قوانین سبدگردانی | در چه شرایطی به سبدگردان میتوان اعتماد کرد؟
خبر خوب این است که قانونگذار (سازمان بورس و اوراق بهادار) با آگاهی کامل از این دغدغهها، با طراحی یک ساختار حقوقی چندلایه، شفاف و سختگیرانه، ریسکهای کلاهبرداری، سوءاستفاده یا جابهجایی غیرقانونی وجوه را در نهادهای رسمی به صفر نزدیک کرده است. در واقع، سرمایهگذاری در یک شرکت سبدگردان دارای مجوز، از نظر حقوقی تفاوت ماهوی با سپردن پول به بازارهای غیررسمی یا اشخاص حقیقی دارد.
در این مطلب، قوانین، آییننامهها و مکانیزمهای نظارتی حاکم بر یک قرارداد سبدگردانی معتبر تشریح شده و استانداردهایی که نهادهای باسابقه و پیشرو ملزم به رعایت آن هستند، مورد واکاوی دقیق قرار میگیرد.
کد معاملاتی اختصاصی؛ مرز میان مالکیت و مدیریت
مهمترین سنگر امنیتی در فرآیند سبدگردانی، مفهومی تحت عنوان «کد معاملاتی سبد اختصاصی» است. برخلاف تصور رایج در میان عموم، در یک قرارداد سبدگردانی قانونی، سرمایه مشتری به حساب بانکی شرکت واریز نمیشود و با داراییهای سایر سرمایهگذاران ترکیب نمیگردد.
طبق مقررات شرکت سپردهگذاری مرکزی و تسویه وجوه، پس از امضای قرارداد رسمی، یک کد معاملاتی منحصربهفرد (که ساختاری مشابه کد بورسی دارد اما با شناسه متفاوتی آغاز میشود) به نام شخص سرمایهگذار صادر میشود.
معنای حقوقی:
مالکیت تمام سهام، اوراق مشارکت و داراییهای خریداری شده در این کد، ۱۰۰ درصد و بهصورت انحصاری متعلق به شخص سرمایهگذار است. شرکت سبدگردان در این میان، تنها نقش «مدیر» و «وکیل معاملاتی» را ایفا میکند.
حدود اختیارات:
مدیر سبد صرفاً اجازه خرید و فروش اوراق بهادار را در آن کد خاص دارد و قانوناً هیچگونه حق برداشت وجه، واریز به حسابهای دیگر یا تغییر مالکیت دارایی را ندارد.
نتیجه امنیتی:
حتی در بدترین سناریوی ممکن (مانند انحلال یا لغو مجوز شرکت سبدگردان)، داراییهای سرمایهگذار کاملاً امن، دستنخورده و به نام خودش در سامانه شرکت سپردهگذاری مرکزی باقی میماند و هیچ خطری اصل سرمایه را تهدید نمیکند.
شفافیت و گزارشدهی؛ حق مسلم سرمایهگذار
در یک سبدگردانی معتبر، مفهومی به نام «جعبه سیاه» وجود ندارد. طبق دستورالعملهای تأسیس و فعالیت سبدگردان، شرکت موظف است دسترسی کامل، شفاف و لحظهای را برای مشتری فراهم کند.
سامانه سرمایهگذاری برخط:
سرمایهگذار باید بتواند در هر ساعت از شبانهروز وارد سامانه کاربری اختصاصی خود شده و ریز معاملات انجام شده، ترکیب داراییها، میزان سود و زیان و مانده ریالی را مشاهده کند. در نهادهای پیشرو مانند سبدگردان آسمان، سبدگردان مفید و ... ، این زیرساخت فناوری بهگونهای توسعه یافته است که مشتری دقیقاً همان اطلاعاتی را میبیند که مدیران سرمایهگذاری مشاهده میکنند.
نقش نظارتی امین:
قانونگذار برای اطمینان و محکمکاری بیشتر، پای یک نهاد سوم و مستقل را نیز به میان کشیده است. «امین سبدگردان» (که معمولاً یک موسسه حسابرسی معتمد بورس است) وظیفه دارد به عنوان چشم ناظر قانون، بر تمامی فعالیتها، قراردادها و تراکنشهای سبدگردان نظارت کند. امین موظف است گزارشهای دورهای از صحت عملکرد سبدگردان را تهیه و برای سازمان بورس و سرمایهگذار ارسال نماید.
قرارداد استاندارد و خط قرمز «تضمین سود»
یکی از نشانههای اصلی برای تشخیص اعتبار و قانونمداری یک سبدگردان، مفاد قرارداد منعقد شده است. طبق ماده ۲۵ دستورالعمل سبدگردانی، تضمین هرگونه سود ثابت، حداقل سود یا پرداخت بهره قطعی، اکیداً ممنوع است.
دلیل این قانونگذاری چیست؟ زیرا بازار سرمایه ذاتاً با نوسان همراه است و وعده سود قطعی در بازاری که ماهیت متغیر دارد، عملاً به معنای ارائه اطلاعات خلاف واقع به مشتری یا ورود به مدلهای ناسالم اقتصادی (مانند طرحهای پانزی) است.
- مدل قانونی کارمزدها: در قراردادهای استاندارد و مورد تأیید سازمان بورس، درآمد شرکت از دو بخش شفاف تشکیل میشود که منافع طرفین را همسو میکند:
- کارمزد مدیریت ثابت: مبلغی جزئی که صرفاً بابت هزینههای اجرایی و زیرساختی دریافت میشود.
- کارمزد مبتنی بر عملکرد: این بخش جذابترین قسمت قرارداد است. سبدگردان تنها زمانی این کارمزد را دریافت میکند که بتواند سودی بالاتر از یک نرخ توافقی (مثلاً بالاتر از نرخ سود بانکی) برای مشتری بسازد. این مدل باعث میشود که سبدگردان تمام تلاش و تخصص خود را به کار گیرد تا سود مشتری را به حداکثر برساند، زیرا سود خودش در گرو سود مشتری است.
مدیریت تضاد منافع؛ اولویت مطلق با مشتری
یکی از چالشهای اخلاقی و حرفهای در صنعت مدیریت دارایی در سطح جهان، بحث «تضاد منافع» است. فرض کنید مدیر سرمایهگذاری، سهمی را در پرتفوی شخصی خود دارد و قصد فروش آن را دارد؛ آیا ممکن است آن سهم را برای مشتریانش خریداری کند تا قیمت را به نفع خود بالا ببرد؟
سازمان بورس با تصویب ماده ۱۴ دستورالعمل سبدگردانی، راه را بر اینگونه سوءاستفادهها بسته است. طبق این قانون سختگیرانه:
1.الزام به افشا: سبدگردان موظف است هرگونه ذینفع بودن خود، مدیران یا کارکنانش در یک سهم یا صنعت خاص را کتباً به مشتری افشا کند.
2.اولویت منافع: در صورت بروز هرگونه تضاد منافع میان شرکت و مشتری، قانون صراحتاً اعلام میکند که اولویت مطلق با منافع مشتری است.
ملاحظات حقوقی تکمیلی پیش از امضا
اگرچه ساختار قانونی بازار سرمایه بسیار مستحکم است، اما کارشناسان حقوقی همواره توصیه میکنند پیش از امضای نهایی قرارداد با هر شرکت سبدگردان (از جمله نهادهای معتبری چون سبدگردان آسمان)، سه گام زیر را به عنوان «راستیآزمایی نهایی» انجام دهید:
1.مطالعه دقیق متن قرارداد: مبنای حقوقی همکاری، تنها متن مکتوب قرارداد است. هرگونه وعده شفاهی (مانند قول سودهای نجومی) که در قرارداد ذکر نشده باشد، فاقد وجاهت قانونی است.
2.بررسی پیوست کارمزدها: در ضمائم قرارداد، بخشی به نام محاسبه کارمزد وجود دارد. سرمایهگذار باید دقت کند که «نرخ حد نصاب بازدهی» (نرخی که بالاتر از آن، کارمزد عملکرد تعلق میگیرد) چقدر تعیین شده است. شفافیت در این بند، از اختلافات مالی آینده جلوگیری میکند.
3.استعلام وضعیت مجوز: پیش از هر اقدامی، وضعیت «فعال بودن» مجوز نهاد مالی را از طریق وبسایت رسمی سازمان بورس (seo.ir) یا سامانه نهادهای مالی (cfi.codal.ir) استعلام نمایید تا از اعتبار قانونی شرکت اطمینان حاصل کنید.
جمعبندی | امنیت در سایه قانون
قانونگذار مسیر امنی را برای سرمایهگذاری حرفهای ریلگذاری کرده است. کافی است با آگاهی در این مسیر گام بردارید و مدیریت ثروت خود را به نهادهایی بسپارید که قانون را نه یک محدودیت، بلکه ضامن اعتماد و امنیت مشتریان خود میدانند.
منبع : سبدگردان آسمان
https://asemanamc.com