به گزارش «راهبرد معاصر»؛ این سؤالات همچنان ذهن افکار عمومی سعودی را درگیر کرده است، چرا دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا کمتر از ۲۴ ساعت پس از امضای توافق هستهای عربستان، آن را لغو کرد؟ چه شرطی باعث فروپاشی توافق شد و آیا این توافق اجازه غنیسازی اورانیوم میدهد؟
به گفته یک منبع آگاه، رئیس جمهور آمریکا از افشای این توافق که رایت به ترامپ نگفته بود آن را اعلام خواهد کرد، خشمگین بود
چهارشنبه گذشته مقام های دفتر مرکزی وزارت انرژی در واشنگتن برای رویدادی که بیش از دو دهه برای آن وقت صرف شده بود، گرد هم آمدند؛ امضای توافقنامه هستهای غیرنظامی بین ایالات متحده و پادشاهی عربستان سعودی.
دو مجموعه پرچم آمریکا و عربستان سعودی روی سکو و روی میزی که کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا روی آن نشسته بود، قرار داده شد. تصویر همتای سعودی اش از ریاض روی صفحه نمایش بزرگ نمایش داده می شد و پس از ماهها تأخیر، سرانجام این توافقنامه امضا شد.
سعودیها در این توافق به بیشتر آنچه که امیدوار بودند، دست یافتند، اما این توافق پس از اعلام، به سرعت از هم پاشید. صبح پنجشنبه، ترامپ در پستی در شبکههای اجتماعی گفت، «توافق مشروط به یک شرط جدید است؛ پیوستن عربستان سعودی به توافقنامه ابراهیم». ترامپ همچنین انکار کرد که این توافقنامه اجازه غنیسازی اورانیوم میدهد.
به گفته یک منبع آگاه، رئیس جمهور آمریکا از افشای این توافق که رایت به ترامپ نگفته بود آن را اعلام خواهد کرد، خشمگین بود. به گفته منابع آگاه، پس از موجی از انتقادات از سوی کارشناسان و رسانههای محافظهکار، ناامیدی ترامپ شدت گرفت.
این موضوع شامل پوشش تردیدآمیز در فاکس نیوز، شبکه مورد علاقه اش و نیز صفحه نخست وال استریت ژورنال بود که مواردی را زیر سؤال میبردند؛ اینکه چرا معامله در غیاب بند توافق عادیسازی انجام شد، موضوعی که هر دو رسانه به وضوح نشان میدادند جو بایدن، رئیس جمهور سابق به دنبال آن بود.
دو منبع آگاه گفتند، شرط جدید که کاخ سفید اصرار دارد، هدف دیرینه ترامپ است و نباید کسی را شوکه کند. این موضوع حتی مذاکرهکنندگان دولت را که شرط توافقنامه ابراهیم برایشان غیرمنتظره بود، غافلگیر کرد.
به گفته یک منبع، با افزایش سردرگمی، مقام های کاخ سفید انگشت اتهام را به سمت همکاران خود در وزارت انرژی نشانه گرفتند. این منبع گفت، کاخ سفید از وزارت انرژی خواسته بود توافق را روز چهارشنبه منتشر نکند، اما رایت، که مقام های کاخ سفید پیش تر از تخطی از حدود اختیاراتش شکایت داشتند، به هر حال به این کار ادامه داد و حتی با فاکس بیزینس مصاحبه کرد.
به گفته برخی دستیاران ترامپ، این توافق هنوز نهایی و نامههای مورد نیاز برای ارسال آن به کنگره هنوز ارسال نشده است. این منبع افزود، رئیس جمهور و چندین نفر از کارکنان ارشد وی از تصمیم برای مطرح کردن این توافق خشمگین هستند.
کاخ سفید وقتی سؤالات مربوط به توافق، کنفرانس مطبوعاتی روز پنجشنبه را تحت الشعاع قرار داد، به طور فزایندهای ناامید شد. کارولین لویت در پاسخ به این سؤال که چرا شرط جدید در اعلامیه روز چهارشنبه گنجانده نشده بود، تنها عنوان کرد ترامپ «آخرین معاملهگر» است.
پست ترامپ در شبکه های اجتماعی صبح پنجشنبه، سعودیها را غافلگیر کرد، زیرا آنها توافق هستهای - که شامل بندی برای عادیسازی روابط نبود - را پیروزی بزرگ میدانستند. این توافق، غنیسازی اورانیوم در خاک عربستان سعودی را پس از برآورده شدن شروط خاص مجاز میداند، در حالی که توانایی آژانس بین المللی انرژی اتمی را برای بازرسی از سایتهای هستهای مخفی مشکوک را محدود میکند.
یک منبع آگاه گفت، مقام های وزارت انرژی معتقدند اواخر هفته گذشته تأیید ترامپ را دریافت کردند و این وزارتخانه کمپین رسانهای برنامهریزیشده خود را آغاز کرده بود. منبعی دیگر عنوان کرد، گرچه ترامپ امکان دارد موافقت خود را با توافق «مقدماتی» اعلام کرده باشد، اما این به منزله چراغ سبزی برای نهایی کردن یا افشای توافق نیست.
واکنش اولیه کارشناسان به مفاد اعلامشده توافقنامه تا حد زیادی منفی بود. کارشناسان منع گسترش سلاحهای هستهای نگران بند مربوط به غنیسازی در توافقنامه و همچنین پایبند نبودن آن به پادمانهای پروتکل الحاقی پیشرفته بودند.
حامیان این توافق بر مزایای تجاری و محاسبات راهبردی آن تمرکز داشتند. سعودیها خواهان برنامه هستهای طبق شرایط خودشان هستند و ایالات متحده باید با ریاض همکاری کند و بر ایمنی هستهای و رویههای عدم اشاعه عربستان نفوذ داشته باشد تا مبادا چین یا روسیه در آن مداخله کنند.
یک منبع آگاه گفت، مقام های وزارت انرژی معتقدند اواخر هفته گذشته تأیید ترامپ را دریافت کردند
این انتقاد در ابتدا مانع واشنگتن نشد، زیرا دولت ترامپ استدلال میکرد توافق و پادمانهای دوجانبه آن «از بالاترین استانداردهای ایمنی هستهای و عدم اشاعه حمایت میکنند» و وزارت انرژی مراسم رسمی امضای آن را برگزار کرد.
پس از تغییر اوضاع در صبح روز بعد، بسیاری از نزدیکان دولت ایالات متحده بلافاصله به مداخله دیرهنگام بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل که به خاطر بدبینیاش درباره برنامه هستهای عربستان سعودی شناخته میشود، مشکوک شدند.
دو منبع اسرائیلی گفتند، نتانیاهو امیدوار است بر این توافق تأثیر بگذارد و یکی از آنها افزود، نخست وزیر قصد دارد ترامپ را زیر فشار قرار دهد تا عادیسازی روابط با ریاض - یا دست کم پیشرفت در جهت آن - را به عنوان بخشی از توافق لحاظ کند.
اما کاخ سفید بعداً اعلام کرد، ترامپ و نتانیاهو صحبتی نکردهاند. به گفته افراد آگاه از این موضوع، پوشش رسانهای محافظهکاران تأثیر قابل توجهی بر تصمیم رئیس جمهور برای جلوگیری از توافق به شکل فعلی آن داشته است.
هیئت تحریریه وال استریت ژورنال، که به خاطر بدبینیاش به ترامپ شناخته میشود، روز پنجشنبه نوشت: ریشههای این توافق به دولت بایدن برمیگردد که به عنوان پاداشی به سعودیها برای پیوستن به توافقنامه ابراهیم، همکاری هستهای پیشنهاد داد. ریاض در برابر فشار برای انجام این کار مقاومت کرد، اما اکنون به هر حال پاداش آن از سوی دولت ترامپ میآید. فقط میتوان امیدوار بود که سعودیها چیز بیشتری پیشنهاد داده باشند.
فاکس نیوز در آغاز پخش صبحگاهی خود، تردید مشابهی را ابراز کرد. برایان کیلمید، مجری این شبکه توافق را «تا حدودی غافلگیرکننده» توصیف و عنوان کرد، چنین توافقی در دوران ریاست جمهوری بایدن مورد بحث قرار گرفته بود.
وی که متعجب به نظر میآمد، گفت: در دوران بایدن، آنها گفتند ما این موضوع را بررسی خواهیم کرد. اما قبل از آن، باید توافقنامه ابراهیم را امضا کنید. زیرا شاهزاده محمد بن سلمان رابطه بسیار بهتری با ترامپ نسبت به سلف خود داشت.
کیلی مکانانی، یکی دیگر از مجریان فاکس نیوز که در دوره نخست ریاست جمهوری ترامپ به عنوان دبیر مطبوعاتی خدمت میکرد، این سؤال را مطرح کرد، آیا عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل منتفی شده است یا خیر. وی گفت: وقتی داشتم دولت نخست ترامپ را ترک میکردم، به من گفته شد به عادیسازی روابط بین اسرائیل و عربستان سعودی بسیار نزدیک شدهایم.