راز وحشت کالاس

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ اعتراف صریح کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به ناامیدی از گفت وگوهای ابوظبی درباره جنگ اوکراین ، پرده از حقیقتی برمیدارد که رهبران اروپایی ماههاست به سختی میکوشند آن را پنهان کنند. عبارات وی از نبود نشانهای از حسن نیت طرف ها گرفته تا گلایه از حملات به زیرساختهای غیرنظامی، در ابتدا اروپا را قربانی بیاعتمادی و جنگ طلبی جلوه میدهد؛ اما اگر دقیقتر به ورای این غبار نگاه کنیم، درمییابیم نالههای دیپلمات ارشد اتحادیه، ربط چندانی به میز مذاکره و مواضع مسکو ندارد؛ راز این وحشت جای دیگری است و آن، وحشت اروپاییان از «خود آمریکای ترامپ» است، نه کرملین.
اروپاییان بارها اثبات کردهاند در برابر هرج و مرج امنیتی بهوجودآمده به وسیله نیروهای خارجی، هیچ ابزار و راهبرد مستقلی ندارند
چرخهای از خطاهای راهبردی، اروپاییان را به باتلاق کنونی کشانده است. سالها اصرار بر گسترش بیوقفه ناتو به شرق، همراه با جنگافروزی بیمحابا در اوکراین، نه تنها به ثبات امنیت قاره نیفزود، بلکه خاک این اتحادیه را به صحنه منازعهای مستمر و بلامنازع بدل ساخت. هر موشکی که برای مهار تصور «تهدید شرق» پرتاب شد، قاره را بیش از پیش در چرخه بیپایان ناامنی و دشمنی غرق کرد و امروز این قاره، که خود همواره ادعای داوری و مداخله در سرنوشت دیگران را داشت، به محلی برای کارزارهای بیرحمانه قدرتهای بزرگ تبدیل شده است.
اما داستان به همین جا ختم نمیشود. آنچه بر عصبانیت و اضطراب واقعی کالاس و همکارانش میافزاید، جایگاه روبهافول اروپا در معادلههای بزرگ است؛ آسیبی که این بار نه از سوی رقیب سنتی، بلکه از سوی شریک دیرینشان وارد شده است. اروپاییان امروز این وحشت را در دل دارند که دولت تازه آمریکا با وسواس و جدی بودن بیشتر، آنان را از دور مذاکره با روسیه به حاشیه خواهد راند. این نگرانی توفیق واقعیت نبوده؛ نشانهها حاکی از آن است که چنین اتفاقی پیش تر نیز رخ داده و بروکسل را در جایگاه ناظری کمنقش نشانده است.
به عبارت گویاتر، دغدغه کالاس اصلاً درباره روسیه نیست؛ این وحشت، زاده نقشهای است که در اتاق قدرت واشنگتن برای کنار زدن اروپا از میز تصمیمگیری ترسیم می شود. اروپاییان بارها اثبات کردهاند در برابر هرج و مرج امنیتی بهوجودآمده به وسیله نیروهای خارجی، هیچ ابزار و راهبرد مستقلی ندارند. امروز به خوبی دریافتهاند سیاستمداری به نام دونالد ترامپ که روزگاری برجستهترین چهره معادلات جهانیشان بود، دیگر به آنان نه به چشم متحد برابر که به چشم صفی از «خطرآفرینان بیتوان» نگاه میکند و هر دم که بر پهنای جنگافروزیهای منطقهای میافزاید، اروپاییان ناگزیر میبینند در حالی که کانون مناقشه جهانی هستند، از گردونه تصمیمسازی آن حذف شدهاند.
این همان رازی است که اروپا از اعتراف به آن هراسان است: هراس اصلی از انزوای راهبردی در سایه رفتار خودمختار آمریکای ترامپ است. اروپاییها امروز در قفس تنگی زندانی هستند که خود آن را ساختهاند و کالاس، هر قدر هم که بر نومیدی از مذاکره با مسکو پای فشرد، در حقیقت دارد از هیچشمار شدن اوراق نفوذ اروپاییها در برابر تصمیمات یکجانبه واشنگتن خبر میدهد. تا زمانی که این حقیقت تلخ و راز این وحشت برملا نشود، نالههای دیپلماتیک اروپا، تنها صدای بلند اعتراف به جایگاه واقعی و روزبهروز ضعیفتر قاره در نظام نوین جهانی است.