همه نگران یک «شوک»/آیا امروز بهترین زمان برای رهایی از مصیبت دلار ۴۲۰۰ هست؟-راهبرد معاصر
درخواست مهم درباره پرداخت پاداش فرهنگیان ابتلای مادر به کرونا بر رشد مغزی جنین اثر می‌گذارد؟ اقدام عجیب مهاجم استقلال روی اعصاب ستاره نفت بازدید سرزده وزیر آموزش و پرورش از یک مدرسه خاص+ عکس ستاره استقلال پیش از دربی قهر کرد ؟ انهدام یک شرکت هرمی در پایتخت+ جزئیات خبری مهم برای هواداران استقلال و پرسپولیس از دربی دلیل شادی گل مهاجم استقلال+ عکس تلاش اسرائیل برای برهم زدن مذاکرات وین شکست پرسپولیس مقابل شاگردان قلعه‌نویی +عکس جوسازی سناتور جمهوری خواه علیه مذاکرات وین: دوباره برجام را پاره می‌کنیم غلط املایی بهاره رهنما دوباره سوژه شد+ عکس آدرس سامانه توزیع هوشمند کالاهای اساسی + نحوه ثبت نام فواید بی نظیر انار برای تقویت حافظه و کاهش فشار خون دوربینی به اندازه نمک! + عکس تهران چهارمین شهر آلوده جهان شد آمارکرونا در ایران امروز سه شنبه ۹ آذر ۱۴۰۰ واکنش هنرمندان به فوت مادر مهران مدیری+عکس واکنش فرانسه به فعالیت آژانس در ایران طعنه سنگین باشگاه پرسپولیس به استقلالی ها و سازمان لیگ اولین قدم آمریکا برای لغو تحریم‌های مغایر با برجام ۵ فوبیای عجیب و نادر بین افراد در جهان اعلام سقف پاداش بازنشستگی در بودجه ۱۴۰۱+ جزئیات و میزان افزایش حقوق پست احساسی مجری معروف، برای آزاده نامداری+عکس وضعیت کاپیتان استقلال در آستانه دربی اخبار فرهنگیان/ توضیحات منادی درباره تاثیر سوابق معلمان در آزمون استخدامی آموزش و پرورش مشخصات و قیمت ارزانترین گوشی سامسونگ آخرین خبر از اجرای قانون تبدیل وضعیت ایثارگران شرایط دریافت وام ۱۰۰ میلیون تومانی برای معتادان+ جزئیات راننده بی گواهینامه دیگر بیمه ندارد فرمانده هوافضای سپاه: قدرت موشکی و دفاعی ایران پایدار و مثال‌زدنی است رژیم صهیونیستی: برای هر احتمالی درباره ایران آماده می شویم سرلشکر سلامی: بخش بهداشت در شرایط کرونا مظلوم بود زمین لرزه ۴ ریشتری در دریای خزر نقره داغ اخلالگران و مفسدان اقتصادی/ صدور حکم متهمان پرونده ۱۳۰ میلیون یورویی ساعت و زمان پخش سریال کرونایی «اپیدمی» + اسامی بازیگران درخواست ویژه باشگاه پرسپولیس درباره قرارداد بازیکنان اعلام قیمت جدید خودرو‌ها + جزئیات آخرین اطلاعات درباره قدرت سرایت اُمیکرون مذاکرات وین به کجا رسیده است؟ معاون رئیس جمهور: دیگر مشکلات را به FATF ‌گره نمی‌ز‌نیم علی فتحی پور پیشکسوت موسیقی اصیل بختیاری درگذشت+ علت خبر مهم معاون وزیر صنعت درباره قیمت خودرو زنده ماندن معجزه آسای پسر 24 ساله پس از خودکشی در شیراز درخواست جنجالی مربی استقلال در آستانه دربی کاپیتان پرسپولیس به دربی می رسد؟ درخواست ویژه ستاره پرسپولیسی درباره مهدی طارمی مذاکره جمهوری آذربایجان و عربستان درباره قره باغ افزایش ۵۵ درصدی اجاره‌بهای مسکن در کشور+ جزئیات سخنگوی دولت: اولویت دولت سیزدهم حفظ کرامت مردم است هشدار درباره تبدیل شدن ایران به واردکننده بنزین رئیس جمهوربه مجلس می‌رود میرکاظمی: بودجه ۱۴۰۱ با فرض ادامه تحریم‌ بسته شد دستور فوری وزیر فرهنگ برای رسیدگی به وضعیت فرامرز صدیقی + عکس بازار سرمایه در بلاتکلیفی محض علت انحلال شرکت تولی پرس پیشنهاد علیخانی و چهر‌ه‌ها برای تولد مرحوم آزاده نامداری+ عکس حمله داعش به نیرو‌های پیشمرگه در دیالی عراق اظهار نظر نماینده روسیه در مذاکرات وین درباره تحریم‌های ایران قالیباف: دولت تا آخر آذر موظف است بودجه اشتغال و محرومیت‌زدایی را پرداخت کند خبری مهم برای کارگران و بازنشستگان متقاضی مسکن انفجار نزدیک یک مدرسه دولتی در غرب کابل+ عکس و فیلم خاندوزی:اعتبار اشتغال زایی طی ماه آینده در اختیار استان‌ها قرار می گیرد خشکسالی حالا حالاها مهمان خاورمیانه است نتایج سفر گروسی به ایران از نظر رئیس سازمان انرژی اتمی خطیب زاده: تمرکز تیم مذاکره کننده رفع تحریم هاست وضعیت باورنکردنی فرامرز صدیقی بازیگر پیشکسوت سینمای ایران+ عکس دریافت وام با سند خودرو + جزئیات آیت الله رئیسی: مولدسازی اموال مازاد دولت اجرایی شود پست غم انگیز مهران مدیری بعد از فوت مادرش+ عکس پاسخ خلاصه و مهم علی باقری به یک سوال درباره مذاکرات وین+ فیلم آخرین وضعیت جسمانی نادر طالب زاده در بیمارستان+ عکس توضیحات آیت الله رئیسی درباره تيم پر تعداد مذاكره كننده هسته اى امیرعبداللهیان خطاب به گوترش: با حسن نیت وارد مذاکرات وین شده ایم جدول قیمت گوشی شیائومی امروز سه شنبه 9 آذر ۱۴۰۰ جدول قیمت گوشی سامسونگ امروز سه شنبه 9 آذر ۱۴۰۰ قیمت روز خودرو (سایپا و ایران خودرو) امروز سه شنبه ۹ آذر ۱۴۰۰ + جدول آخرین اخبار و جزئیات درباره طرح اصلاح قانون مهریه/ مهریه ۱۴ سکه شد؟ واکنش نماینده مجلس به حضور در ورزشگاه سانتیاگو برنابئو رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی مشخص شد عکس| سیاوش گرجستانی پسر سیروس گرجستانی در سریال سرجوخه اردوغان از عادی سازی روابط با مصر و رژیم صهیونیستی خبر داد ناراحتی شدید جواد هاشمی از قضاوت‌ها درباره خودش و فیلم شهر گربه‌ها امشب در جهان آرا/ بررسی رویکرد جدید ایران در مذاکرات هسته‌ای فیلم گشت ارشاد ۳ بدون نام جنجالی ریحانه پارسا+ ویدئو دستور حذف آثار مهدی یراحی از سایت‌های داخلی + عکس باهنر: اروپا تکلیف خود را با آمریکا روشن کند انتشار تقریظ رهبر انقلاب بر گزارش ناوگروه 75 نیروی دریایی وزیر کشور: ‌به شدت از ورود به مسائل حاشیه‌ای پرهیز می‌کنیم زمان بررسی کلیات طرح صیانت در مجلس ️ اینفوگرافیک| قرارگاه فرهنگِ انقلابی نماهنگ| روایت رهبر انقلاب از روند پیشرفت صنعت موشکی جمهوری اسلامی ایران لوح| ارتش هالیوودی آمریکا لوح| راه مشترک کلیپ صوتی| در راه قلّه نماهنگ | افتخار به شهدا اینفوگرافیک| خطر ۱۷ میلیون واکسن نزده اینفوگرافیک| شش نکته رهبر انقلاب درباره وظایف امت اسلامی برای اتحاد فیلم‌نوشت | اسوه حسنه لوح| برادران امام لوح| پیام پهلوانان نماهنگ | افتخار سربازی ملت اطلاع نگاشت| قرارگاه آگاهی و امید نماهنگ | فرمان جهاد تبیین لوح| همان لباس سربازی ماجرای لغو مجوز صوت و تصویر «روبیکا»+ علت جزئیات تکمیلی نتایج شمارش آرای ریاست جمهوری 1400+ آمار دقیق نتیجه نهایی انتخابات مجلس خبرگان رهبری تهران 1400 نتایج انتخابات شورا‌ی شهر استان تهران ۱۴۰۰+ اسامی آرای آیت الله رئیسی در تهران چقدر بود؟ نتایج انتخابات شورای شهر اراک 1400 نتایج انتخابات شورای شهر قزوین 1400 نتایج انتخابات شورای شهر کرمانشاه 1400 آمار دقیق انتخابات ریاست جمهوری 1400 به تفکیک استان‌ها+ جدول نتایج انتخابات شورای شهر ایلام 1400 نتایج انتخابات شورای شهر قم 1400 نتایج انتخابات شورای شهر ساری 1400 نتایج انتخابات شورای شهر تبریز ۱۴۰۰ نتایج انتخابات شورای شهر سنندج ۱۴۰۰ نتایج انتخابات شورای شهر همدان 1400 نتایج نهایی انتخابات ریاست جمهوری 1400/ آیت الله رییسی برنده انتخابات سیزدهم جدی‌ترین تهدید سایبری فعلی علیه ایران چیست؟ حکمرانی داده‌ها در دنیای دیجیتال مصادیق مجرمانه محیط زیستی جدید در فضای مجازی اعلام شد جریمه سنگین اپل از سوی سازمان ضد انحصار روسیه آپدیت جدید «تلگرام» به جنگ با «کلاب هاوس» رفت کلاب هاوس هک شد/ افشای اطلاعات شخصی ۱.۳ میلیون کاربر سارا بهرامی مهمان این هفته برنامه همرفیق+عکس تأیید هک اطلاعات ۱۵ هزار کاربر آمریکایی ۱۴.۵ میلیون آمریکایی به اینترنت ثابت دسترسی ندارند درخواست ترامپ از ایالت‌های آمریکا درباره غول‌های فناوری افزایش ظرفیت لایو اینستاگرام وقتی عربستان ثروتمند و نفت‌خیز هم از اینفلوئنسرها مالیات می‌گیرد همسریابی در فضای مجازی و کلاهبرداری از مردم اقوام ایرانی «اقلیت» نیستند تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت شیشه کریستال تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت آرد و گندم تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت دامپروری و دام گوشتی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت دانه های روغنی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت شیرینی و شکلات تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت فرش تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت نساجی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت چوب و مبلمان شکست استثناگرایی آمریکایی در عصر ترامپ به سمت دنیای پس از دلار پیش می رویم؟ خروج ترامپ از برجام؛ فشار حداکثری و نتایج حداقلی آیا عراق می تواند از نیروهای امریکایی خالی شود؟ مرگ ابوبکر البغدادی؛ کشته شدن سرکرده داعش چه پیامدی دارد؟ بازوهای نیابتی ایران در منطقه قدرتمندتر از همیشه درس‌های جنگ یمن برای اسرائیل وحدت میان جریان های سیاسی ایران در سایه سیاست فشار حداکثری آمریکا دولت پنهان در لبنان شکست سیاست فشار حداکثری ترامپ در قبال ایران/درهای مذاکره با ایران باز است طرح صهیونیست ها برای اشغال دره اردن رویای چین در هفتاد سالگی؛ خیلی دور، خیلی نزدیک سبک مبارزه تشکیلات خودگردان و اتحادیه اروپا برای حفظ کرانه باختری طرحی برای ایجاد یک سازه امنیتی در خاورمیانه تاریخ سری فشار اسرائیل برای حمله به ایران بررسی صنعت انیمیشن در منهای نفت/ ژاپن چگونه صنعت انیمیشن جهان را قبضه کرد؟ + فیلم منهای نفت: درآمد 16 هزار بشکه نفت تنها در یک سوله پرورش ماهی بررسی صنعت پرورش ماهی در مستند منهای نفت + تیزر بررسی صنعت لبنیات در مستند منهای نفت/ اشتغال یک میلیون نفری شیر و لبنیات منهای نفت: درآمد یک میلیارد دلاری پسته ایران/ هیچ کشوری توان تولید پسته مرغوب ایران را ندارد همه ابعاد تحریم؛ فرصت‌ها و تهدیدها تحریم‌ها به مبادلات ما با شرکت‌های کوچک اروپایی آسیبی نمی‌زند/ نرخ کنونی دلار بالاتر از نرخ واقعی آن است

همه نگران یک «شوک»/آیا امروز بهترین زمان برای رهایی از مصیبت دلار ۴۲۰۰ هست؟

موضوع تغییر در نحوه تخصیص ارز ۴۲۰۰تومانی در حالی مطرح شده است که برخی کارشناسان معتقدند همه فساد مربوط به این حوزه الزاماً مربوط به اختصاص این ارز نیست و اگر همگی امروز به مصیبت‌های ارز ترجیحی پی بردند، ولی باید درباره زمان اجرای طرح بیشتر بررسی کرد.
تاریخ انتشار: ۱۲:۱۹ - ۱۱ آبان ۱۴۰۰ - 2021 November 02
کد خبر: ۱۰۷۸۸۰

به گزارش راهبرد معاصر؛  مدت‌هاست که بحث تغییر سیاست تخصیص ارز 4200تومانی مطرح شده است. اواخر سال 1399 بحث حذف این ارز شدت گرفت و هفته گذشته بود که احسان خاندوزی وزیر اقتصاد و دارایی اعلام کرد که ستاد اقتصادی دولت با تغییر نحوه تخصیص ارز 4200 موافقت کرده است.

 

در زمان حاضر حدود شش قلم کالای اساسی به‌علاوه دارو و واکسن شامل این ارز می‌شوند. براساس آمار بانک مرکزی در شش‌ماهه ابتدایی سال جاری 9.5 میلیارد دلار ارز 4200 تخصیص پیدا کرده که در حدود 400 میلیون دلار از این رقم در خصوص واردات واکسن بوده است، این در حالی است که براساس بودجه سال 1400 حدود 9 تا 10 میلیارد دلار برای کل سال در نظر گرفته شده بود.

 

رئیس جمهور نیز در مصاحبه تلویزیونی خود گفت: "اگر قرار بر حذف ارز 4200 باشد، حتماً با اطلاع‌رسانی خواهد بود و مردم را غافلگیر نخواهیم کرد."، همه این موارد باعث شد گمانه‌زنی‌ها شدت بگیرد و گفته شود که احتمالاً از آبان ماه ارز 4200 حذف شود. در اینجا این سؤال پیش می‌آید که اگر قرار بر حذف این ارز باشد، چه‌نرخی جایگزین آن خواهد شد.

 

اگر قرار باشد نرخ ETS جایگزین ارز 4200 شود که شاهد یک اختلاف شش‌برابری با نرخ فعلی خواهیم بود که این خود یک جهش بسیار بزرگ محسوب می‌شود. به‌نظر می‌آید مسئله حذف این ارز تبعاتی را برای اقتصاد ایران به‌دنبال داشته باشد، هرچند که فوایدی را نیز حتماً خواهد داشت.

 

برخی کارشناسان و اقتصاددان‌ها در این خصوص بیشتر به وجه مثبت و برخی نیز بیشتر به وجه منفی آن توجه دارند. برای بررسی بیشتر این موضوع در میزگردی با امین دلیری کارشناس اقتصادی و مدرس دانشگاه و علی‌اکبر عرب‌مازار اقتصاددان و استاد اقتصاد دانشگاه شهید بهشتی کنار وحید شقاقی شهری رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی گفتگو شده است.

 

تسنیم: برخی کارشناسان با استدلال‌هایی از جمله حذف رانت و عدم استفاده عموم مردم از منافع ارز 4200 با حذف این ارز موافق هستند و در طرف مقابل برخی با بیان اینکه با وجود تورم 40درصدی در کشور این تصمیم برای کشور زیان‌ده است، با حذف این ارز مخالفت می‌کنند، نظر شما در این مورد چیست؟ و آیا دولت باید به این سیاست ادامه دهد یا خیر؟

 

عرب‌مازار: ما سابقه استفاده از ارز دولتی را در کشور داریم و موضوع ارز یکی از پیچیده‌ترین متغیرهای اقتصادی پیش و پس از انقلاب بوده است، در دوره‌ای تصمیم‌گرفته شد بحث ارز ترجیحی به‌صورت کامل از بین برود و ارز تک‌نرخی شود، تقریباً در تمام دولت‌های پس از جنگ این مسئله مطرح بوده است.

 

در دوره مرحوم هاشمی رفسنجانی، در سال‌های 1371 و 1372 در این خصوص تصمیم‌گیری شد که به‌دلیل اینکه برخی سیاست‌های در نظر گرفته‌شده به‌صورت کامل انجام نشد، شاهد شکل‌گیری صف‌های طولانی و در نهایت تورم سنگین در کشور بودیم که پس از آن نیز سیاست‌های تثبیت اجرا شد و به نقطه اول بازگشتیم.

 

در دوره آقای خاتمی نیز چند طرح در خصوص حذف یارانه‌ها مطرح شد اما به‌دلیل همین مسائلی که امروز مطرح می‌کنیم این طرح‌ها عملیاتی نشد. در دولت احمدی‌نژاد تلاش شد همان برنامه‌هایی که وجود داشت اجرایی شود، در نتیجه قیمت سوخت افزایش یافت و گفته شد که یارانه‌های پنهان حذف و دلار تک‌نرخی خواهد شد.

 

اجرای آن سیاست‌ها نیز به نتیجه مطلوبی نرسید و همچنان در همان نقطه اول ایستاده‌ایم، تنها تفاوتی که با آن سال‌ها وجود دارد این است که امروز تعداد کالاهایی که ارز دولتی را دریافت می‌کنند کاهش یافته و به 4 قلم کالا رسیده است، این به این معنا است که مسائل مربوط به این حوزه خود به خود در اقتصاد هضم شده است، در نتیجه موضوع ارز دولتی یک بحث کهنه است.

 

شقاقی شهری: بنده با اصل موضوع ارز 4200تومانی از سال 97 که مطرح شد، مخالف بودم به این دلیل که از الزامات نظام چندنرخی وجود زیرساخت‌ها و بسترهای مناسب است که چون ما این زیرساخت‌ها را نداریم همان‌طور که در سال 97 اشاره کردم سبب ایجاد رانت می‌شود.

 

در سال‌های بعد از سال 97 کم‌کم مشخص شد که پیش‌بینی‌های بنده درست بوده است و با وجود دریافت ارز حمایتی قیمت 27 کالایی که از این تسهیلات در سال 97 استفاده می‌کردند تا امروز کنترل چندانی نشده است و کم‌کم از تعداد این اقلام به‌تدریج کاسته شد تا امروز که این ارز فقط به چهار پنج کالای اساسی تعلق می‌گیرد.

 

کنار این اتفاق‌ها، شاهد اتفاقات دیگری از جمله واردات گوشی‌های تلفن، واردت کالاهای غیراساسی دیگری و ایجاد رانت‌های بزرگ و اتلاف منابع و ایجاد پرونده‌های بسیاری در قوه قضاییه بودیم. گروهی ارز دولتی گرفتند و از کشور گریختند، گروهی کالاهای غیرضروری دیگری وارد کردند و عده‌ای ارز 4200تومانی گرفتند ولی کالاهای وارداتی خود را با قیمت ارز آزاد فروختند.

 

تا کنون نیز جعبه سیاه ارز 4200تومانی برای مردم باز نشده است که چه‌کسانی ارز گرفتند و چه اتفاقی دقیقاً رخ داده است.

 

دولت و مجلس به‌دنبال حذف ارز 4200تومانی هستند که اصل این مسئله اتفاق خوبی است، اما باید توجه به الزامات و شرایط کشور هم داشته باشیم. تجربه به ما نشان می‌دهد که تصمیم خوب اگر در زمان غلط اتخاذ شود می‌تواند تأثیرات منفی بگذارد.

 

در شرایط فعلی کشور و با توجه به تورم 40درصدی و قدرت خرید پایین مردم در این شرایط تصمیم حذف ارز 4200تومانی تصمیمی اشتباه است چراکه اگر دولت این تصمیم را اجرایی کند اثرات تورمی می‌گذارد در حالی که مجموع تورم در سه سال گذشته 110 درصد بوده در حالی که رشد دستمزد کارگران در سه سال گذشته 60 درصد و رشد دستمزد کارمندان در سه سال گذشته حدود 45 درصد بوده است.

 

اگر دولت می‌خواهد ارز حمایتی را حذف کند ابتدا باید ثبات نسبی به شرایط کشور بدهد، وقتی بیماری می‌خواهد عمل جراحی کند پزشک ابتدا شرایط عمومی بدن او مثل فشارش را به یک ثباتی می‌رساند سپس وی را به تیغ جراحی می‌سپارد.

 

اصلاحات اقتصادی به حل مسئله ارز اولویت دارد

تسنیم: برخی تداوم سیاست ارز 4200 تومانی را نیز برای کشور مناسب نمی‌دانند به خصوص در صورتی که اختلاف بین ارز رسمی و بازار ازاد افزایش پیدا کند. نظر شما در این خصوص چیست؟

 

عرب‌مازار: در چنین مسائلی بحث بلند مدت و کوتاه مدت را داریم. اینجا است که شاید نتوان تحلیل درستی از مسائل ارائه داد چرا که می‌بینیم همه حرف‌های درستی می‌زنند و برای صحبت‌های خود استدلال دارند. این به این معنا است که چه آن فردی که در حال تدوین بودجه است و چه فردی که به آن نقد دارد، برای خود دلایلی دارند.

 

این مسئله به این دلیل است که هر یک از آنها موضوع را از یک زاویه بررسی می‌کنند. در بسیاری از کشورها به برخی از کالاها یارانه داده می‌شود اما در کشور ما این مسئله با قیمت ارز گره خورده است. وقتی دولت می‌خواهد بودجه خود را تنظیم کند اولین پرسشی که باید به آن پاسخ دهد این است که نرخ ارز را چه رقمی تعیین می‌کنید.

 

نرخ دستوری ارز ایجاد رانت می‌کند که این رانت در کشور توزیع می‌شود و عده‌ای از آن منتفع می‌شوند. اگر ما نتوانیم مسئله ارز را حل کنیم همچنان درگیر بیماری هلندی و بزرگ شدن دولت خواهیم بود. دولت قبل نیز می‌گفت تحریم‌ها را برداریم که نفت بفروشیم نه اینکه ساختار اقتصاد را اصلاح می‌کنیم.

 

باید ساختار اقتصاد را اصلاح کنیم تا بحث ارز نیز در آن حل شود اما ما می‌خواهیم مشکل ارز را حل کنیم اما ساختار اقتصاد به همان شکل قبلی باقی مانده است. دولت فعلی در کوتاه مدت با یک کسری بودجه سنگین مواجه است و بودجه سال آینده را نیز باید تا یک ماه دیگر بنویسد.

 

در نتیجه باید سیاست ارز 4200 در این بازه زمانی حفظ شود چرا که اگر دست به قیمت‌ها بزنیم، شاخص‌های تورمی تشدید خواهد شد. تصمیم‌گران باید توجه داشته باشند که شاید بتوانیم در کوتاه مدت به سیاست ارز 4200 ادامه بدهیم اما این سوال وجود دارد که تا چه زمانی این سیاست ادامه خواهد یافت.

 

آنچه که دولت به آن پاسخ نمی‌دهد همین موضوع است که تا چه زمانی این سیاست ادامه پیدا خواهد کرد. همه قبول داریم که ارز 4200 تومانی نمی‌تواند در بلند مدت ادامه پیدا کند. گروهی از نمایندگان در دهه 70 به دیدار مقام معظم رهبری رفتند و گفتند که نان تبدیل به ضایعات می‌شود و ارزان می‌دهیم.

 

ایشان طرح این افراد را شنیدند و در مقابل گفتند که شما می‌توانید تضمین کنید که اگر این طرح را پیاده کنید نان به دست مردم خواهد رسید؟ نکته‌ای که در خصوص حذف ارز 4200 وجود دارد این است که ما از اتفاقات پس از حذف آن صحبت نمی‌کنیم.

 

نکته دیگری که در خصوص ارز 4200 مطرح می‌کنند این است که این ارز باعث ایجاد رانت شده است. این موضوع بسیار تعجب آور است چرا که کسانی که ارز و میزانی که دریافت کرده‌اند به صورت کامل مشخص است. تحویل‌گیرنده این کالاها نیز معمولا بخش دولتی (جهاد کشاورزی) است.

 

بنابراین تاجری که این واردات را انجام می‌دهد خودش توزیع کننده نیست و صرفا یک سود معقولی دارد که آن نیز مشخص است. پس سوال اصلی این است که این کالایی که اینگونه خریداری شده و قرار است به دست مردم برسد، چطور از مرز خارج می‌شود؟ نکته اصلی اینجا است.

 

نهادهای دولتی باید نظارت خود را به شدت افزایش دهند

در تمام دنیا کالای یارانه‌ای فساد ایجاد می‌کند چراکه قیمت آن از قیمت معمول پایین‌تر است اما یک نهاد دولتی که مسئول توزیع کالاهای یارانه‌ای در کشور است، چرا نمی‌تواند کار خود را به درستی انجام دهد. مسئله اصلی این است که نهادهایی که گیرنده ارز 4200 هستند پاسخگوی فسادی که در سیستم ایجاد می‌شود نیستند.

 

چرا در سیستم توزیع چنین حفره‌هایی وجود دارد که کالا در حجمی که شما می‌توانید ببینید (مانند سوخت) از کشور خارج می‌شود؟ نهادها باید به شدت کار نظارتی خود را تقویت کنند و مشخص باشد که کالا به چه افرادی داده می‌شود چرا که در حال حاضر این گونه نیست و دستگاه‌ها آمار درستی در اختیار ندارند و فساد نیز از همین محل ایجاد می‌شود.

 

در حال حاضر گفته می‌شود که به طور مثال حجم مشخصی از کالا را به یک واحد تولیدی بدهید اما نظارت نمی‌شود که آیا واقعا این واحد تولیدی به همین میزان مصرف داشته است یا خیر. دستگاه‌های کشور به درستی نظارت نمی‌کنند و چرخه توزیع به صورت صحیح کار نمی‌کند در نتیجه فساد بیشتری در آن رخ می‌دهد.

 

بنابراین سازمان و ساختار توزیع مشکل دارد که سبب ایجاد رانت می‌شود و کسانی که دلسوز کشور هستند می‌گویند که شما چرا این ارز را دادید که این اتفاق برای منابع کشور رخ دهد. اگر قرار است در کوتاه مدت دولت سیاست ارز 4200 را ادامه دهد باید سیستم توزیع را پاسخگو کند.

 

کاهش 599 برابری ارزش پول ملی طی پنج شوک ارزی

تسنیم: در خصوص تداوم سیاست ارز 4200 تومانی این سوال وجود دارد که این امر تا چه زمانی قرار است که ادامه پیدا کند، چراکه با وجود امکان رشد بیشتر قیمت ارز در سالهای آینده، اختلاف ارز دولتی با بازار آزاد بیشتر خواهد شد. موضوع دیگر نیز این است که سیستم توزیع و جهاد کشاورزی نیز با وجود راه‌اندازی سامانه بازرگاه همچنان پاسخگوی نواقص این حوزه نیستند. نظر شما در خصوص این موارد چیست؟

 

دلیری: کسی نیست که به رانت‌هایی که در این حوزه رخ می‌دهد آگاه نباشد ولی آن چیزی که در شرایط فعلی اقتصاد بر آن اصرار داریم این است که ما نباید باعث ایجاد شوک‌های شدید ارزی به اقتصاد شویم و این یک اصل است. دلیل آن نیز این است که شما در شرایط تورمی نمی‌توانید هیچ کاری انجام دهید.

 

در چنین شرایطی نه سرمایه‌گذاری در کشور انجام می‌شود، نه تولید رونق پیدا می‌کند، نه امکان مداوای کسری بودجه وجود خواهد داشت. اصولا ارز 4200 تومانی تبدیل به موضوع عجیبی شده است که گاها مفهوم آن به درستی مشخص نیست. شوک‌های ارزی که از اوایل انقلاب داشتیم تغییراتی را در نرخ تورم داشته است اما تقریبا از ابتدا تا به امروز دو نرخ ارز دولتی و بازار آزاد را داشته‌ایم.

 

از ابتدای انقلاب تا سال 1397، ارز 4200 تومانی بالاترین نرخ ارز رسمی بود که تعیین می‌شد. در اینجا باید اشاره کرد که نرخ ارز ترجیحی با نرخ ارز رسمی تفاوت دارد. نرخ رسمی همان نرخی است که دولت آن را مورد تثبیت قرار می‌دهد اما نرخ ارز ترجیحی در واقع عددی بین نرخ رسمی و بازار آزاد است که دولت ترجیح می‌دهد کالاها با آن نرخ (یک بازه دارد و عدد ثابت نیست) وارد کشور شوند.

 

دولت در سال 1397 تصور کرد که می‌تواند با عرضه گسترده این ارز می‌تواند نقدینگی را جمع کند و بازار را اشباع کنند. برهمین اساس نیز بود که معاون اول دولت در آن زمان گفت که همه می‌توانند این ارز را خریداری کنند. به این موضوع توجه نشد که نمی‌توان با این سیاست با نقدینگی که از تولید ناخالص داخلی پیشی گرفته است، مقابله کرد.

 

آمار غیررسمی نشان می‌دهد که در حدود 18 میلیارد دلار ارز 4200 تومانی و 60 تن طلا در قالب سکه توزیع شد. به این دلیل که این آمار غیررسمی است چندان نمی‌توان به آن استناد کرد اما موضوع اصلی این است که ارز 4200 خود به خود باعث فساد نشده است بلکه این شیوه اجرا و نحوه عرضه آن بود که سبب به وجود آمدن فساد شد.

 

درصد رشد یک عدد کوچک پایین است اما وقتی عدد بزرگتر شود حتی اگر درصد رشد آن پایین باشد، حجم زیادی را دربر خواهد گرفت. از ابتدای انقلاب پنج شوک ارزی را تجربه کرده‌ایم، طی این شوک‌ها ارزش ریال ما نسبت به ارزهای معتبر خارجی 599 برابر کاهش یافته است.

 

اگر این موضوع را با نرخ ارز در بازار آزاد محاسبه کنیم، می‌بینیم که ارز ریال بیش از سه هزار برابر کاهش یافته است. دولت اعلام می‌کند که می‌خواهیم جلوی تورم را بگیریم و ارزش پول ملی را حفظ کنیم. کنترل نقدینگی و سوق دادن آن به سمت تولید از جمله سیاست‌های اعلامی دولت است.

 

در شرایط آشوب، رونق اقتصادی عملی نخواهد بود و تمام برنامه‌های دولت را از بین خواهد برد. اگر مشکلات مردم بیشتر شود ممکن است مسئله‌ای مانند سال 1398 رخ دهد. زمانی امکان ایجاد اصلاحات وجود دارد که مردم احساس کنند یک رفاه نسبی وجود دارد.

 

مفسده در اجرا است نه خود ارز 4200/سامانه‌های هوشمند ابزار قدرتمند دولت برای کنترل بازار

تسنیم: تبعات حذف ارز 4200 را در کوتاه مدت چگونه ارزیابی می‌کنید و اینک ایا دولت امکان نظارت برفرایند بازار را در اختیار دارد؟

دلیری: حذف ارز 4200 در واقع دنبال کردن یک شوک ارزی دیگر است که منجر به پنج برابر شدن قیمت کالاهای اساسی خواهد شد. اگر این موضوع مطرح شود، به سبب تورم انتظاری که به وجود می‌آید، تقاضا برای ارز رشد می‌کند و احتکار کالا رخ می‌دهد. معمولا عملکرد مناسبی در نظارت بر بازار نداشته‌ایم و امکان برخورد با این موارد وجود ندارد.

 

ستاد تنظیم بازار که در اوایل انقلاب تشکیل شده بود در دولت‌های اخیر کارایی خود را از دست داد و ما نتوانستیم در عرضه و تقاضا تعادل ایجاد کنیم. امروز ابزار ایجاد تعادل در بازار از دولت گرفته شده و برخی می‌گویند که نهادهای عمومی غیردولتی آنقدر نقدینگی در اختیار دارند که این مسائل بیشتر تحت کنترل آنها است.

 

دولت برای آنکه بتواند اوضاع اقتصاد را آرام کند نیاز دارد تا حداقل به مدت یک سال سیاست تثبیت اقتصادی را در پیش بگیرد. دولت در این مدت هیچ کاری که متغیرهای اقتصادی را تشدید کند را نباید در دستور کار قرار دهد. سیاست تثبیت اقتصادی در دهه اول انقلاب سبب شد، شاخص تولید ما حتی به نسبت پیش از انقلاب نیز بیشتر شد و در دوره رونق قرار گرفتیم.

 

در این بازه زمانی تورم تک رقمی در حدود شش درصدی داشتیم. ابزارهای قدیمی برای کنترل بازار دیگر در اختیار دولت قرار ندارند اما سامانه‌های هوشمند امکان جدیدی را برای کنترل بازار در اختیار دولت قرار داده است. سامانه‌ها این امکان را به دولت می‌دهند که یک کالا را از زمان ورود به کشور رصد کند.

 

وظیفه سازمان حمایت و شورای اقتصاد است که قیمت برخی کالاهایی که به صورت دولتی وارد می‌کنیم، قیمت‌گذاری کند. آنها باید برمبنای حسابرسی صحیح و قیمت تمام شده کالاها این قیمت‌گذاری را انجام دهند اما اصلا چنین کاری را انجام نداده‌اند. بنابراین مسئله این رانتی که ایجاد تقصیر ارز 4200 تومانی نیست بلکه مشکل از جایی آغاز شده که نظارت کافی در فرآیند ورود کالا به کشور تا مصرف‌کننده نهایی صورت نگرفته است.

 

امروز همه سازمان‌های کشور سامانه‌های کشور خود را هوشمندسازی کردند و با اتصال آنها می‌تواند تمام اتفاقات را رصد کرد. در گذشته واردات تمام کالاهای اساسی به عهده شرکت بازرگانی دولتی قرار داشت. چرا واردات کالاهای اساسی باید در اختیار بخش خصوصی قرار داشته باشد؟

واردات که با ارز 4200 تومانی باید توسط این شرکت صورت گیرد و در انبارهای مربوط به دولت ذخیره شود و سپس با قیمتی که دولت تعیین می‌کند به دست مردم برسد.

 

مدیریت اقتصادی مهم تر از سیاست اقتصادی است/ بپذیریم سامانه های کنترل بازار موفق نبودند

تسنیم: با توجه به اتفاقات آبان 98، تبعاتی که این شوک ارزی به اقتصاد کشور وارد می‌کند را چگونه ارزیابی می کنید؟ نکته دوم اینکه با توجه به صحبت های آقای دلیری که اعتقاد داشتند مشکل از سیستم اجرایی است، آیا شما به سامانه های کنترل بازار به طور کلی خوشبین هستید یعنی اعتقاد دارید که در عمل هم این سامانه ها موفق عمل می‌کنند؟

 

عرب مازار: طبیعی است که آزاد سازی نرخ ارز، روی قیمت کالاهای دیگر اثر می گذارد و با توجه به شرایط این روزهای کشور، تورم بالا ودرامد پایین مردم و بطور کلی این شرایط نامتعادل اقتصادی، امکان ایجاد موج های سنگین در اقتصاد هست و ممکن است حتی به یک سری ابر تورم ها منجر شود.

 

نکته بعدی که مهم است و تابه حال به آن توجه نشده، این است که مدیریت اقتصادی مهم تر از سیاست اقتصادی است. برای مثال در ماجرای ارز4200 همه متوجه شده بودند که به تمام افرادی که زیر 1 میلیون دلار ارز 4200 بخواهند، بدون ارائه اسناد و مدارک مورد نیاز برای بازرگانی و کار تجاری، ارز 4200 داده می شود. همین تصمیم مدیریتی اشتباه 30 تا 40 درصد تقاضای بی دلیل ایجاد کرد و کلی منابع را به هدر داد.

 

مشخص است که هیچ اقتصادی تقاضای غیر معقول را نمی تواند پاسخ دهد بنابراین مهم است که سیاست اقتصادی را به چه صورت و چطور می خواهید اجرا کنید. پس مدیریت اقتصادی مهم تر سیاست اقتصادی است یعنی اول باید کنترل و برنامه ریزی کرد سپس سیاست اقتصادی را اجرا کرد.

 

اما در مورد سامانه ها، خب مشخص است که سامانه ها ابزار جمع آوری اطلاعات و مدیریت است. ما این همه سامانه در کشور داریم ولی باید بپذیریم که سامانه در عمل واقعا موفق نبودند و نمی شود به این سامانه ها اعتماد کرد. سامانه هایی که تا امروز راه انداختیم اطلاعات دقیق و درستی را در اختیار ما قرار نمی دهند، حتی اطلاعات افرادی که از قبل در این سامانه ها وجود دارد هم مشخص نیست که اطلاعات درستی هست یا خیر؟

 

باید اقتصاد را سامان داد، دولت هنوز که هنوز است، وقتی یک تقاضایی در جایی ایجاد می شود، نمی تواند بگوید چرا این تقاضا ایجاد شده است؟ هر کسی که وارد فعالیت اقتصادی می شود باید دلیل داشته باشد و مشخص باشد که چه فعالیتی انجام می دهد، ما اگر این موضوع را نتوانیم ساماندهی کنیم سیاست های ما اصطلاحا می شود سیاست غرقابی، یعنی آّب بسیاری به زمین می دهیم اما به میزان آبی که می دهیم محصولی برداشت نمی کنیم و تماما منابع ما اتلاف می شود.

 

رفع تحریم ، مسکن کوتاه مدت اقتصاد ماست

تسنیم: آیا بنظر شما در این شرایط نامتعادل اقتصادی وتورم بالا، سیستم، قدرت تحمل همچین شوک اقتصادی(حذف ارز 4200) را دارد یا هزینه ای که این شوک اقتصادی به کشور وارد می کند به مراتب بیشتر از حذف نکردن آن است؟

عرب مازار: خود دولت، بزرگنرین مصرف کننده است، یعنی وقتی یک ریال روی قیمت دلار می رود، بودجه دولت باید فزایش پیدا کند که بتواند از پس این هزینه بر بیاید.

 

بنظر من دولت سیزدهم، می تواند در کوتاه مدت مثلا در شش ماه آِینده روی هزینه های بودجه کار کند و تورم را کاهش دهد چون به اعتقاد بنده بودجه ما جای صرفه جویی دارد اما برای سال بعد باید باید فکر اساسی کند، حتی اگر به امید این باشیم که تحریم ها هم برداشته می شود، فقط برای یک مدت کوتاه پول فروش نفت در دست دولت قرار می گیرد که در این مدت دولت می تواند این پول راخرج کند و بازهم در بلند مدت مشکلات ما حل نمی شود. این سیکل معیوب در چهل ساله گذشته وجو داشته و هر سال اتفاق می افتد.

 

ما باید فکر و چاره اساسی برای اقتصادمان کنیم که این سیکل معیوب تمام شود و هر سال نشینیم و همین صحبت ها را انجام دهیم و دوباره این اتفاق ها در اقتصاد کشور تکرار شود.

 

تصمیم درست، در اقتصاد متعادل و با ثبات جواب می دهد/ پیشنهاد بازگشت کوپن به شیوه ی امروزی

تسنیم: این که می فرمایید حداقل یک سال سیاست تثبیت بازار ادامه پیدا کند، آیا در این یکسال انتظار رخ دادن اتفاق خاصی را دارید که گشایشی در اوضاع اقتصادی کشور ایجاد شود؟

دلیری:ما اول باید اقتصاد را به آرامش برسانیم، شما این آمپول های مسکن را نگاه کنید همانطور که ممکن است برای مثال تب بیمار را بهبود ببخشد امکان دارد عوارضی داشته باشد که شرایط بیمار را بدتر هم بکند. بنابراین برنامه‌ریزی و تصمیمات درست باید در شرایط ارام و با ثبات گرفته شود.

 

وقتی اقای همتی پیشنهاد حذف چهار صفر از پول کشور را داد و این طرح تصویب شد و برای شورای نگهبان فرستاده شد ، جلوی این طرح گرفته شد، این طرح یک مسکن بود برای اقتصاد ما، شما نمی‌توانید در شرایط تورمی همچین طرح‌هایی را اجرا کنید، زیرا این طرح هم برای اقتصاد یک مسکن بود و امکان داشت مانند آمپول مسکن درآن شرایط، اوضاع را بدتر کند.

 

مطلب بعدی که قصد دارم به آن اشاره کنم، ارائه ارز برای کالاهای اساسی است. طبق گفته رییس سابق سازمان برنامه بوجه ما در آن زمان به 16 قلم کالا یارانه ارزی دادیم که شامل:ذرت، کنجاله سویا، روغن خام و ... بود. در سال 98 که ما دچار فشار ارزی شدیم این لیست 16 تایی تقلیل پیدا کرد وبه بسیاری ازین کالاها دیگر یارانه ای ندادیم که شاید خیلی هم در آن مقطع محسوس نبود که در آینده قیمت این کالاها افزایش هم پیدا کرد.

 

ما باید اولا بررسی کنیم کدام کالاها اساسی و ضروری است، به طور مثال یک واردکننده مواد اولیه دارو می گفت:وزارت صمت به جای ارز ترجیحی به من ارز نیمایی داده است، قیمت این مواد اولیه دارویی برای من 5 برابربیشتر شده، خب این یعنی واردکننده آن دیگر نمی تواند این مواد اولیه را با این قیمت زیاد، به شرکت های دارویی بدهد و شرکت ها از او نمی خرند، اگر هم بخرند قیمت این کالای بسیار مهم پنج برابر می شود.

 

ما باید بتوانیم اقلامی که شامل ارز ترجیحی می شود را تعیین کنیم و از واردات تا مرحله توزیع را به صورت هوشمند رصد بکنیم و به مصرف کننده ی نهایی برسانیم.

 

یک پیشنهادی که ما در اینجا مطرح می کنیم، این است که مانند زمان جنگ می توانیم به خانواده ها کوپن به مردم بدهیم بدهیم یا مثلا کمی امروزی تر کنیم و کوپن الکترونیکی یا کارت اعتباری بدهیم، که خانواده های ما حداقل در تهیه کالای اساسی با قیمت مصوب به مشکل نخورند. به اتقاد من این کار خیلی می تواند جلوی فساد را بگیرد.

 

ما باید به سمت سامانه های خوکار برویم که دستی نتواند در آن وارد شود و دخالت کند، ‌رئیس یک هیئت اقتصادی از المان به ایران امده بود به بنده میگفت شما برای اقتصادتون چندین وزارت خانه دارید مثلا وزارت اقتصاد، وزارت بازرگانی، وزارت صمت و .... ما در آلمان همه ی این وزارت خانه ها را در قالب یک وزارت اقتصاد داریم، این کار کنترل را بسیار راحت تر می کند و در کنار ایجاد سامانه های کنترل هوشمند می تواند تا حد بسیار خوبی جلوی فساد را بگیرد.

 

کاهش تورم به قیمتی/مردم باید تلاش دولت برای حل مشکلات را حس کنند

تسنیم: سیاست‌های فعلی دولت و راهکارهای پیش رو برای برون رفت از چالش‌های فعلی اقتصاد کشور را را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

 

عرب مازار:هر دولتی با هر ایدئولوژی که سر کار بیاید اگر قصد داشته باشد سیاست های قبلی را با همان روش ها انجام دهد، اتفاق خاصی نمی‌افتد و به نتایج قبلی می‌رسیم.

 

آنچه که حائز اهمیت است این نکته است که باید بدانیم سیاست های اقتصادی را کی اجرا کنیم، هر زمانی نمی شود یک سیاست را اجرا کرد، در همه ی جای دنیا تجربه شده که یک حرف درست در زمان غلط تاثیر منفی می گذارد و جواب نمی دهد. همین ترکیه یک روزی تورم سه رقمی را تجربه کرده است، این ها چه کار کردند که ازاین شرایط خارج شدند؟ ما می توانیم الگو بگیریم. باید تغییر ایجاد کنیم .

 

بزرگترین مشکل اقتصاد تورم است، و به هر قیمتی که شده باید این تورم را پایین بیاوریم، مردم مانند زمان جنگ اگر بفهمند که دولت دارد اقدامات اساسی انجام می دهد و در تلاش است، وضعیت سخت اقتصادی را تحمل می کنند.

 

با اقتصاد شوخی و تعارف نداریم، باید قبول کنیم اقتصاد علم است، به فرض ارز4200 تومانی هم برداشتیم، چه تضمینی وجود دارد که شرایط بهتر شود، این کار صرفا برای رفع کسری بودجه است. منابع ما کم است و نیاز زیاد است، ابتدا باید مشکل اقتصاد را در مدیریت حل کرد و بعد به فکر این باشیم که چه سیاست اقتصادی را در پیش بگیریم.

 

در دنیا دولت ها کمک می کنند که اقتصاد را راه بندازند اما در کشور ما اقتصاد سعی می کند که دولت را کمک کند که بتواند از پس هزینه های خود بر بیاید.

 

بدون کنترل نقدینگی، همه سیاست‌ها ابتر است

دلیری: ما سیاست تثبیت قیمت را پی می گیریم تا به ثبات اقتصادی برسیم. همانطور که آقای عرب مازار گفت، باید تورم و رشد نقدینگی را مهار کنیم ، اگر این رشد نقدینگی کنترل نشود، تمام سیاست های ما ابتر خواهد شد.

 

هر شوک ارزی که در این 40 سال تجربه کردیم بلااستثنا باعث افزایش نرخ تورم شده است. تورم باعث می شود فقیر فقرتر و ثروتمند ثروتمند تر شود و معیشت مردم به خطر می افتد و ارزش پول ملی را به شدت کاهش می دهد و در اخر رونق تولید در این شرایط عملا ممکن نیست و تمام پول ها توسط عده ای خاص به سمت دلال بازی و واسطه گری و بازار ارز و ... می رود. و بعد از مدتی شما هر یارانه ای که بدهید توسط تورم بلعیده می شود و قشر متوسط و ضعیف جامعه آسیب جدی می بینند و قدرت خرید خود را از دست می دهند.

 

دولت بسیار بزرگ است و با این هزینه هایی که دارد نمی تواند کسری بودجه خود را جبران کند، پس دولت برای اینکه بتواند در بلند مدت و میان مدت از پس هزینه های خود بر بیاید باید از همین امروز به فکر این باشد که طرح چابک سازی خود را با کوچک کردن خود جلو ببرد وسازمان های اضافی یا نیروهای اضافی که در اطراف خود دارد را با انحلال یا ادقام یا خصوصی سازی و راه های دیگر خود را کوچک کند. هیچ راهی جز کوچک شدن دولت نداریم ، اگر این اتفاق بی افتد بسیاری از مشکلات از جمله کسری بودجه حل می شود.

 

شقاقی شهری: فراموش نکنیم غیر از تورم مستقیم باید اثرات این طرح بر تورم غیرمستقیم (تورم انتظاری) را نیز مورد توجه قرار بدهیم. مطلب بعدی که باید به آن دقت کنیم این است که طرح های حمایتی که به عنوان جایگزین حذف ارز4200 تومانی مطرح می شود نیاز به بانک اطلاعاتی جامع و کامل دارد که ما هنوز همچین بانکی اطلاعاتی نداریم. به عنوان مثال هنوز افرادی هستند که وضع مالی مناسبی دارند اما یارانه 45 هزار تومنی دریافت می کنند.

 

بحث دارو هم بسیار مهم است، باید حواسمان باشد که این ازاد شدن قیمت سبب نشود که مردم سلامتشان به خطر بی افتند. اگر دولت توانست این زیرساخت ها و بستر ها رو فراهم کند بعلاوه ی نظارت های سیستمی و هوشمند می شود امیدوارد بود در اینده ارز حمایتی حذف شود و یک سیاست حمایتی مناسب جایزگزین آن شود.

 

فقط مطلبی که در اینجا نباید از قلم بی افتد این است که ارز4200 تومانی از زمانی که متولد شد بنا بود که مسکنی باشد برای گذرکردن کشور ازین شرایط سخت، قرار نبود به صورت دائمی باشد اما اگر ما یک سیاست حمایتی مانند دادن کارت اعتباری جایگزین این طرح کنیم چون بصورت درامدی ثابت برای خانواده های ما می شود امکان حذف آن غیرممکن است و دولت باید بصورت دائم آن را پرداخت کند که خود این امر دوباره مشکلات کسری بودجه را پدید می آورد./تسنیم

 

مطالب مرتبط
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
تحلیل های برگزیده