چشمانداز اقتصاد جهانی و فرصتهای ایران
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ در دنیای پیچیده و پویای امروز، درک روندهای کلان اقتصادی و ژئوپلیتیکی برای تصمیمگیریهای راهبردی سرمایهگذاری حیاتی است. گزارش اخیر مؤسسه سرمایهگذاری بلک راک[1] با عنوان "چشمانداز جهانی 2026: فشار بر محدودیتها[2]"، تحلیلی عمیق از نیروهای محرکهای ارائه میدهد که اقتصاد و بازارهای مالی جهان را در سالهای پیش رو شکل خواهند داد. این یادداشت در بخش نخست به ترسیم خلاصهای از چشمانداز اقتصادی جهان بر اساس این گزارش میپردازد و در بخش دوم، با الهام از روندهای جهانی، فرصتهای بالقوه سرمایهگذاری در اقتصاد ایران را مورد بررسی قرار میدهد.
برآوردها نشان میدهد حجم سرمایهگذاری مورد نیاز برای توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی تا سال 2030 شاید از 5 تریلیون دلار فراتر رود
چشمانداز اقتصاد جهان در سال 2026
گزارش بلک راک بر این باور است که اقتصاد جهانی در آستانه یک دگرگونی ساختاری قرار دارد که عمدتاً توسط "نیروهای کلان"[3] هدایت میشود. در میان این نیروها، هوش مصنوعی (AI) به عنوان محوریترین عامل، در حال بازتعریف چشمانداز رشد، بهرهوری و سرمایهگذاری است. این تحول، محیطی جدید، ویژگیهای منحصربهفرد ایجاد کرده است که رویکردهای سنتی سرمایهگذاری را به چالش میکشد.
تضاد در مقیاس و جهش رشد
یکی از مفاهیم کلیدی گزارش، "تلاقی سرمایه گذاری و درَآمد" است. برآوردها نشان میدهد که حجم سرمایهگذاری مورد نیاز برای توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی تا سال 2030 ممکن است از 5 تریلیون دلار فراتر رود. این حجم از سرمایهگذاری، که عمدتاً در مراحل اولیه بر زیرساختهایی مانند مراکز داده، نیمههادیها و ظرفیتهای محاسباتی متمرکز است، ظرفیت ایجاد یک "جهش رشد" دارد. برای نخستین بار پس از دههها، این احتمال وجود دارد که اقتصادهای پیشرو، بهویژه آمریکا، بتوانند از روند رشد بلندمدت حدود دو درصدی خود فراتر روند. هوش مصنوعی نه تنها یک نوآوری، بلکه "نوآوری در فرآیند نوآوری" است که میتواند با تولید، آزمایش و پیادهسازی ایدههای جدید، چرخه پیشرفت را در علوم، داروسازی و فناوری تسریع بخشد. این موضوع مستلزم سرمایهگذاری عظیم و پیشدستانه است که بازدهی آن در بلندمدت محقق خواهد شد.
ویژگیهای جدید محیط سرمایهگذاری
این تحول ساختاری، محیط سرمایهگذاری را با چند ویژگی جدید روبرو کرده است:
- اهرم بالاتر (Higher Leverage): تأمین مالی این حجم از سرمایهگذاری، شرکتها و دولتها را به سمت استفاده از اهرم مالی بیشتر سوق میدهد. این موضوع در کنار نرخهای بهره بالاتر، فشار بر ترازنامهها را افزایش داده و خطرهای جدیدی ایجاد میکند.
- هزینه بالاتر سرمایه (Higher Cost of Capital): دوران پول ارزان به سر آمده است. رقابت برای جذب سرمایه با هدف تأمین مالی پروژههای هوش مصنوعی و گذار انرژی، هزینه سرمایه را در سطح بالاتری نگه میدارد.
- تمرکز سود (Concentrated Gains): در مراحل اولیه، منافع حاصل از انقلاب هوش مصنوعی به شدت در میان تعداد محدودی از شرکتهای پیشرو در حوزه فناوری متمرکز خواهد بود. این موضوع، پویایی بازار را تغییر داده و مفهوم سنتی تنوعبخشی را به چالش میکشد.
- نیاز به تصمیمات بزرگ (The Need for Big Calls): در چنین محیطی، اتخاذ موضع خنثی و سرمایهگذاری صرف در شاخصهای گسترده بازار، دیگر راهبردی بیطرفانه نیست. سرمایهگذاران ناگزیر به اتخاذ تصمیمات بزرگ و فعال در مورد جهتگیری این روندهای کلان هستند.
سراب تنوعبخشی و اهمیت سرمایهگذاری فعال
تمرکز بالای بازار بر روی چند غول فناوری، آنچه را که بلک راک "سراب تنوعبخشی" [4]مینامد، ایجاد کرده است. در حالی که شاخصهای بازار ممکن است رشد کنند، این رشد عمدتاً ناشی از عملکرد تعداد انگشتشماری از سهام است. این واقعیت، اهمیت سرمایهگذاری فعال (Active Investing) را دوچندان میکند. شناسایی برندگان و بازندگان در میان سازندگان زیرساخت هوش مصنوعی و همچنین شرکتهایی که در آینده از این فناوری برای تحول کسبوکار خود استفاده خواهند کرد، به داستان سرمایهگذاری کلیدی تبدیل میشود. بلک راک با اتخاذ موضعی متمایل به خطر ، همچنان به سهام آمریکا و به طور خاص به شرکتهای درگیر در حوزه هوش مصنوعی، خوشبین است، اما تأکید میکند که مرحله بعدی این روند، شناسایی فرصتها در حوزههایی مانند انرژی و رفع تنگناهای زنجیره تأمین خواهد بود.
در کنار هوش مصنوعی، نیروهای کلان دیگری مانند تکهتکه شدن ژئوپلیتیکی [5]، گذار به اقتصاد کمکربن، و تحول در آینده امور مالی نیز به شکلدهی این چشمانداز ادامه میدهند. این نیروها در تعامل با یکدیگر، محیطی پیچیده اما پر از فرصت را برای سرمایهگذارانی که قادر به تحلیل عمیق و اتخاذ مواضع فعال هستند، فراهم میکنند.
فرصتهای سرمایهگذاری برای ایران
در حالی که اقتصاد ایران با چالشهای منحصربهفرد داخلی و بینالمللی روبروست، تحلیل روندهای جهانی میتواند چراغ راهی برای شناسایی فرصتهای راهبردی سرمایهگذاری باشد. با الهام از چشمانداز جهانی بلک راک، میتوان چندین حوزه بالقوه برای سرمایهگذاری در ایران را پیشنهاد داد که هم با نیازهای داخلی کشور همسو بوده و هم از ظرفیت رشد بالایی در آینده برخوردارند.
- توسعه زیرساختهای دیجیتال و هوش مصنوعی
در حالی که اقتصاد ایران با چالشهای منحصربهفرد داخلی و بینالمللی روبروست، تحلیل روندهای جهانی میتواند چراغ راهی برای شناسایی فرصتهای راهبردی سرمایهگذاری باشد.
همانطور که گزارش بلک راک تأکید میکند، جهان در آستانه انقلاب زیرساختی برای هوش مصنوعی قرار دارد. ایران نیز برای عقب نماندن از این قافله و بهرهبرداری از مزایای آن، نیازمند سرمایهگذاری گسترده در زیرساختهای دیجیتال است. این حوزه شامل موارد زیر میشود:
- مراکز داده (Data Centers): با افزایش تولید و پردازش داده، نیاز به مراکز داده مدرن، امن و بهینه از نظر امنیت داده ها و مصرف انرژی به شدت احساس میشود. سرمایهگذاری در ساخت و تجهیز این مراکز، سنگ بنای توسعه اقتصاد دیجیتال کشور است.
- زیرساختهای ابری (Cloud Infrastructure): ارائه خدمات پردازش ابری به کسبوکارها و استارتاپها، هزینههای آنها را کاهش داده و نوآوری را تسریع میکند. سرمایهگذاری در سکوهای ابری داخلی میتواند به رشد اکوسیستم فناوری کشور کمک شایانی کند.
- هوش مصنوعی کاربردی: به جای رقابت در ساخت مدلهای پایه هوش مصنوعی که نیازمند سرمایهگذاریهای تریلیون دلاری است، ایران میتواند بر روی کاربردیسازی هوش مصنوعی در صنایع موجود تمرکز کند. بهینهسازی مصرف انرژی، بهبود فرآیندهای تولید در صنایع پتروشیمی و فولاد، هوشمندسازی کشاورزی برای مقابله با بحران آب و بهبود خدمات درمانی از جمله حوزههایی هستند که هوش مصنوعی میتواند ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند.
2- انرژیهای تجدیدپذیر و بهینهسازی مصرف
گذار جهانی به سمت انرژیهای پاک یک روند برگشتناپذیر است. ایران با داشتن ظرفیت بالای انرژی خورشیدی و بادی، ظرفیت عظیمی برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر دارد. این حوزه نه تنها به کاهش آلودگی و پایداری محیطزیست کمک میکند، بلکه میتواند منبع جدیدی برای درآمدزایی و صادرات انرژی پاک باشد. علاوه بر تولید، بهینهسازی مصرف انرژی با استفاده از فناوریهای نوین و هوشمندسازی شبکههای توزیع، یک فرصت سرمایهگذاری بزرگ دیگر است که به کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری ملی منجر میشود.
3- امنیت غذایی و کشاورزی هوشمند (AgriTech)
با توجه به چالشهای اقلیمی و بحران آب، حفظ امنیت غذایی به یکی از اولویتهای اصلی کشور تبدیل شده است. سرمایهگذاری در فناوریهای کشاورزی میتواند به افزایش بهرهوری، کاهش مصرف آب و بهبود کیفیت محصولات منجر شود. حوزههایی مانند کشاورزی گلخانهای، سامانه های آبیاری هوشمند، استفاده از پهپادها برای پایش مزارع و توسعه نژادهای مقاوم به خشکی، فرصتهای جذابی را برای سرمایهگذاران فراهم میکند.
4- اقتصاد سکومحور و خدمات دیجیتال
رشد اقتصاد دیجیتال و نفوذ اینترنت در ایران، بستری مناسب برای توسعه سکوهای آنلاین فراهم کرده است. این سکوها میتوانند واسطهها را حذف و ارتباط مستقیم بین تولیدکنندگان و مصرفکنندگان تسهیل کنند. سرمایهگذاری در سکوهای فعال در حوزههایی مانند گردشگری (با توجه به ظرفیتهای بکر ایران)، آموزش آنلاین، سلامت دیجیتال[6] و ... میتواند بازدهی بالایی به همراه داشته باشد و به حل مشکلات اساسی جامعه کمک کند.
نتیجهگیری
چشمانداز اقتصاد جهانی در سال 2026، جهانی را به تصویر میکشد که به سرعت در حال تغییر است و در آن، فناوری و نوآوری نقشی تعیینکننده دارند. اگرچه اقتصاد ایران با محدودیتهای خاص خود مواجه است، اما با نگاهی هوشمندانه به روندهای جهانی و تمرکز بر حوزههایی که ایران در آنها دارای مزیت نسبی یا نیاز راهبردی است، میتوان مسیر رشد و توسعه پایدار را هموار کرد.
سرمایهگذاری در زیرساختهای دیجیتال، انرژیهای پاک، کشاورزی هوشمند و اقتصاد سکومحور، نه تنها با روندهای جهانی همسوست، بلکه به حل چالشهای بنیادین کشور نیز کمک و فرصتهای ارزشمندی را برای آینده اقتصاد ایران خلق میکند.
______________________________________________________________________________________________________________________________________
[1] - BlackRock Investment Institute
[2] -2026 Global Outlook (Pushing limits)
[3] -Mega Forces
[4] - Diversification Mirage
[5] - Geopolitical Fragmentation
[6] -Telemedicine