پشت پرده تعاملات نظامی اعراب با ترکیه

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ جنگ تحمیلی علیه ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس را بر آن داشته است تا پس از حملات به زیرساخت‌های حیاتی که نشان داد برتری فناوری به تنهایی در برابر موشک‌ها و پهپادهای کم‌هزینه و با قابلیت استقرار فوری کافی نیست، ماهیت چتر دفاعی خود را عمیق‌تر بررسی کنند.

این تحولات در را به روی آنکارا به عنوان شریک دفاعی مکمل، و نه جایگزین کامل برای واشنگتن، به ویژه در حوزه پهپادها و سامانه‌های پدافند هوایی کوتاه‌برد که به شدت در محاسبات امنیتی خلیج فارس حضور دارند، باز کرده است.

چند ماه پیش وزیر دفاع کویت یادداشت تفاهمی با رئیس سازمان صنایع دفاعی ترکیه برای افزایش همکاری‌های دفاعی امضا کرد

ترومای جنگ

نتیجه جنگ تحمیلی علیه ایران نقطه عطفی در تفکر دفاعی خلیج فارس بود، زیرا موضوع دیگر فقط به داشتن سامانه‌های پیشرفته مربوط نمی‌شد، بلکه به توانایی آنها در مقابله با تهدیدات شدید و کم‌هزینه نیز مربوط می‌شد. طبق گزارش شبکه آمریکاییMBN ، حملاتی که در منطقه شاهد بودیم، کشورهای خلیج فارس را بر آن داشت تا در وابستگی تقریباً کامل خود به آمریکا تجدیدنظر کنند و به دنبال گزینه‌های دیگر برای پر کردن شکاف‌هایی باشند که در حفاظت از تأسیسات حیاتی ظاهر شده بود.

در همین زمینه مدیر پروژه ترکیه در مؤسسه بروکینگز با بیان اینکه «این جنگ نشان داد کشورهای حوزه خلیج فارس در برابر حملات پهپادی ایران بسیار آسیب‌پذیر هستند و باید قابلیت‌های خود را در این زمینه توسعه دهند»، گفت: تکیه صرف بر سامانه‌های رهگیری گران‌قیمت کافی نیست.

گزینه ترکیه

صنایع دفاعی ترکیه در حالی پیشرفت کردند که کشورهای حوزه خلیج فارس به دنبال راه‌حل‌های سریع‌تر، ارزان‌تر و مناسب‌تر برای مقابله با ماهیت تهدید ایران، به ویژه پهپادها و موشک‌های کوتاه و میان برد بودند. در این زمینه، کشورهای حوزه خلیج فارس علاقه فزاینده‌ای به خرید سامانه‌های دفاع راهبردی از ترکیه، که از سال ۱۹۵۲ میلادی عضو ناتوست، نشان داده‌اند.

چند ماه پیش عبدالله علی عبدالله السالم الصباح، وزیر دفاع کویت یادداشت تفاهمی با هالوک گورگون، رئیس سازمان صنایع دفاعی ترکیه برای افزایش همکاری‌های دفاعی بین دو کشور امضا کرد. عربستان، امارات و قطر نیز به سمت گسترش معاملات و توافقات نظامی خود با آنکارا حرکت کرده‌اند، که نشان می‌دهد پایتخت‌های خلیج فارس به دنبال تقویت گزینه‌های دفاعی خود و بهره‌مندی از تأمین‌کنندگانی هستند که راه‌حل‌های تخصصی برای مقابله با تهدیدهای نوظهور دارند.

در قلب این روند، تقاضا برای پهپادها و سامانه‌های پدافند هوایی کوتاه‌برد، به‌ویژه آن‌هایی که به وسیله شرکت‌های ترکیه‌ای تولید می‌شوند، به عنوان ابزارهای انعطاف‌پذیرتر برای مقابله با پهپادها و موشک‌های کم‌هزینه ایرانی قرار دارد.

با توجه به این علاقه روزافزون، نمایشگاه بین‌المللی دفاع و هوانوردی «ساها ۲۰۲۶» در استانبول، ماه می شاهد حضور مقام های عالی‌رتبه کشورهای حوزه خلیج فارس و نیز مشارکت هیئت‌هایی از بیش از ۱۲۰ کشور بود.

قراردادهایی به ارزش نزدیک به ۸ میلیارد دلار امضا شد که نشان دهنده تغییر رویکرد در زمینه قابلیت‌های ترکیه از نظارت به آزمایش فرصت‌های همکاری عملی است. پیشرفت ترکیه مبتنی بر تقریباً دو دهه سرمایه‌گذاری در صنایع نظامی است که آنکارا را از جایگاه واردکننده به صادرکننده تأثیرگذار، به ویژه در زمینه پهپادها تبدیل کرده است.

طبق آمار گزارش شده به وسیله شبکه  MBN، ترکیه سلاح‌های خود را به حدود ۴۰ کشور حوزه خلیج فارس، آسیا، آفریقا و اروپا می‌فروشد و حدود ۶۵ درصد از عرضه جهانی پهپادهای مسلح را تأمین می‌کند. طبق داده‌های مؤسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم (SIPRI)  که مارس منتشر شد، ترکیه در دوره بین سال‌های 2021 تا 2025 میلادی در رتبه یازدهم جهان در بین بزرگترین صادرکنندگان عمده اسلحه قرار داشت و امارات با سهم 12 درصدی از کل صادرات دفاعی ترکیه، در جایگاه دوم بزرگترین واردکنندگان سلاح از ترکیه قرار گرفت.

داده‌ها همچنین نشان داد فروش خارجی یک شرکت ترکیه ای از ۳۶۰ میلیون دلار در سال ۲۰۲۰ میلادی به ۲.۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ میلادی افزایش یافته و محصولات آن به ۳۷ کشور صادر شده است.

جنگ تحمیلی علیه تهران، کشورهای حوزه خلیج فارس را بر آن داشته است تا در محاسبات دفاعی تجدیدنظر کنند

مشارکت راهبردی

ناظران سیاسی معتقدند، تغییرات کنونی کشورهای حوزه خلیج فارس را بر آن داشته است تا روابط خود را با ترکیه تقویت کنند، پس از آنکه آنکارا قدرت خود را در تغییر موازنه قدرت در موضوعات پیچیده سوریه، لیبی، مدیترانه شرقی و درگیری آذربایجان و ارمنستان ثابت کرد. پایتخت‌های عربی به اهمیت تقویت روابط دفاعی با ترکیه، به ویژه در زمینه پهپادها پی برده‌اند، زیرا این کشورها ترجیح می‌دهند از دو مسیر تسلیحات و توسعه صنایع نظامی محلی با آنکارا همکاری کنند.

برخی ناظران با بیان اینکه نشانه‌های این همکاری در گام‌های ترکیه برای ایجاد تأسیسات دفاعی در عربستان و حضور نظامی در قطر تجسم یافته است، تأکید می‌کنند، حضور ترکیه در خلیج فارس در آینده، صرف نظر از نتیجه جنگ با ایران، افزایش خواهد یافت. کشورهای حوزه خلیج فارس درس‌هایی برای محافظت از امنیت خود آموخته‌اند، همانطور که در بیانیه‌های رسمی رهبران و مقام های عربی مشهود است. جلسات و سفرهای دیپلماتیک متقابل با ترکیه نیز برای تدوین سندهای همکاری راهبردی جدید افزایش یافته‌اند.

جنگ تحمیلی علیه تهران، کشورهای حوزه خلیج فارس را بر آن داشته است تا در محاسبات دفاعی تجدیدنظر کنند و مفاهیم خود را تغییر دهند، زیرا آنها در نتیجه شکست آمریکا در محافظت از امنیتشان در ازای حمایت مطلق از رژیم صهیونیستی احساس «خنجر خوردن» کردند.

پایتخت‌های عربی به سمت جایگزین کردن ترکیه روی آورده‌اند که پاسخ نظامی سریع‌تری را با هزینه کمتر فراهم می‌کند. اقدام جدید اعراب از خرید صرف سلاح فراتر رفته و بر «بومی‌سازی صنایع دفاعی» تمرکز کرده که در همکاری‌های آنکارا با ریاض و دوحه تجسم یافته است.

اعتماد کشورهای حوزه خلیج فارس به صنایع نظامی ترکیه در نمایشگاه دفاعی استانبول، با توجه به انعطاف‌پذیری آنکارا در انتقال فناوری و تولید مشترک، مطابق با چشم‌اندازهای آینده عربستان و بقیه کشورهای خلیج فارس مشهود بود.

درگیری آمریکا با ایران اتحادهای جدیدی ایجاد کرده است که شامل عربستان، ترکیه، مصر و پاکستان می‌شود و این موضوع تمایل کشورهای حوزه خلیج فارس را برای پایان دادن به انحصار یک منبع واحد سلاح و تکیه بر قدرت‌های منطقه‌ای قابل اعتماد تقویت کرده است. نزدیکی روابط نظامی و سیاسی بین کشورهای خلیج فارس و آنکارا، مسیر طبیعی است که به وسیله منافع مشترک و موضوعات حساس منطقه‌ای برای تضمین امنیت منطقه تعیین شده است.

با وجود این، نقش آمریکا در محاسبات خلیج فارس همچنان پابرجاست. ناظران معتقدند، ترکیه در سطح آمریکا نیست، اما از قابلیت‌های پیشرفته‌ای در زمینه پهپادها، سامانه‌های ضد پهپاد و سامانه‌های موشکی برخوردار است که می‌تواند مکمل مهمی در جنگ‌های آینده مبتنی بر پهپاد باشد.

اکنون موضوع جایگزینی آمریکا نیست، بلکه جست وجوی معماری امنیتی متعادل‌تر است که وابستگی کامل به واشنگتن را کاهش دهد، نتیجه‌گیری‌ای که جوهره حرکت خلیج فارس را توجیه می‌کند و آن؛ تنوع بخشیدن به شرکاست، نه تغییر یکباره متحدان. جذابیت ترکیه برای کشورهای خلیج فارس تنها به جنبه نظامی محدود نمی‌شود، بلکه به جایگاه سیاسی رو به رشد آن در معادلات منطقه نیز گسترش می‌یابد.

در بحبوحه تنش‌های منطقه‌ای پی‌درپی، به‌ویژه از زمان جنگ غزه، آنکارا تلاش کرده است تا حضور خود را به عنوان قدرت منطقه‌ای فعال که قادر به ایفای نقش‌های موازی سیاسی و امنیتی است، تقویت کند.