ترامپ در توهم باز کردن تنگه هرمز

اقدام آمریکا در تنگه هرمز مورد مناقشه است و پیامدهای اقتصادی و سیاسی بستن ماندن آن را تغییر نخواهد داد.

اندیشکده‌های خارجی

تاریخ انتشار: دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ - 05 October 2026

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ روایت دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا و حزب جمهوری‌خواه مبنی بر اینکه جریان نفت از تنگه هرمز افزایش یافته و این موضوع نشان‌دهنده پیروزی بر ایران است، درست نیست، زیرا این وضعیت موقتی و پرهزینه است و خطرات ناوبری و افزایش قیمت نفت، گازوئیل و کشتیرانی همچنان وجود دارد.

هزینه هنگفت این عملیات باید به وسیله کسی پرداخت شود. تاکنون، این مالیات‌دهندگان آمریکایی بوده‌اند که برای تأمین معاش خود در پمپ بنزین‌ها تلاش می‌کنند

ایران هنوز اهرم فشار را حفظ کرده است و سخنرانی ترامپ با هدف اعمال فشار بر تهران و اطمینان بخشیدن به رأی‌دهندگان جمهوری‌خواه پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای انجام می‌شود.

هفته گذشته دولت ترامپ مجموعه‌ای هماهنگ از بیانیه‌ها منتشر و ادعا کرده است جریان نفت از تنگه هرمز به میزان قبل از جنگ بازگشته است. به گفته مقام های کاخ سفید، این تغییر چشمگیر از بن‌بست طولانی مدت در تنگه به دلیل عملیات نظامی ایالات متحده است که با همکاری عربستان سعودی و امارات متحده عربی انجام می‌شود.

در این زمینه، خط مشی رسمی کاخ سفید دست کم تا حدی به وسیله شرکت معتبر اطلاعات دریایی کپلر تأیید شده است، که با جعل داده‌ها، اعتبار خود را به خطر نمی‌اندازد. اما حتی با فرض اینکه این ادعاها معتبر باشند، آنها کمکی به کاهش فشار راهبردی و سیاسی فزاینده بر ترامپ و حزب جمهوری‌خواه نمی‌کنند. این راه حل پرهزینه و ناپایدار به سختی می‌تواند پیروزی در جنگ به طور فزاینده عجیب و غریب باشد.

اما مانع از آن نشد که چهره‌های مختلف دنیای «ماگا»، که ناامیدانه منتظر هرگونه خبر خوب بودند، اعلام کنند در اصل، جنگ صلح است و صلح آن نوع پیروزی لاف‌زن آمریکایی است. اسکات جنینگز، جمهوری‌خواه سرسخت در حساب کاربری شبکه سی.ان.ان در x نوشت، «ما بردیم. ایران باخت و تمام شد». فاکس نیوز تیتر زد، «ایران تسلط خود را بر تنگه هرمز از دست می‌دهد». خود ترامپ نیز دوباره به پیش‌بینی‌های عجیب و غریب درباره پایان قریب‌الوقوع جنگ بازگشت.

این اظهارات کلی، بررسی دقیق را تحمل نمی‌کنند. نخست، اینکه بازگشت به میزان قبل از جنگ که کپلر برای کل نفت خام و فرآورده‌های نفتی ذکر می‌کند، در واقع به معنای بازگشت به ۱۰۰ درصد کل قبلی نیست، زیرا از دست دادن عرضه نفت ایران را در نظر نمی‌گیرد، واقعیتی که خود شرکت نیز به آن اعتراف دارد. علاوه بر این، ارزیابی کپلر سقوط مداوم قیمت فرآورده‌های نفتی، ازجمله گازوئیل را که حتی در بهترین حالت، تا سال ۲۰۲۷ در ایالات متحده به طور قابل توجهی بالا خواهد ماند، در نظر نمی‌گیرد. همچنین افزایش موقت جریان نفت از تنگه هرمز، سایر تنگناهای اقتصادی ناشی از بحران مداوم ناشی از ترامپ، مانند فشار بر عرضه و هزینه‌های کود را برطرف نمی‌کند.

سپس جنبه نظامی این درگیری وجود دارد که برای ایالات متحده همچنان تاریک است. وضعیتی که در آن نیروی دریایی ایالات متحده عملیات روزانه انجام می‌دهد و به نظر می آید تفنگداران دریایی ایالات متحده در کشتی‌های متعلق به خارجی مستقر هستند و تلفات می‌دهند، در درازمدت پایدار نخواهد بود. علاوه بر این، بحران اساسی خطرات غیرقابل قبول تجاری در تنگه هرمز هنوز حل نشده است. معنای واقعی همه اظهارات تند درباره وضع موجود جدید در هرمز این است که ترامپ سرانجام راهی موقت برای محافظت از تعداد محدودی از متحدان خلیج فارس خود در برابر خطرات، کاهش فشار بر اقتصاد آنها و جلوگیری از افزایش کامل و خارج از کنترل قیمت سوخت یافته است.

هزینه هنگفت این عملیات باید به وسیله کسی پرداخت شود. تاکنون، این مالیات‌دهندگان آمریکایی بوده‌اند که برای تأمین معاش خود در پمپ بنزین‌ها تلاش می‌کنند و همزمان هزینه عملیات دریایی را که حدود 30 میلیون دلار در روز تخمین زده می‌شود، پرداخت می‌کنند. حتی با وجود عرضه اضافی که اکنون از خلیج فارس در حال حرکت است، شوک هرمز همچنان در سراسر صنعت نفت طنین‌انداز است. به گزارش بلومبرگ، هزینه روزانه اجاره یک ابرنفتکش در منطقه در اواخر سپتامبر به بیش از 1 میلیون دلار و هزینه‌ها و کارمزدهای ترانزیت در همه جا افزایش یافته است. هزینه‌های مزایده برای ترانزیت از کانال پاناما از حدود 55 هزار دلار برای هر عبور قبل از جنگ به 4 میلیون دلار برای هر کشتی در حال حاضر افزایش یافته است.

راه‌حل‌های جایگزین ارزان‌تر به نظر نمی آیند. انتخاب مسیر دماغه امید نیک به جای عبور از تنگه باب المندب و سپس کانال سوئز که به طور فزاینده‌ای خطرناک می‌شود، میلیون‌ها دلار به هزینه کلی می‌افزاید. اکنون مشخص است مشکلات ناشی از بحران تنگه هرمز آنقدر پیچیده و مزمن هستند که هرگونه تلاشی برای افزایش مصنوعی جریان نفت، قیمت‌ها را به طور قابل توجهی کاهش نخواهد داد. تا زمانی که کشتی‌های تجاری نتوانند آزادانه از تنگه هرمز عبور کنند، همانطور که قبل از شروع این جنگ آشفته به وسیله ترامپ انجام می‌دادند، هیچ چیز تغییر نخواهد کرد.

بزرگترین نشانه اینکه آمریکا واقعاً ایران را به تنگنا نینداخته، بازگشت ترامپ به تهدیدهای بزرگ علیه تهران است

با وجود اطمینان‌بخشی‌های اسکات جنینگز و فاکس نیوز، افزایش جریان نفت از تنگه هرمز به معنای شکست نظامی فوری برای ایران نیست؛ کاملاً برعکس. اگر ایران واقعاً مهمات کم می‌آورد، یا اگر نیروهای مسلح آن کاملاً نابود شده بودند، همانطور که دولت ترامپ بارها ادعا کرده است، این عملیات غیرضروری می‌بود. اگر تنگه واقعاً به معنای واقعی کلمه باز بود، این عملیات نیز غیرضروری می‌بود. در عوض، تنها روز سه‌شنبه چندین نفتکش به وسیله نیروهای ایرانی مورد حمله قرار گرفتند و ایران توانایی حمله به تأسیسات درگیر در انتقال نفت و همچنین عملیات خط لوله را در هر زمانی حفظ می‌کند.

این حداقل تا حدودی توضیح می‌دهد که چرا قیمت نفت خام برنت از اوج خود در ماه سپتامبر، یعنی ۱۰۸ دلار تنها اندکی افزایش یافته است. واضح است بازارها با این ادعای اساسی که این جریان‌های نفتی که به سختی به دست آمده‌اند، نشان دهنده بازگشت به حالت عادی هستند، متقاعد نشده‌اند. همچنین به نظر نمی آید آنها باور داشته باشند این روند به طور نامحدود پایدار است، یا اینکه ایران احتمال افزایش تنش‌ها را دیر یا زود با حملات بیشتر به تأسیسات نفتی منطقه‌ای برای حفظ اهرم خود منتفی خواهد کرد. درباره ناپایداری این وضعیت، تانکرها در حال حاضر به صورت شبانه‌روزی از خط تأمین ۲ هزار و 200 مایلی از دیگو گارسیا فعالیت می‌کنند که نتیجه تخریب مقر ناوگان پنجم ایالات متحده در بحرین به وسیله ایران است.

پس واقعاً اینجا چه اتفاقی دارد می‌افتد؟ در تابستان ترامپ تصمیم سرنوشت‌سازی گرفت که در ازای پایان دادن به جنگ و دادن امتیاز درباره برنامه هسته‌ای ایران، کنترل عملیاتی تنگه هرمز را به تهران واگذار نکند. این تصمیم، جنگ را بدون هیچ پایانی در چشم‌انداز، طولانی کرده است. چشم‌انداز ادامه نامحدود درگیری، پیامدهای اقتصادی جدی بر اقتصاد جهانی وارد می‌کند، پیامدهایی که ناظران خاورمیانه مدت‌هاست نسبت به آن هشدار داده‌اند و قیمت نفت در ایالات متحده و جهان همچنان سرسختانه بالا مانده است.

بنابراین، ادعاهای ناگهانی پیروزی دو هدف را دنبال می‌کند. نخست، اینکه به تهران نشان دهد کاخ سفید دیگر فشار اقتصادی احساس نمی‌کند و سریع‌ترین راه بازگشت به صلح، پذیرش سریع شروط آمریکا است. هدف دوم، مانور روایی کلاسیک «ماگا» است که با هدف متقاعد کردن رأی‌دهندگان مردد به ترامپ و همچنین نامزدهای پیشرو سنا که شروع به فاصله گرفتن از جنگ کرده‌اند، مبنی بر اینکه ایالات متحده در حال پیروزی است، انجام می‌شود. واضح است راهبردنویسان جمهوری‌خواه امیدوارند این روایت، درد روزانه افزایش قیمت انرژی و مواد غذایی را برای رأی‌دهندگان جمهوری‌خواه و مستقل که از پیامدهای اقتصادی جنگ سرخورده شده‌اند، جبران کند.

اما برای اینکه هر یک از این اهداف قابل دستیابی باشند، حمل و نقل نفت نیز باید بر بازارها و قیمت‌ها تأثیر بگذارد و این اتفاق نمی‌افتد، حداقل هنوز نه. قیمت دیزل درست زیر بالاترین حد خود باقی مانده است و هر چه این روند بیشتر ادامه یابد، آسیب به اقتصاد فاجعه‌بارتر خواهد بود. اوضاع آنقدر وخیم شده است که ترامپ تهدید به اعمال ممنوعیت صادرات دیزل ایالات متحده کرده است، اقدامی که تقریباً هر اقتصاددان معتبری اعتقاد دارد در نهایت مشکل را افزایش خواهد داد.

قطعاً این احتمال وجود دارد ایران تصمیم بگیرد از برگ برنده‌های فعلی خود استفاده کند و شرط ببندد که موقعیتش پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ضعیف‌تر خواهد شد، یا اینکه محاصره دریایی ایالات متحده بحران جدی و طولانی‌مدت برای ایران ایجاد خواهد کرد. با وجود این، گرچه انتخابات میان‌دوره‌ای منبع فشار قابل توجهی است، اما موقعیت مذاکره تهران به طور جادویی سوم نوامبر از بین نخواهد رفت. اگر رئیس جمهور نتواند این مناقشه را قبل از نوامبر حل کند، فشار بر وی ساعت به ساعت افزایش خواهد یافت تا از آسیب رساندن به شانس حزب جمهوری‌خواه در انتخابات ۲۰۲۸ جلوگیری کند.

بزرگترین نشانه اینکه آمریکا واقعاً ایران را به تنگنا نینداخته، بازگشت ترامپ به تهدیدهای بزرگ علیه تهران است، در حالی که همزمان ادعا می‌کند جنگ به زودی پایان خواهد یافت. وی چهارشنبه گذشته گفت، «شاید آنها را منفجر کنیم. به هر حال، به زودی تمام خواهد شد». آیا این حرف‌ها شبیه صحبت‌های کسی است که دست بالا دارد؟ یا مانوری ناامیدانه از سوی کسی است که به تازگی نظرسنجی را دیده که نشان می‌دهد حزب جمهوری‌خواه در سراسر کشور در حال فروپاشی است؟ به زودی خواهیم فهمید.

کلمات کلیدی: حزب جمهوری‌خواه تنگه هرمز ناوبری افزایش قیمت نفت کشتیرانی دونالد ترامپ