خاستگاه اصلی بعثت اجتماعی

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ پرسش از اصالت فرد یا جامعه یکی از بنیادی‌ترین مسائل در شناخت جامعه است. در میان فیلسوفان اجتماعی، سه گرایش در این زمینه وجود دارد:

- برخی فردگرا هستند و جامعه را تهی از واقعیت و اعتباری می‌دانند. 

- برخی جامعه‌گرا هستند و فرد را محکوم به قوانین جامعه می‌دانند.

- شهید مطهری به تبع از استاد خود، علامه طباطبائی، به این باور است که فرد و جامعه هر دو دارای اصالت و بهره‌مند از واقعیت هستند.

بر اساس اندیشه شهید مطهری، فردیت انسان به فطرتش بازمی‌گردد

شهید مطهری در این باره می‌فرماید: ما الآن دارای دو «من» هستیم، یکی آن من پاک، صاف و زلال فطری که در درون ما نهفته است و دیگری آن «منی» که جامعه به ما داده است… اگر قائل به دو منش شدیم، به این معنی است در عین اینکه قائل به اصالت جامعه هستیم، قائل به اصالت فرد نیز هستیم» (مطهری، انقلاب اسلامی از دیدگاه فلسفه تاریخ، ص 92).

علامه طباطبائی با استناد به برخی آیات قرآن، در تبیین عقلی این دیدگاه می‌نویسد: فرد و جامعه هر دو دارای قوا، خواص و ویژگی‌هایی هستند. در صورتی که امیال آن دو متعارض شود، فرد مغلوب و مقهور جامعه خواهد شد... این را تجربه هم ثابت می‌کند. در انقلاب‌ها و شورش‌های اجتماعی، هیچ‌گاه اراده فرد قدرت مقابله با اراده عمومی اجتماع را نداشته و اصولاً جامعه قدرت هرگونه فکر و شعوری را از بیشتر افراد خود سلب می‌کند» (طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص ۹۷).

بر اساس اندیشه شهید مطهری، فردیت انسان به فطرتش بازمی‌گردد. فطرت صاف، زلال و پاکی که خداوند در نهاد همه انسان‌ها به صورت مشترک نهاده است. پرسش مهم پیرامون یکپارچگی و انسجام اجتماعی این است که عامل اتحاد و انسجام جامعه چیست؟ به باور شهید مطهری، پذیرش یا انکار دین، تکیه‌گاه اصلی شکل‌گیری هویت اجتماعی است. نقطه آغاز تکون هر جامعه‌ای به پذیرش دین و عدم آن ارتباط می‌یابد. جامعه نمی‌تواند بدون پاسخ به این پرسش که سهم دین (نقش خدا) در اداره جامعه چیست، شکل بگیرد.

جامعه الحادی با انکار نقش دین الهی در مدیریت جامعه شکل می‌گیرد و در مقابل، جامعه دینی با پذیرش جایگاه دین برای ساخت و تربیت جامعه متولد می‌شود. تمدن غرب با پیش‌فرض ناکارآمدی دین در تربیت فرد و مدیریت جامعه شکل گرفته و نقطه آغاز خود را اومانیسم قرار داده است. اما شهید مطهری به عنوان اندیشمند دینی، با تمام قوا در برابر این هجمه‌ها ایستاد و همواره کوشید تا روایت دین از مسائل انسانی را به صداقت روایت کند و با نثار خون خود، جهاد علمی‌اش را به پایان برساند.

شهید مطهری با فریاد حماسه حسینی خود کوشید تا بن‌مایه‌های هویتی ملت ایران را احیا و با تبیین آزادی معنوی، اسارت انسان در تمدن غرب را نمایان کند

از نگاه این اندیشمند شهید، در جامعه دینی فطرت الهی با پایه «من» فردی با دین که مبدأ «من» اجتماعی است پیوند می‌خورد و رشد فردی و اجتماعی به صورت همزمان شکل می‌گیرد. شکل‌گیری جامعه دینی موجب قیام فطرت و اقامه دین براساس قسط می‌شود. مبنی بر اصالت فرد و جامعه، دین هم در تربیت فرد فرهیخته‌ای همچون امام سیدمجتبی خامنه‌ای (حفظه‌الله)، هنر خود را نشان داده و هم در تربیت ملت مبعوث ایران جهانیان را به شگفتی واداشته است.

خاستگاه اصلی پرورش فطرت الهی این یگانه دوران جز مکتب و دین، جای دیگری نبوده است. بعثت ملت ایران نیز پس از دوره طولانی جنگ ترکیبی دشمن برای تضعیف بنیان‌های دینی ملت، به خوبی نشان داد عاملی جز دین نمی‌تواند چنین ملتی را به صحنه بیاورد. اکنون هویت تاریخی ایرانیان با سیراب شدن از سرچشمه‌ عاشورا و سرانجام انتظار بافت مقاوم و تازه‌ای یافته است.

شهید مطهری با فریاد حماسه حسینی خود کوشید تا بن‌مایه‌های هویتی ملت ایران را احیا و با تبیین آزادی معنوی، اسارت انسان در تمدن غرب را نمایان کند. وی با طرح مسأله حجاب، روایت غرب از زن و ارزش آن را به چالش کشید و با روایت صحیح خدمات متقابل اسلام و ایران، مرز صحیح میان ملی‌گرایی و دین‌مداری را به تصویر کشید.

اکنون داستان راستانی همچون شهید مطهری و در امتداد آن شهید امام خامنه‌ای (ره) عزیز پیش روی ماست تا مسیر تمدنی نوین بر مبنای اسلام، اندیشه مقاومت و با محوریت غرب آسیا را پیگیری کنیم. بعثت ملت ایران برخاسته از روشنگری‌های برآمده از اخلاص و خرد متفکران شهیدی همچون مطهری و خامنه‌ای است.