جزییات نادرترین خورشیدگرفتگی کامل ۲۰۲۶ / زمان و نکات مهم

به گزارش راهبرد معاصر؛ خورشیدگرفتگی کامل زمانی روی می‌دهد که ماه دقیقاً میان زمین و خورشید قرار می‌گیرد و سایه‌ای مخروطی شکل بر سطح زمین می‌اندازد. این هم‌ترازی نادر، نور ستاره روز را در مسیری باریک به طور کامل مسدود می‌کند و برای چند دقیقه، روز را به شبی مرموز تبدیل می‌نماید. وقوع چنین خورشیدگرفتگی کاملی در اروپا، پس از نزدیک به دو دهه انتظار، این بار با استقبال گسترده دانشمندان و علاقمندان به نجوم همراه شده است؛ چراکه علاوه بر زیبایی بصری، فرصتی کم‌نظیر برای مطالعه تاج خورشید و آزمایش نظریه‌های بنیادین فیزیک فراهم می‌آورد.

زمان دقیق نخستین خورشیدگرفتگی کامل در اروپا از سال ۲۰۰۶

طبق اعلام آژانس فضایی اروپا، آخرین باری که یک خورشیدگرفتگی کامل در قاره سبز رویت شد، به سال ۲۰۰۶ بازمی‌گردد. اما رویداد پیش‌رو در روز ۱۲ آگوست ۲۰۲۶، (چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ هجری شمسی) نه تنها این فاصله طولانی را پر می‌کند، بلکه برای اسپانیا اهمیتی ویژه دارد: این نخستین خورشیدگرفتگی کامل در سرزمین اصلی اسپانیا از سال ۱۹۰۵ تاکنون به شمار می‌رود و مقدمه‌ای برای دو خورشیدگرفتگی کامل دیگر در این کشور تا سال ۲۰۲۸ خواهد بود.

مسیر رویت خورشیدگرفتگی کامل؛ از گرینلند تا اسپانیا

این خورشیدگرفتگی کامل در یک محوطه به پهنای حدود ۸،۳۰۰ کیلومتر قابل مشاهده است که از حوالی ساعت ۱۳:۰۰ به وقت اروپای شرقی، از بالای خط ساحلی قطب شمال آغاز شده و از روی گرینلند، ایسلند، شمال پرتغال و شمال اسپانیا عبور می‌کند. مدت زمان گرفتگی کامل در گرینلند کمی بیش از دو دقیقه خواهد بود، اما در شمال اسپانیا این زمان به حدود ۲۰ ثانیه کاهش می‌یابد. کارشناسان هشدار می‌دهند که شرایط جوی، بزرگ‌ترین عامل تأثیرگذار بر رویت این خورشیدگرفتگی کامل است؛ از این رو آژانس فضایی اروپا پخش زنده‌ای از رصدخانه اخترفیزیکی هاوالامبر در اسپانیا را برای علاقمندان در سایر نقاط جهان تدارک دیده است.

خورشیدگرفتگی کامل در سایر نقاط؛ جزئی تا کلی

اگرچه این خورشیدگرفتگی کامل به شکل کامل تنها در مسیر یادشده دیده می‌شود، اما بخش‌های گسترده‌ای از اروپا، آفریقا و آمریکای شمالی شاهد یک خورشیدگرفتگی جزئی خواهند بود که در آن تنها بخشی از قرص خورشید توسط ماه پوشانده می‌شود. به گفته ناسا، این رویداد در عین حال که برای ساکنان اسپانیا و ایسلند یک خورشیدگرفتگی کامل تمام‌عیار است، برای میلیون‌ها نفر دیگر در نیمکره شمالی، تجربه‌ای نیمه‌تمام، اما تماشایی از هم‌ترازی سیاره‌ای به ارمغان می‌آورد.

دانشمندان و آزمایش تاریخی در جریان خورشیدگرفتگی کامل

گروهی از دانشمندان در اسپانیا قصد دارند در خلال این خورشیدگرفتگی کامل، بالن‌های ارتفاع بالا را به جو پرتاب کنند تا تصاویر دقیقی از سایه ماه و تاج خورشید ثبت نمایند. هدف اصلی این پروژه، بازآفرینی آزمایش معروف سال ۱۹۱۹ است که در آن، خمیدگی نور ستارگان دور توسط میدان گرانشی خورشید اندازه‌گیری شد و نظریه نسبیت عام اینشتین را به اثبات رساند. کارول ماندل، مدیر علوم آژانس فضایی اروپا، تأکید میکند که هر خورشیدگرفتگی کامل، یک آزمایشگاه طبیعی برای مطالعه جو بیرونی خورشید و همچنین فرصتی برای مشارکت شهروندان در پروژه‌های علمی-همگانی است.

خورشیدگرفتگی کامل بعدی در جهان و آمریکا

بر اساس پیش‌بینی ناسا، پس از این رویداد، خورشیدگرفتگی کامل بعدی در تاریخ ۲ آگوست ۲۰۲۷ رخ خواهد داد که از جنوب اسپانیا، شمال آفریقا، شبه‌جزیره عربستان و یمن عبور می‌کند. نخستین خورشیدگرفتگی کامل قابل رویت در خاک آمریکا نیز در ۳۰ مارس ۲۰۳۳ (تنها در آلاسکا) و سپس در ۲۲ آگوست ۲۰۴۴ (در سرزمین اصلی ایالات متحده) اتفاق خواهد افتاد؛ بنابراین علاقمندان به رصد این پدیده در آمریکا باید سال‌ها برای تجربه یک خورشیدگرفتگی کامل در نزدیکی خود صبر کنند.

ایمنی در تماشای خورشیدگرفتگی کامل؛ هشدار‌های ناسا

نگاه مستقیم به خورشید بدون محافظ در تمام مراحل یک خورشیدگرفتگی کامل، به جز لحظات کوتاه گرفتگی کامل، بسیار خطرناک است. کارشناسان ناسا تأکید دارند که تنها در زمان خورشیدگرفتگی کامل که قرص خورشید کاملاً پوشیده می‌شود، می‌توان بدون فیلتر به آن نگاه کرد؛ اما به محض آشکار شدن اولین پرتو نور، باید عینک مخصوص خورشیدگرفتگی یا رصدگر دستی دارای فیلتر استاندارد استفاده شود. عینک‌های آفتابی معمولی، حتی با بالاترین درجه تیرگی، برای این منظور بی‌فایده هستند و استفاده از هرگونه دستگاه نوری (دوربین، تلسکوپ یا دوربین دوچشمی) بدون فیلتر خورشیدی اختصاصی، می‌تواند به سوختگی جدی شبکیه چشم منجر شود.

چرا خورشیدگرفتگی کامل برای علم حیاتی است؟

خورشیدگرفتگی کامل، به دلیل مسدود شدن کامل نور خورشید توسط ماه، تنها فرصت مطالعه تاج (اتمسفر بیرونی) خورشید را با چشم غیرمسلح و ابزار‌های زمینی فراهم می‌کند. این رویداد‌ها به دانشمندان امکان می‌دهند تا رفتار میدان مغناطیسی خورشید، باد‌های خورشیدی و پدیده‌های نادر گرمایی در تاج را بررسی کنند. علاوه بر این، هماهنگی بین رصدگران حرفه‌ای و شهروند-دانشمندان در جریان یک خورشیدگرفتگی کامل، داده‌های ارزشمندی برای مدل‌سازی آب‌وهوای فضایی و پیش‌بینی شراره‌های خورشیدی فراهم می‌آورد که برای ایمنی ماهواره‌ها و شبکه‌های برق زمین حیاتی است.