تقابل وهم و حقیقت/ چرا نظم جهانی رو به فروپاشی است؟

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ جهان امروز را می‌توان به دو قلمرو کاملاً متضاد تقسیم کرد که گرچه در ظاهر با هم در تعامل‌اند، اما در بطن خود هیچ سنخیتی با یکدیگر ندارند. در سویی، «عالم وهم» قرار دارد؛ دنیایی که به وسیله جریان سلطه، استعمار و قدرت‌های هژمونیک مدیریت می‌شود و با تکیه بر مؤسسات مالی انتزاعی، لایه‌های فوقانی فناورانه و سردمداری دلار سعی دارد خود را به عنوان واقعیت ناگزیر بشر معرفی کند.

جنگ‌ها در تاریخ از تقابل تن‌به‌تن نیروهای پیاده، به سمت تقابل ناوگان‌های دریایی و سپس نیروی هوایی حرکت کردند

در سوی دیگر، عالم حقیقت ایستاده است؛ دنیایی که ریشه در ثوابت تمدنی، اصالت انسانی، پیوندهای عمیق مردمی و اراده‌ گروه‌های مقاوم دارد. این تقسیم‌بندی نه صرفاً فلسفی، بلکه ضرورت تحلیلی برای درک وضعیت کنونی جهان است؛ زیرا جریان سلطه، پدیده‌ای دخیل، هیبریدی و مصنوعی است که نه معنای جانشینی پایدار را می‌فهمد و نه توان بازتولید خویش دارد. این عصر سلطه‌ جهان غرب، در واقع استثنای تاریخی است که به صورت تصادفی ایجاد شده و مانند هر تجربه‌ غیرطبیعی دیگری، در حال تلاشی است؛ اما کسانی که این پروژه را به عنوان واقعیت قطعی باور کنند، ناچار خواهند شد سردمداران آن را الگوی خویش قرار دهند، ادبیات آن‌ها را تکرار کنند و در نهایت، همان مسیر قهقرایی وابستگی و شکست را طی کنند. رهایی از این بند، نیازمند دگردیسی ذهنی است؛ باید بپذیریم سلطه‌ جهانی، بیش از آنکه به قدرت ذاتی خود متکی باشد، به وهمی متکی است که در ذهن ما کاشته شده تا تصور کنیم راهی جز تسلیم وجود ندارد.

این توهم در لایه‌ اقتصادی، خود را به شکل «اقتصاد مالی و خیالی» نشان داده است. در نگاه سنتی، اقتصاد یعنی تولید کالا و خدماتی که زندگی ملموس مردم را بهبود می‌بخشد، اما نظام سلطه با ابداع «اقتصاد مالی»، لایه‌ای پیچیده و انتزاعی بر روی اقتصاد واقعی کشیده است. این جدایی، یک شبه رخ نداده، بلکه نتیجه‌ فرآیندی است که در آن، سرمایه‌ مالی از خدمتگزار تولید، به ارباب آن تبدیل شده است. امروز، پول دیگر نه ابزاری برای تبادل، بلکه هدف نهایی معاملات است و بازارهای بورس، به کازینوهایی تبدیل شده‌اند که در آن‌ها ارزش دارایی‌ها نه بر اساس تولید، بلکه بر اساس سفته‌بازی و شرط‌بندی تعیین می‌شود.

این وضعیت، همان چیزی است که اقتصاددانانی همچون کینز پیش‌بینی کرده بودند؛ لحظه‌ای که پیشرفت سرمایه‌داری به محصول جانبی فعالیت قمارگونه تبدیل شود، کارها به بدترین شکل ممکن انجام خواهد شد. استعمار، موتور محرک این وضعیت بوده است. از تراکم بدوی سرمایه که با نهادهای برده‌داری و غارت معادن قاره‌های دیگر در قرن‌های گذشته آغاز شد، تا نظام مالی امروز که با ابزارهایی مانند ساختار دلار و سوئیفت، مازاد ثروت جنوب جهان را به جیب شمال جهان سرازیر می‌کند، همگی گواهی می‌دهند نظام هژمونیک کنونی، نه بر پایه ادعاهای لیبرال آزادی بازار، بلکه بر پایه‌ استثمار ساختارمند بنا شده است. برای خروج از این اقتصاد موهوم، راهی جز گسست نیست. این گسست به معنای انزوا نیست، بلکه بازگرداندن قطب‌نمای اقتصاد به سمت نیازهای واقعی ملت‌ها، تقویت تولید و ایجاد ابزارهای مبادلاتی مستقلی است که دلار را از جایگاه مقدس خود به زیر بکشند.

در لایه‌ نظامی، همین منطق وهم و واقعیت به شکل دیگری خود را نمایان می‌کند. جنگ‌ها در تاریخ از تقابل تن‌به‌تن نیروهای پیاده، به سمت تقابل ناوگان‌های دریایی و سپس نیروی هوایی حرکت کردند. این گذار تاریخی، تنها پیشرفت فنی نبود، بلکه واکنشی بود به جامعه‌ رفاه‌زده‌ غربی که نمی‌تواند هزینه‌های انسانی جنگ زمینی را تاب بیاورد. بنابراین، غرب تلاش کرد تا با تکیه بر فناوری‌های فوقانی، پهپادها، جنگ سایبری و عملیات‌های اطلاعاتی، جنگ را به «سراسر فناوری و هیچ» تبدیل کند. آن‌ها تصور می‌کردند با ترور فرماندهان، انفجار پیجرها یا حملات هوایی نقطه‌زن می‌توانند اراده‌ ملت‌ها را در هم بشکنند. اما واقعیت این است که قدرت هوایی و اطلاعاتی، مکمل قدرت زمینی است، نه جایگزین آن.

رژیم صهیونیستی به عنوان بازوی اصلی این منطق در منطقه، دقیقاً دچار همین تله فناورانه شده است. آن‌ها که روزگاری با نیروی زمینی و زرهی مقتدر شناخته می‌شدند، امروز چنان در وهم تفوق اطلاعاتی غرق شده‌اند که تصور می‌کنند با عملیات جاسوسی می‌توانند امنیت خود را تضمین کنند. اما واقعیت میدانی (همان‌گونه که در تمامی نبردهای اخیر مشاهده شد) نشان می‌دهد فناوری بدون قابلیت حفظ زمین، کاغذی بی‌اثر و هزینه‌های نجومی رهگیری پهپادها و موشک‌های ارزان‌قیمت گروه‌های مقاومت، تنها گوشه‌ای از این ناکارآمدی است. وقتی رژیم صهیونیستی یا هر قدرت فناورانه دیگری برای زدن هدفی کوچک، میلیاردها دلار هزینه می‌کند و همچنان تهدیدات راهبردی‌اش باقی می‌ماند، یعنی در محاسبات راهبردی خود دچار خطای دید ایدئولوژیک شده است. این رژیم، امروز بین دو لبه‌ قیچی گیر کرده است: یا باید به سمت اشغال مجدد کامل برود که نیروی انسانی ندارد، یا باید به مرزها عقب‌نشینی و در این صورت، با تکیه بر فناوری هم نمی‌تواند امنیت خود را حفظ کند.

باید بپرسیم چرا بسیاری از نخبگان ما هنوز هم فکر می‌کنند اگر از «الگوی توسعه‌ی غربی» پیروی کنند، به موفقیت دست می‌یابند؟

این وضعیت نظامی، مستقیماً با «وهم سیاسی صهیونیسم» گره خورده است. رژیم صهیونیستی در مسیر تاریخی خود، از پروژه‌ سیاسی برای «وطن‌خواهی صهیونی» به سمت پروژه‌ «رژیم صهیونیستی بزرگ» حرکت کرد. این رژیم امروز به شدت با تناقضات درونی خود دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ چگونه می‌توان هم لیبرال بود و هم تبعیض نژادی مذهبی اعمال کرد؟ چگونه می‌توان در قرن 21 بر اساس متون توراتی تعبیرشده به عنوان سند مالکیت ارضی سیاسی، از جهان انتظار به رسمیت شناخته شدن داشت؟

این «وهم تلمودی» که به وسیله جریان‌های تندرو در تل‌آویو هدایت می‌شود، در واقع بزرگ‌ترین تهدید برای بقای خود رژیم است. صهیونیسم، آن‌گونه که در دهه‌های نخست تأسیس‌اش تصور می‌کرد، با تکیه بر قدرت نظامی مطلق و حمایت بی‌قید غرب، دوران طلایی خود را پشت سر گذاشته است. امروز، حمایت غرب نه تنها در حال افول، بلکه خود این حمایت به محل نزاع داخلی در جوامع غربی تبدیل شده است. نسل جوان آمریکا و اروپا دیگر صهیونیسم را به عنوان نماد «قربانیان هولوکاست» نمی‌بینند، بلکه آن را به عنوان نماد آپارتاید و نژادپرستی درک می‌کنند. این شکست راهبردی برای کل منظومه‌ غرب است که سال‌ها وقت صرف کرد تا رژیم صهیونیستی را به عنوان «دموکراسی نمونه» به افکار عمومی بفروشد. وقتی آن وهم سیاسی در جهان ترک برمی‌دارد، مشروعیت نظامی و اقتصادی رژیم نیز به تبع آن فرو می‌ریزد.

نکته‌ کلیدی در تمام این تحلیل‌ها، نهفته در مفهومی راهبردی است: ضرورت استعمارزدایی از عقول. ما همگی آگاهانه یا ناخودآگاه، درگیر ساختاری هستیم که نه تنها مرزها و جیب‌های ما، بلکه ذهن ما را نیز اشغال کرده است. بسیاری از مفاهیمی که برای تحلیل قدرت، توسعه، جنگ و پیشرفت به کار می‌بریم، همان مفاهیمی هستند که جریان سلطه برای تداوم هژمونی خود طراحی کرده است. ما برای اینکه بتوانیم واقعیت را ببینیم، ابتدا باید «استفراغ ذهنی» انجام دهیم. درست همان‌گونه که معده پس از مسمومیت غذایی نیاز به پاکسازی دارد تا بتواند دوباره کارکرد طبیعی خود را بازیابد، عقل سیاسی جوامع ما نیز نیاز دارد تا مفاهیم وارداتی استعماری را از خود دور کند.

باید بپرسیم چرا بسیاری از نخبگان ما هنوز هم فکر می‌کنند اگر از «الگوی توسعه‌ی غربی» پیروی کنند، به موفقیت دست می‌یابند؟ این توهم است؛ زیرا غرب توسعه‌یافته، محصول غارت جنوب بوده است و جنوب جهان هرگز نمی‌تواند از همان مسیر به پیشرفت دست یابد، زیرا راه خروجی برای استعمار دیگری وجود ندارد. غربی‌ها، به قول معروف، نردبان را بعد از بالا رفتن خودشان جمع کرده‌اند. ما برای رسیدن به جایگاه شایسته‌ خود، نه نیازمند کپی‌برداری از ابزارهای آن‌ها، بلکه نیازمند «بازگشت به قدرت‌های درونی خود» هستیم. این قدرت، نه در فناوری‌های وارداتی، بلکه در حاکمیت غذایی، انرژی، فناوری، مالی، دفاعی و مشارکت جمعی نهفته است.

این نبردی تمام‌عیار است. در این تقابل، هر کشوری که بتواند اقتصاد خود را حقیقی، پیوند خود را با فناوری‌های فوقانی مهارکننده قطع و به جای نگاه شرم‌آلود به غرب، به واقعیت‌های میدانی خود و ائتلاف‌های منطقه‌ای واقعی (مانند بریکس و شانگهای) تکیه کند، پیروز خواهد بود. جهان سلطه، آن غول شکست‌ناپذیری نیست که رسانه‌های آن‌ها تصویر می‌کنند؛ بلکه هیکلی پوشالی است که تنها با توهم سرپاست. تماشای فروپاشی این توهم، نه تنها در غزه، نه تنها در جنوب لبنان، بلکه در بطن جامعه‌ آمریکا و اروپا آغاز شده است. حقیقت، همان چیزی است که در لحظات سخت مقاومت، خود را نشان می‌دهد؛ همان لحظه‌ای که جنگجوی ساده با ایمان خویش، تمام معادلات پیچیده‌ نظامی ابرقدرت‌ها را به چالش می‌کشد.

این حقیقت بنیادین دیر یا زود تمامی ابعاد زندگی سیاسی، اقتصادی و نظامی جهان را زیر و رو خواهد کرد. ما در حال عبور از عصر توهم هژمونیک به سمت عصر تکثر حقایق بومی هستیم؛ عصری که در آن، هر ملتی باید تکلیف خود را با میراث استعماری ذهنی‌اش مشخص کند تا بتواند بر روی پای خود بایستد و واقعیتی مستقل، عدالت‌محور و پایدار بنا کند. این مسیر، سخت است و هزینه دارد، اما تنها راه خروج از تاریخ دیکته‌شده است. شکست جریان سلطه در این است که هرچه بیشتر به سمت خشونت و غلو برود، نه تنها به اهداف خود دست نمی‌یابد، بلکه ایمان به حقیقت را میان ملت‌ها تقویت می‌کند و این همان تضاد بنیادینی است که در نهایت، طومار نظم مصنوعی آن‌ها را در هم خواهد پیچید.