روسیه و ایران واکنش بلینکن به غنی سازی ۶۰ درصدی اورانیوم توسط ایران ورود ۴۰۰ هزار دوز واکسن سینوفارم از چین به فرودگاه امام بازی دیشب پرسپولیس AFC را وادار به تمجید کرد ضرورت مشارکت کشورهای عضو شورای همکاری در مذاکرات برجام وضعیت آب و هوای ۲۶ فروردین/ وزش باد شدید موقت در نیمه شرقی کشور کاخ سفید: بازگشت به تعهدات برجامی فرایند طولانی خواهد بود بایدن: نیروهای آمریکا از افغانستان خارج خواهند شد حملات گسترده موشکی و پهپادی یمن علیه نقاط حساس در عربستان سعودی وضعیت ترافیکی جاده ها/ تردد روان در محور‌های چالوس و هراز فیلم| لشکر زینبی فردا می ‎آید حدیث روز/ ثواب تلاوت یک آیه قرآن در ماه رمضان از نگاه امام رضا (ع) محسن قاضی مرادی درگذشت+ جزئیات ثبت نام اولین طرح پیش فروش ایران خودرو در سال ۱۴۰۰ امروز پنجشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۰/ نحوه ثبت نام ایران خودرو+ لینک ثبت نام ایران خودرو پنجشنبه ۲۶ فرودین ۱۴۰۰ جدول قیمت گوشی سامسونگ امروز پنجشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۰ قیمت روز گوشی موبایل امروز پنجشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۰ قیمت روز خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز پنجشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۰ + جدول فروش اقساطی مدیران خودرو امروز پنجشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۰/ قیمت محصولات مدیران خودرو قیمت پراید در بازار امروز پنجشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۰ ارزش پالایشی یکم در بورس امروز 26 فروردین ۱۴۰۰ قیمت انواع سکه پارسیان کادویی امروز پنجشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۰ حمله جدید به کاروان لجستیک ارتش آمریکا در عراق رضایی: کشور دچار تشدید آلودگی امنیتی شده است آخرین قیمت طلا، سکه، دلار و ارز امروز ۲۵ فرودین ۱۴۰۰ علت فوت دو نفر از کادر درمان سبزوار پس از تزریق واکسن کرونا اعلام شد احمدی‌نژاد سخنان فائزه هاشمی را تکذیب کرد پایان کلاس های ابتدایی مشخص شد اعلام نحوه برگزاری امتحانات خرداد ماه ۱۴۰۰+ جزئیات روحانی: ایران امنیت عراق را امنیت خود می‌داند واعظی: دولت بایدن راه ترامپ را ادامه می‌دهد/ رژیم صهیونیستی پشت اتفاقات نطنز واکنش واعظی به گلایه‌های وزیر بهداشت اعلام میران افزایش حقوق کارمندان و بازنشستگان در ۱۴۰۰+ جزئیات و مبلغ جدید حقوق کارمندان اعلام اسامی و عناوین اتهامی ۲۱ نفر از شبکه همکاران حسن رعیت+ جزئیات لاوروف: بسته‌شدن کانال سوئز اهمیت مسیر تجاری روسیه ـ ایران ـ هند را افزایش داد سازمان انرژی اتمی: تاسیسات هسته‌ای نطنز با سرعت به سوی اهداف تعیین ‌شده به پیش می‌رود آیا بانک مرکزی بزرگترین بدهکار دولت است؟ ورود دیوان محاسبات به هزینه‌ ارز ۴۲۰۰ تومانی بدهی 177 هزار میلیارد تومانی میراث روحانی برای دولت آینده امیرآبادی: مردم تبلیغات کذب علیه ‌رییسی را درک کردند واکنش اکثریت دموکرات‌های سنا به بازگشت آمریکا به برجام جدیدترین قیمت اقلام اساسی اعلام شد سانسور شدید صدای مخالف توسط شبکه های اجتماعی خارجی آدرس‌های غلط جنیدی درباره تصویب مشروط لوایح FATF اقساط وام سهام عدالت چقدر است؟+ جزئیات روحانی: بگذارید مثل ۱۰۰ روز اول تحریم‌ها را بشکنیم/ غنی‌سازی ۶۰ درصدی پاسخی به شرارت‌ها بود امیرآبادی: نمی‌خواهم در انتخابات کاندیدا شوم قیمت رسمی دلار و انواع ارز امروز چهارشنبه ۲۵ فروردین ۱۴۰۰ وضعیت بورس امروز ۲۵ فروردین ۱۴۰۰ زمان دقیق واریز یارانه ماه رمضان در فروردین ۱۴۰۰+ مبلغ یارانه رمضان افراد علامت‌دار کرونا به کجا مراجعه کنند؟ ضرغامی: زیر میز می‎زنم اما نه با دمپایی حق ورودی برخی مدارس تیزهوشان ۱۸ میلیون تومان است! سیدحسن خمینی امکان ثبت نام در انتخابات را نداشت روحانی: تنها راه آمریکا برای بازگشت به برجام، لغو تحریم‌هاست محدودیت‌های شبانه تردد در ماه رمضان ادامه دارد؟ اسماعیلی: جزئیات پرونده آزاده نامداری از سوی قاضی اعلام می‌شود/ آخرین وضعیت پرونده میلاد حاتمی نحوه برگزاری امتحانات پایان سال تحصیلی بعد از اظهارنظر ستاد کرونا اسکان بیماران در راهروهای بیمارستان دزفول افزایش سقف وام‌های دانشجویی+ شرایط دریافت وام کلاب هاوس هک شد/ افشای اطلاعات شخصی ۱.۳ میلیون کاربر لوح| امیر جهاد با نفس اینفوگرافیک | حرف قطعی کاریکاتور| افتضاح آوران داریوش فرهنگ: «گاندو» مسیر جدیدی در سریال‌سازی ایجاد کرد فیلم| چرا وضعیت مرغ این روز‌ها خراب شده است؟ واعظی: هیئتی‌ها از ستاد کرونا گله‌مندند لوح| توصیه رهبر انقلاب درباره مدیریت فضای مجازی حقایقی تازه از مرگ ناگهانی عسل بدیعی نماهنگ | پیامی دارم رونمایی از پوستر «مردم معمولی» رامبد جوان+ جزئیات نماهنگ | نیاز بشریت به منجی وقتی که «نون خ» رکورد «پایتخت» را شکست فیلم و سریال‌های تلویزیون امروز ۷ فروردین ۱۴۰۰ حدیث روز/ قلب اهل بیت (ع) تسلیم اراده الهی شخصیت واقعی جاسوس تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در سریال گاندو کیست؟ نماهنگ| «منو بشناس» فیلم| سکانس توقیف نفتکش انگلیسی در گاندو ۲ گاندو ۲ با فشار دولت سانسور شد!/ واکنش بازیگر گاندو به ماجرای امشب اینفوگرافیک | معیشت مردم چگونه بهتر می‌شود؟ فیلم| ورود گاندو به پرونده جاسوسی در تیم مذاکره کننده حدیث روز/ سیره و اخلاق پیامبر (ص) در کلام امیرالمومنین (ع) فیلم‌های سینمایی امروز تلویزیون ساعت پخش سریال های نوروزی فیلم| مولودی آب زنید راه را محمود کریمی کاریکاتور | روحانی: سفره مردم خط قرمز دولت است رهبرانقلاب: شعبان؛ فصل مناجات با خدا عکس/ آیا می‌توان FATF را مشروط پذیرفت؟ تبیین راه مقابله با دشمنان و محافظت از مومنان از رهبر انقلاب؛ تواصی به صبر و بصیرت سارا بهرامی مهمان این هفته برنامه همرفیق+عکس تأیید هک اطلاعات ۱۵ هزار کاربر آمریکایی ۱۴.۵ میلیون آمریکایی به اینترنت ثابت دسترسی ندارند درخواست ترامپ از ایالت‌های آمریکا درباره غول‌های فناوری افزایش ظرفیت لایو اینستاگرام وقتی عربستان ثروتمند و نفت‌خیز هم از اینفلوئنسرها مالیات می‌گیرد همسریابی در فضای مجازی و کلاهبرداری از مردم اقوام ایرانی «اقلیت» نیستند آذری جهرمی کدام حقیقت‌ها‌ را از مردم پنهان کرد؟+ فیلم تیم واکنش سریع پلیس فتا مانع از برداشت غیرمجاز ۸۵۰ میلیون تومان شد جریمه ۹۲ میلیون دلاری تیک تاک برای نقض حریم خصوصی در آمریکا تقسیم وظیفه برای بومی‌سازی تجهیزات شبکه ملی اطلاعات توییتر ۲۳۸ اکانت ایرانی را حذف کرد+ علت عکس‌های کودکان‌تان را بدون اجازه آنها منتشر نکنید تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت شیشه کریستال تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت آرد و گندم تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت دامپروری و دام گوشتی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت دانه های روغنی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت شیرینی و شکلات تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت فرش تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت نساجی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت چوب و مبلمان شکست استثناگرایی آمریکایی در عصر ترامپ به سمت دنیای پس از دلار پیش می رویم؟ خروج ترامپ از برجام؛ فشار حداکثری و نتایج حداقلی وضعیت نتایج انتخابات آستانه اشرفیه پس از درگذشت رمضانی دستک زمان تبلیغات انتخابات مجلس 98 آیا عراق می تواند از نیروهای امریکایی خالی شود؟ ائتلاف سازی به سبک امام موسی صدر مرگ ابوبکر البغدادی؛ کشته شدن سرکرده داعش چه پیامدی دارد؟ بازوهای نیابتی ایران در منطقه قدرتمندتر از همیشه درس‌های جنگ یمن برای اسرائیل وحدت میان جریان های سیاسی ایران در سایه سیاست فشار حداکثری آمریکا دولت پنهان در لبنان شکست سیاست فشار حداکثری ترامپ در قبال ایران/درهای مذاکره با ایران باز است طرح صهیونیست ها برای اشغال دره اردن رویای چین در هفتاد سالگی؛ خیلی دور، خیلی نزدیک سبک مبارزه تشکیلات خودگردان و اتحادیه اروپا برای حفظ کرانه باختری طرحی برای ایجاد یک سازه امنیتی در خاورمیانه تاریخ سری فشار اسرائیل برای حمله به ایران بررسی صنعت انیمیشن در منهای نفت/ ژاپن چگونه صنعت انیمیشن جهان را قبضه کرد؟ + فیلم منهای نفت: درآمد 16 هزار بشکه نفت تنها در یک سوله پرورش ماهی بررسی صنعت پرورش ماهی در مستند منهای نفت + تیزر بررسی صنعت لبنیات در مستند منهای نفت/ اشتغال یک میلیون نفری شیر و لبنیات منهای نفت: درآمد یک میلیارد دلاری پسته ایران/ هیچ کشوری توان تولید پسته مرغوب ایران را ندارد همه ابعاد تحریم؛ فرصت‌ها و تهدیدها تحریم‌ها به مبادلات ما با شرکت‌های کوچک اروپایی آسیبی نمی‌زند/ نرخ کنونی دلار بالاتر از نرخ واقعی آن است
یادداشت «اختصاصی» میثم موسائی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران؛

برای عبور بورس از تله «بی اعتمادی» چه باید کرد؟

الان بورس دچار مسأله شده است، صورت مسأله از این قرار است که از نیمه تابستان تاکنون، سهامداران آب شدن سرمایه‌های خود را مشاهده می‌کنند، صبر و شکیبایی آنان به پایان رسیده و بخش اعظم سرمایه‌های خود را از دست داده و هیچ گونه امیدی به بهبودی آن در آینده ندارند، به عبارت دیگر بورس در شرایط فعلی  در "تله بی اعتمادی"  سهامداران خرد و "تله ارزندگی" سهامداران حرفه‌ای و حقوقی  افتاده است.
میثم موسائی؛ اقتصاددان
تاریخ انتشار: ۱۴:۴۸ - ۱۳ فروردين ۱۴۰۰ - 2021 April 02
کد خبر: ۸۲۳۳۶

راه‌کاری برای عبور بورس از تله «ارزندگی» و «بی اعتمادی» در سال جهش تولید و رفع موانع آن

 

به گزارش راهبرد معاصر، تعطیلات نوروز هم تمام شد اما حکایت بورس، همچنان باقی است. بیش 99 درصد از سهامداران به دنبال فرصتی برای فرار از تله بی‌اعتمادی‌اند و درصد ناچیزی که شامل حقوقی‌ها و بورس بازان حرفه‌ای است منتظرند که ارزش سهام، باز هم کاهش یابد تا در کمترین قیمت ممکن، خرید کنند. این دو «میل»، تا باقی است حکایت هم چنان باقی است و نه مجنون به لیلی می‌رسد و نه ناقه به فرزندش. اما راه حل خروج از این وضعیت، با رها سازی بازار بورس ممکن نیست. شرایط اجتماعی و اقتصادی حاکم بر بازار، راه حلی متناسب می‌طلبد. در این نوشته می خواهیم به این مهم بپردازیم.

 

همانطوری که در پایان سال 1399 در مقاله‌ای با عنوان ریزش بورس، بی اعتمادی یا .. نوشتم «بازار بورس در سال 1399 سالی تاریخی و منحصر به فرد را گذراند صرف نظر از نوسانات جزئی، در طول سال، روند تمام تغییرات شاخص بورس در دو جمله خلاصه می‌شود:

 

  • صعود بی مانند تا نیمه تابستان.
  • ریزش طولانی از نیمه تابستان تاکنون.

 

این ریزش و این صعود در کنار ورود میلیون‌ها سهامدار جدید به بازار بورس، یقیناً در تاریخ بورس ایران بی‌سابقه است. سهامدارانی که از طبقات و اقشار مختلفی هستند، از کارگران، کشاورزان، روستائیان، زنان خانه‌دار، دانشجویان، سربازان، پزشکان، مهندسان و اساتید دانشگاه گرفته تا بنگاه‌‎های بزرگ حقوقی و سهامداران بزرگ و بورس بازان حرفه‌ای. گروه اول از لحاظ جمعیت بیش از 99 درصداند اما ارزش دارایی آنها کمتر از یک درصد است. گروه دوم (یعنی حقوقی ها و بورس بازان حرفه‌‎ای) کمتر از یک درصداند اما ارزش سهمشان بیش از 99 درصد بازار است. اکثریت گروه اول با تشویق مسئولان بلندپایه نظام، تبلیغات رسانه ملی و شبکه‌های اجتماعی و البته بدون تجربه و آموزش کافی وارد بورس شدند  بی‌شک این حجم بی‌سابقه از ورود تازه واردان، از عوامل گسترش بورس و بیست برابر شدن تعداد سهامداران در بورس است. گروه دوم اغلب از سال‌ها قبل هم در این بازار و هم در سایر بازارهای جانشین حضور داشته و دارند. و البته صاحب آموزش و تجربه کافی‌اند.

 

رشد شش برابری و بی‌سابقه نقدینگی در هشت سال اخیر و رکود مسکن و کوچک بودن ظرفیت بازارهای موازی از جمله ارز و طلا و تشدید تورم و بیکاری و رکود اقتصادی به سه علت سوءمدیریت، فساد گسترده و تحریم‌ها و نهایتا کسری بودجه بی‌سابقه دولت، تمام شرایط لازم برای همه بازیگران را فراهم ساخت تا شاهد ورود بی‌سابقه سرمایه‌های عظیم به بورس باشیم آن صعود بی‌مانند رقم بخورد و از طرف دیگر رفتار توده‌ای سهامداران خرد، نداشتن تجربه و آموزش کافی، جذاب‌تر شدن بازار‌های جانشین مانند ارز و طلا و مسکن و بالفعل شده بی اعتمادی به بازار سرمایه و بورس و نداشتن برنامه‌ای روشن توسط سازمان بورس برای اتفاقات جدید و اتخاذ تصمیمات غیرعلمی و کارشناسی نشده و ... باعث ریزش بی‌سابقه بورس و بر باد رفتن پس اندازهای سهامداران خرد شدیم مساله به همین‌جا ختم نشد این ریزش نفس‌گیر همچنان ادامه دارند و سهامداران جزء چنان کامشان تلخ شده و چنان این تلخی ذره ذره بر جانشان می‌نشیند که کامشان به این راحتی تغییر نمی‌کند و تنها راه رهایی را خروج از بازار بورس می‌دانند و البته این نیز برای اثریت آن‌ها ممکن نیست.

 

الان بورس دچار مسأله شده است، صورت مسأله از این قرار است که از نیمه تابستان تاکنون، سهامداران آب شدن سرمایه‌های خود را مشاهده می‌کنند، صبر و شکیبایی آنان به پایان رسیده و بخش اعظم سرمایه‌های خود را از دست داده و هیچ گونه امیدی به بهبودی آن در آینده ندارند، به عبارت دیگر بورس در شرایط فعلی  در "تله بی اعتمادی"  سهامداران خرد و "تله ارزندگی" سهامداران حرفه‌ای و حقوقی  افتاده است. درواقع، اغلب سهامداران به دلیل طولانی شدن ریزش بورس، به دنبال خروج از بورس‌اند و اقلیت ناچیزی از سهامداران حرفه‌ای و حقوقی‌ها به دنبال خرید سهام در پایین‌ترین قیمت ممکن‌اند. این است که هر روز شاهد تشکیل صف فروش برای انواع سهام هستیم و بازار، سراسر قرمزپوش می‌شود. از آن طرف خریداری نیست و روز بعد همان سهام با قیمت پایین‌تری عرضه می‌شود و سهامداران حرفه‌ای و سهامداران بزرگ از جمله بخش حقوقی، می‌بینند که هرچه بیشتر صبر کند سهامی که می‌‌خواهند بخرد ارزان تر و ارزنده‌تر می‌شود. امروز ارزنده‌تر و ارزان‌تر از دیروز و فردا ارزنده‌تر و ارزان‌تر از امروز و تا زمانی که شاخص بورس درحال سقوط است و هیچ سیگنال موجهی برای رشد آن وجود ندارد صبر می‌کنند تا بورس هرچه بیشتر ریزش کند وقتی به کمترین مقدار ممکن رسید و از ان پایین‌تر نرفت شروع به خرید سهام خواهند کرد تا آن زمان، این سهامداران در «تله ارزندگی» گیر افتاده‌اند و به نظر می‌رسد تا زمانی که صف فروش وجود دارد از این تله رها نخواهیم شد. تله دوم که برای کل بازار بورس و حیات آن در آینده اقتصاد ایران بسیار مخرب است، تله بی‌اعتمادی است. قانون حاکم بر مسأله اعتماد اجتماعی این است که اعتماد ذره ذره به‌دست می‌آید اما یک‌باره از دست می‌رود و وقتی از دست رفت بسار طول خواهد کشید تا دوباره خاصل شود  نکته دوم این که بی‌اعتمادی به بورس که بی‌ارتباط به بی‌اعتمادی به مسئولین اقتصادی نیست، می‌تواند به راحتی به سایر زیر بخش‌های اقتصادی سرایت کند که آثار تخریبی آن می‌تواند رشدی تکاثری به خود بگیرد. این تله در طول هشت ماه اخیر هر روز عمیق‌تر شده است. هریک روز که می‌گذرد، سهامداران بی‌اعتمادتر می‌شوند و درخواست خروج از این تله، افزایش می‌یابد. از لحاظ مردم سالاری، مشارکت در بورس توسط اکثریت خانواده‌های ایرانی می‌توانست به هموار کردن مسیر اقتصاد ایران در جهت منطقی کردن نسبت اقتصاد واقعی به اقتصاد رانتی، واگذاری نسبتاً سالم شرکت‌های دولتی به مردم، رشد فرهنگ سرمایه‌گذاری، سهیم شدن آحاد جامعه در سود شرکت‌های بزرگ، عمیق شدن مشارکت مردم و ... منجر شود. اما متأسفانه با این وضعیت پیش آمده، ممکن است همه این شاخص‌ها خراب‌تر از سال‌های قبل گردد. تا زمانی که سهامداران تشکلی ندارند که بتوانند بر سر منافع جمعی به تفاهم برسند و اراده خودشان بر بازار بورس تحمیل کنند، تله بی‌اعتمادی هر روز عمیق‌تر می‌گردد و خروج از آن سخت‌تر.

 

بخش اقلیت سهامداران حرفه‌ای و حقوقی نیز حاضر نیستند از منفعت آینده ناشی از این تله چشم پوشی کنند بنابراین نیروهای داخلی در بازار بورس به تنهایی انگیزه لازم را برای خروج از وضعیت بحرانی بورس ندارند، و با تداوم این وضعیت گروه اول می‌خواهند هرچه زودتر بفروشند چون می‌بینند هر روز بدتر از روز قبل است اما گروه دوم دنبال خرید ارزنده تر اند و می‌بینند اگر فردا بخرند بهتر از امروز است زیرا با نرخ تضمینی 18 تا 20 درصدری بانک‌ها و 21 درصدی صندوق‌های بورسی، منطق اقتصادی ایجاب می‌کنند که امروز سهام نخرند چون خرید امروز هم باعث از دست دادن نرخ سود بانکی و صندوق‌هاست و هم ضرر ناشی از کاهش قیمت سهام در فرداهای بیشتر را به دنبال دارد. سهامداران جزء نمی‌توانند صبر کنند چون با فروش سهام خود می‌توانند از فرصت سود تضمین شده (در حدود بیست درصد بانک ها و ..) منتفع شوند و هم ضرر ناشی از کاهش تدریجی و نفس‌گیر و کشنده سهام را از خود دور کنند.

 

اما چه باید کرد؟

اقتصاددان بزرگ قرن بیستم، جان مینارد کینز وقتی بحران بزرگ 1330 اقتصاد سراسر کشورهای صنعتی را فلج کرد راه‌حلی را ارائه کرد که کاملاً متفاوت بود از آنچه تا آن موقع اقتصاددانان کلاسیک می‌گفتند؛ کلاسیک‌ها معتقد بودند که نیروهای بازار قادرند هرگونه بحران و عدم تعادل را از بازار دور نمایند و در بلند مدت بازار خود به خود به تعادل خواهد رسید و توصیه‌شان به دولت‌ها عدم دخالت در اقتصاد بود. اما کینز نشان داد که این توصیه در شرایطی که اقتصاد در «دام نقدینگی» افتاده کاربردی ندارد و به دولت‌ها توصیه کرد که در چنین شرایطی باید در اقتصاد دخالت کنند و با افزایش هزینه‌های دولتی، تقاضای موثر را تحریک کنند تا تقاضای کافی برای خرید محصولات تولیدشده وجود داشته باشد کشورهایی که  نسخه کینز را بکاربستند زودتر از بقیه از رکود بزرگ خارج شدند و البته در بحران‌های بعدی مخصوصاً بحران 2007 میلادی و بحران ناشی از کرونا، دولت‌ها از همان نسخه استفاده کردند و با تزریق میلیاردها دلار به اقتصاد از عمیق‌تر شدن بحران و کوتاه‌تر کردن مدت آن کمک کردند، به طور خلاصه در تجربه جهانی، همه اقتصاددانان آموختند که بازار نمی‌تواند همیشه اقتصاد را به تعادل برساند و یا همیشه نفع اجتماعی را در بلند مدت تضمین کند. مباحث شکست بازار  که امروزه در اقتصاد بخش عمومی جایگاه ویژه ای یافته توضیح دیگری از همین مساله است امروزه نمی‌توان محیط زیست، امنیت و سایر کالاهای عمومی را به بازار آن هم بازاری که دارای ساختاری غیر رقابتی است سپرد.

 

وضعیت بورس ایران شباهت بسیاری به شرایط اقتصادی رکودها و بحران‌های بزرگ دارد. چرا نباید نگران مهمترین کالای عموی که بنیان همه مناسبات کم هزینه اقتصادی است یعنی «اعتماد و سرمایه اجتماعی» در زیر سیستم‌‎های اقتصادی باشیم؟ در چنین شرایطی ترس از دخالت منطقی و بجای سیاستگزاران اقتصادی ولو در کوتاه مدت، به نفع چه کسی است؟ تداوم این وضعیت باعث رسیدن به خیر عمومی است یا در راستای منفعت اقلیت؟ آیا نباید در چنین وضعیتی در این مساله تامل بیشتری کنیم؟

 

در شرایط فعلی، بورس ایران از یک طرف در «تله بی‌اعتمادی» دست و پا می‌زند و هر روز که می‌گذرد بیش از پیش در این تله فرو می‌افتد و از طرف دیگر خریداران بالقوه به دنبال نفع شخصی خود امروز تمایلی به خرید ندارند و آن را به تعویق می‌اندازند به عبارت دیگر در این بین ما به «روز»ی نمی‌رسیم که هم فروشندگان بالفعل امروز خواهان فروش باشند و هم خریداران بالقوه (بوس‌بازان و سهامداران حرفه‌ای و حقوقی‌ها) به صورت بالفعل همین امروز خواهان خرید همزمان باشند و با تداوم «تله بی‌اعتمادی» و تداوم «تله ارزندگی» این دو به هم نمی‌رسند در واقع نیروهای درگیر در بورس به صورت خودکار نمی‌توانند بورس را از این تله ها خارج سازند.

 

به نظر می‌رسد مهم‌ترین جزء راه‌حل مسأله،  این است که اول بپذیریم  بورس در تله بی‌اعتمادی و تله ارزندگی گیر کرده است. و نیروهای بازار بورس به تنهایی قادر نیستند بازار را به تعادل جدید برسانند.

 

نکته مهم دیگر این است که ارزش اسمی اغلب سهام براساس همه شاخص‌های اقتصادی بسیار کمتر از قیمت واقعی آنهاست؛ مثال ساده آن بورس فلزات، پالایشگاه‌ها، بانک‌ها و مخابرات است که با یک دانش تخصصی قابل مشاهده است.

 

راه‌حل پیشنهادی نمی‌تواند از دو گزاره بالا تأثیر نپذیرد، گزاره اول به ما دیکته می‌کند اولاً دولت باید در شرایط فعلی در بورس دخالت کند، ثانیاً با جلوگیری از ریزش بورس درصدد بازسازی اعتماد از دست رفته باشد. زیرا برای همه نظام‌های اقتصادی سرمایه‌ای بالاتر از سرمایه اجتماعی که اعتماد مهمترین جزء آن است وجود ندارد از دست دادن کامل این سرمایه به معنی افتادن در سراشیب سقوط و فروپاشی است، ثالثاً برای سهامداران خرد انگیزه کافی برای ماندن در بازار بورس فراهم گردد. هزینه‌ای که از دست دادن سرمایه اجتماعی، در آینده برای نظام دارد آن قدر بزرگ است که انجام هر هزینه‌ای را در کوتاه مدت، توجیه پذیر می‌سازد. رابعا اگر قبول کنیم که در حال حاضر ارزش اغلب سهام به مراتب کمتر از ارزش واقعی آن هاست به عبارت دیگر اغلب آن‌ها بسیار ارزنده هستند و در بلند مدت رشد خواهند کرد می‌توانیم از این گزاره برای ایجاد شرایط لازم برای پایان دادن به انتظار سهامداران بزرگ و حقوقی ها برای به تعویق انداختن خرید و  برای برابر کردن ارزش فعلی امروز و ارزش انتظاری فردا در نگاه اغلب سهامداران خرد استفاده کنیم.

 

یک راه‌حل ساده و کم‌هزینه برای مسئولان بورس و دولت این است که برای مدتی البته فقط برای مدتی محدود که لزومی ندارد مدت آن اعلام شود حد پایین نوسانات قیمت سهام را صفر قرار دهند؛ تعیین این دامنه هزینه‌ای بر دولت تحمیل نمی‌کند اما از ریزش بیشتر سهام جلوگیری می‌کند و  این احساس که سهامداران، شاهد آب‌شدن پس‌اندازهای خود هستند را از بین می‌برد. در میان مدت کافی است مجدداً شاخص‌ها رشد کنند، اعتماد تا اندازه زیادی بازسازی می‌شود، پرداخت سود 25 درصد برای سهامداران جزء، قدم مبارکی است اما کافی نیست، اختصاص بخش بیشتری از صندوق ذخیره ارزی به خرید سهام در بورس، موظف کردن سهامداران حقوقی به رعایت ضوابطی که به حفظ بازار کمک کند و پذیرش مسئولیت اجتماعی و ارزیابی مجدد دارایی شرکت‌های دولتی، بانک‌ها، پالایشگاه‌ها و صنایع فلزی و غیرفلزی و پرداخت سود در قالب افزایش سرمایه و جایز و ... می‌تواند بخشی از راه‌حل خروج از وضعیت فعلی باشد.

 

من اطمینان دارم اعلام و اجرای این سیاست و ادامه آن تا زمانی که بورس تعادل معقول‌تری پیدا کند کافی است که به رشد شتاب ورود به دره بی اعتمادی پایان دهد و با کنترل رشد شتاب در کنار سایر تدابیر از جمله بسته های مشخص حمایتی (البته برای مدت کاملا محدود و با اعلام قبلی) می‌توان دوباره شاهد نقش آفرینی بورس در توزیع عادلانه‌تر درآمد ها و ثروت در اقتصاد، تقویت بنیاد اقتصادی اکثریت خانوارهای فقیر و متوسط، رشد فرهنگ سرمایه گذاری، دور شدن از ساختار رانتی اقتصاد، تقویت تولید با افزایش مشارکت واقعی مردم و مردمی شدن اقتصاد در سال و جهش تولید و رفع موانع آن باشیم.

 

اگر مسئولان این اولین قدم اول را بپذیرند و به کار ببندد می‌توان راجع به سایر اجزای این بسته به صورت دقیقتر و تفصیلی‌تر صحبت کرد.

 

 

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
تحلیل های برگزیده