گزارش «اکونومیست»؛

اوج‌گیری یوآن از مدیریت تنگه هرمز

در تنگه هرمز تحولی آرام اما بسیار عمیق در جریان است و رئیس‌جمهور آمریکا ناخواسته به چین فرصت اوج‌گرفتن هرچه بیشتر ارزش یوآن داده است.

اندیشکده‌های خارجی

تاریخ انتشار: پنجشنبه ۱۰ ارديبهشت ۱۴۰۵ - 30 April 2026

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ داده‌های منتشر شده در نمودارهای اقتصادی شوکه‌کننده است. سازوکار پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین (CIPS) که پیش‌تر به عنوان جایگزین حاشیه‌ای برای سوئیفت شناخته می‌شد، اکنون به غول مالی تبدیل شده است. میانگین تراکنش‌های روزانه این سازوکار که سال گذشته حدود ۶۸۰ میلیارد یوآن بود، ماه مارس به ۹۲۰ میلیارد یوآن جهش و در نقطه اوج خود در دوم آوریل، رقم خیره‌کننده ۱.۲ تریلیون یوآن ثبت کرد.

ایران که پیش‌تر برای دور زدن تحریم‌ها به ارزهای دیجیتال متوسل می‌شد، اکنون در حال دریافت حق عبور یا عوارض کشتی‌ها به شکل یوآن است

این جهش ناگهانی تصادفی نیست و جنگ ایران عامل افزایش بوده است. وقتی دسترسی به دلار به ابزاری برای تنبیه و فشار تبدیل می‌شود، جهان به دنبال «پناهگاه امن» می‌گردد و چین با آغوش باز و سازوکاری آماده، این پناهگاه را فراهم کرده است.

یوآن به جای کریپتو

یکی از مهم‌ترین بخش این تحولات، تغییر راهبرد مالی تهران در تنگه هرمز است. ایران که پیش‌تر برای دور زدن تحریم‌ها به ارزهای دیجیتال متوسل می‌شد، اکنون در حال دریافت حق عبور یا عوارض کشتی‌ها به شکل یوآن است. این تغییر رویکرد از کریپتو به یوآن، نشان‌دهنده بلوغ سازوکار مالی چین و اعتماد به ثبات آن در برابر نوسانات بازار است.

تهران با تبدیل کردن هرمز به «دروازه عوارضی یوآن‌محور»، نه تنها نیازهای ارزی خود را تأمین می‌کند، بلکه عملاً نیمی از جریان تجارت انرژی جهان را به سازوکار مالی چین گره می‌زند. این یعنی هر کشتی‌ای که از این آبراه عبور می‌کند، میخی جدید بر تابوت هژمونی دلار می‌کوبد.

دلار، منبع اضطراب

گرچه یوآن هنوز تا جایگزینی کامل دلار فاصله دارد، اما برای کسانی که از مدیریت آشفته و تهاجمی ایالات متحده بر دلار مضطرب هستند، به «قرص آرام‌بخش» تبدیل شده است. واشنگتن با استفاده بیش از حد از دلار به عنوان سلاح، در واقع ارزش کاربردی آن را برای بسیاری از کشورها کاهش داده است.

وقتی کشوری می‌بیند دارایی‌های دلاری‌اش می‌تواند با امضای رئیس‌جمهور آمریکا مسدود شود، طبیعی است به سمت زیرساخت‌های چین حرکت کند. رسیدن سهم یوآن به ۵۶ درصد از کل معاملات بین‌المللی چین در ماه مارس ۲۰۲۶، نقطه عطف تاریخی است؛ عبور از مرز روانی ۵۰ درصد یعنی یوآن دیگر ارز «ثانویه» نیست، بلکه به ارز «اصلی» در بزرگترین قطب تجاری جهان تبدیل شده است.

بن‌بست ترامپ در خلیج فارس، تنها بحرانی نظامی نیست؛ این «شکست پولی» است

نقشه جدید جهان

این هشدار جدی است؛ در دنیایی که همه چیز همچون حلقه به هم پیوسته است، نمی‌توان شریان حیاتی مانند تنگه هرمز را بست و انتظار داشت سازوکار مالی بدون تغییر باقی بماند. ایران با استفاده از اهرم جغرافیا و چین با استفاده از اهرم فناوری مالی، در حال بازنویسی قوانین بازی هستند.

بن‌بست ترامپ در خلیج فارس، تنها بحرانی نظامی نیست؛ این «شکست پولی» است. اگر روند فعلی ادامه یابد، تاریخ‌نگاران آینده از سال ۲۰۲۶ به عنوان سالی یاد خواهند کرد که در آن، خلیج فارس نه با نفت، بلکه با یوآن، نقشه قدرت جهانی را تغییر داد. واشنگتن شاید در دریا حضور نظامی داشته باشد، اما در دفاتر کلِ (Ledgers) حسابداری جهانی، زمین را به «اژدهای سرخ» واگذار کرده است.

کلمات کلیدی: یوآنی دلار تنگه هرمز خلیج فارس چین