به گزارش «راهبرد معاصر»؛ طبق اعلام وزارت بهداشت غزه، بین ژانویه و ژوئن ۲۰۲۶ تعداد سقط جنین به حدود ۳ هزار و 950 مورد رسید که معادل ۲۰۸.۵ مورد در هر یک هزار تولد زنده است. این میزان، حدود ۳.۳ برابر میزان ثبت‌شده در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ بوده و همچنین تقریباً ۷۴ درصد موارد در سه‌ماهه نخست بارداری رخ داده است.
اسهال، تب، کم آبی بدن، عفونت‌ها و اختلال در جذب مواد مغذی بر بار سلامتی می‌افزاید، به ویژه هنگامی که زنان باردار از کم خونی یا سوء تغذیه رنج می‌برند
یکی از تأثیرگذارترین عوامل بر بارداری با کمبود غذا آغاز می‌شود. ژوئیه ۲۰۲۶ حدود ۱.۴ میلیون نفر، یعنی ۶۷ درصد جمعیت نوار غزه، در مرحله سوم یا بالاتر از ناامنی غذایی حاد زندگی می‌کردند که ۲۱۲ هزار نفر در مرحله اضطراری قرار داشتند.
زنان باردار و شیرده همچنان در میان گروه‌های آسیب‌پذیر از کمبود تنوع غذایی، پروتئین و محصولات تازه قرار دارند. این موضوع موجب شیوع کم‌خونی در بین ۵۷.۱ درصد از آن‌ها شده است.
یک مطالعه بزرگ چینی مبتنی بر جمعیت که در مارس ۲۰۲۰ در مجله Public Health Nutrition منتشر و تقریباً ۳.۹۷ میلیون زن را شامل می‌شد، نشان داد کم‌خونی شدید قبل از بارداری با تقریباً ۵۲ درصد احتمال سقط جنین همراه بوده که البته، میزان این خطر بسته به وضعیت سلامتی متفاوت است.
گرسنگی نیز با وخامت شرایط آب و فاضلاب و شیوع بیماری‌های واگیردار در غزه افزایش یافته است. یونیسف شیوع اسهال حاد آبکی و خونی، سندرم زردی و سایر بیماری‌های مرتبط با آب را سال ۲۰۲۶ در کنار شبکه‌های آسیب‌دیده و انباشت گسترده زباله و آوار، ثبت کرد.
اسهال، تب، کم آبی بدن، عفونت‌ها و اختلال در جذب مواد مغذی بر بار سلامتی می‌افزاید، به ویژه هنگامی که زنان باردار از کم خونی یا سوء تغذیه رنج می‌برند. همچنین، آوارگی بار زندگی روزمره را بر دوش زنان باردار انداخته است. آن‌ها مانند هزاران آواره، مسافت‌های طولانی را برای تهیه غذا و آب پیاده‌روی، لوازم سنگین را حمل می کنند، ماه‌ها در چادر زندگی و بارها بین مکان‌های آوارگی جابجا می‌شوند.
باید توجه داشت خستگی جسمی با پریشانی روانی ناشی از حملات هوایی اسرائیل، از دست دادن بستگان و خانه‌ها، آوارگی و ترس از هدف قرار گرفتن همراه است. بررسی علمی با ترکیب یافته‌های چندین مطالعه در مجله «Scientific Reports» نشان داد قرار گرفتن در معرض استرس روانی پیش و در دوران بارداری با افزایش تقریبی ۴۲ درصدی خطر سقط جنین مرتبط است.
همچنین پزشکان بدون مرز هفتم مه ۲۰۲۶ تعداد بسیار سقط جنین را در چهار مرکز تحت مدیریت یا حمایت خود در غزه ثبت کردند و افزایش خطرات را به سوء تغذیه، استرس شدید، آوارگی و محدودیت‌های اسرائیل در مورد غذا و مراقبت‌های بهداشتی مرتبط دانستند.
ام احمد ابو یوسف گفت: وقتی بعد از آوارگی در چادر زندگی می‌کردیم، از بارداری ام آگاه شدم. غذای مورد نیاز در دسترس نبود. برای آوردن آب می‌رفتم و با ظرف سنگین برمی‌گشتم. با پیشرفت بارداری راه رفتن برایم دشوارتر شد، اما زندگی در چادر به من اجازه نمی‌داد این کارها را متوقف کنم.
وی افزود: هر وقت به پزشک دسترسی داشتم، مراجعه می‌کردم. در نهایت، احساس خستگی مفرط کردم و خونریزی شروع شد. روزها را در ترس و وحشت میان بمباران و جابجایی از مکانی به مکان دیگر گذراندم. وقتی خونریزی شدیدتر شد، با خستگی شدید به بیمارستان ناصر در مرکز نوار غزه رسیدم.
صندوق جمعیت سازمان ملل متحد (UNFPA) و شرکای بهداشتی آن تلاش می‌کنند تا عوامل خطر مرتبط با افزایش سقط و همچنین شکاف‌های موجود را در خدمات و موانع دسترسی به مراقبت‌های بهداشتی بررسی کنند.
منیر البورش، مدیرکل وزارت بهداشت غزه خواستار مطالعه اپیدمیولوژیک تخصصی برای تعیین سهم گرسنگی، کم‌خونی، عفونت‌ها، آوارگی و استرس روانی در افزایش موارد ابتلا شد. با وجود این، داده‌های کنونی نشان می‌دهد افزایش در محیطی رخ داده که عوامل متعدد مرتبط با پیامدهای نامطلوب بارداری در آن همگرا شده‌اند.
بسیاری از زنان باردار وارد مرحله‌ای شدند که پیش از این نیاز به نظارت فشرده داشتند. ۱۶ آوریل ۲۰۲۶ صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، آژانس مسئول سلامت جنسی و باروری، اعلام کرد از هر سه بارداری در غزه، یک بارداری پرخطر به شمار می‌رود.
این موضوع در شرایطی رخ داده که ساختار مراقبت‌های بهداشتی در وضعیتی بغرنج به سر می‌برد. هرچند بیمارستان‌های سراسر نوار غزه تا حدی فعال هستند، اما بیش از نیمی از داروهای ضروری در دسترس نیستند. همچنین زنان با دارای فشار خون بالا، دیابت بارداری و کم‌خونی، برای جلوگیری از وخیم شدن بارداری و تبدیل آن به فوریت‌های پزشکی، نیاز به معاینات منظم، نظارت و درمان داشتند.
۱۹ ژوئن دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (OCHA) تعداد ۱۷ بیمارستان ارائه‌دهنده مراقبت‌های اورژانسی زایمان، ۲۳۸ مرکز مراقبت‌های اولیه بهداشتی یا درمانی و ۱۰ واحد سیار را اعلام کرد. با وجود این، ظرفیت هر مرکز همچنان به در دسترس بودن پزشک، آزمایشگاه، دارو، خون، اتاق عمل، بخش نوزادان و سوخت بستگی دارد.
مدیرکل وزارت بهداشت غزه خواستار مطالعه اپیدمیولوژیک تخصصی برای تعیین سهم گرسنگی، کم‌خونی، عفونت‌ها، آوارگی و استرس روانی در افزایش موارد ابتلا شد
جالب اینکه تا اواسط ژوئیه در شمال غزه هیچ بیمارستان زایمانی وجود نداشت و مواردی از زایمان زنان در آمبولانس‌ها و مراکز مراقبت‌های بهداشتی اولیه گزارش شده است. در این راستا، سازمان‌های بشردوستانه کلینیک‌های سیار را گسترش دادند تا معاینات بارداری، سونوگرافی، مکمل‌های آهن و اسید فولیک و برخی داروها ارائه دهند.
در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ تقریباً ۸۲ مورد عوارض شدید سلامت مادران در هر یک هزار زایمان ثبت شد و همچنین سزارین ۴۹.۲ درصد از کل زایمان‌ها را تشکیل می‌دهد که بخش بزرگی از اقدامات اورژانسی بر روی زنان در شرایط بحرانی انجام شده است.
خونریزی، اختلالات فشار خون بالا و عفونت‌ها ۹۲ درصد موارد شدید را تشکیل می‌دادند، عوارضی که نیاز به مداخله سریع و دسترسی به خون، مایعات، داروها، آزمایش‌های تشخیصی و در صورت لزوم جراحی دارند.
الجزیره در گزارشی میدانی پرونده سارا العواد را مستند کرد. وی هشت ماهه باردار بود که محله تل الهوی در غزه زیر بمباران شدید قرار گرفت. به گفته وی، انفجارها باعث ترس شدیدش شده و به دنبال آن خونریزی شدید که جداشدن نسبی جفت را به دنبال داشت. به دلیل نرسیدن آمبولانس، آن‌ها ناگزیر با ویلچر به بیمارستان القدس مراجعه کرده‌اند که بنابر تصمیم پزشکان، سزارین اورژانسی انجام شد.
نوزادش، محمد با وزن ۱.۱ کیلوگرم به دنیا آمد و در دستگاه انکوباتور قرار داده شد. بمباران اسرائیل در اطراف بیمارستان مانع از ماندن وی در کنار خانواده‌اش شد و پس از ۳۷ روز دوباره به مادرش پیوست.
یاسر ساعدالدین، رئیس بخش زایمان بیمارستان العوده در نصیرات مرکز غزه گفت، این بیمارستان شاهد افزایش قابل توجه موارد سقط جنین بوده است که به گرسنگی، بهداشت نامناسب، آلودگی محیط زیست، آوارگی مداوم و محاصره مرتبط هستند.
این بحران بر تعداد تولدها تأثیر گذاشته است. طبق داده‌های دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ در مقایسه با مدت مشابه در سال ۲۰۲۵، تقریباً ۳.۲ درصد کاهش در تعداد تولدها وجود داشته و از ماه آوریل تاکنون، کاهش ماهانه بیشتری ثبت شده است.
این روند نشان دهنده پیامدهای ترکیبی از دست دادن بارداری، تأخیر در فرزندآوری، آوارگی و تغییر در دسترسی به مراکز درمانی است، آن هم در زمانی که موارد ثبت شده سقط جنین افزایش یافته و شرایط تغذیه‌ای و بهداشتی پیرامون بارداری رو به وخامت گذاشته است.
در میان نوزادان متولدشده نیز نشانه‌های فزاینده‌ای از نارس بودن و وزن کم هنگام تولد وجود دارد. طبق داده‌های وزارت بهداشت، نسبت نوزادان با وزن کمتر از ۲.۵ کیلوگرم از حدود پنج درصد سال ۲۰۲۲ به ۱۰ درصد در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.
مارس ۲۰۲۶ آژانس‌های سازمان ملل متحد گزارش کردند، ۷۰ درصد نوزادان متولد شده در غزه، نارس یا با وزن کم متولد و یک‌سوم بارداری‌ها به عنوان پرخطر طبقه‌بندی شده‌اند.
پزشکان بدون مرز تصویر دقیق‌تری از رابطه بین سوءتغذیه مادران و سلامت نوزادان ارائه دادند. این مطالعه داده‌های مربوط به ۲۰۱ مادر را که نوزادانشان بین ژوئن ۲۰۲۵ تا ژانویه ۲۰۲۶ در بخش‌های مراقبت‌های ویژه نوزادان بیمارستان ناصر در مرکز غزه و بیمارستان الهلال در شمال نوار غزه تحت درمان بودند، واکاوی کرد.
بیش از نیمی از مادران در برهه‌ای از دوران بارداری خود دچار سوءتغذیه شده و یک چهارم آن‌ها در زمان زایمان دچار سوءتغذیه بودند.
نوزادان دارای مادران دچار سوءتغذیه ۹۰ درصد نارس به دنیا آمده‌اند و ۸۴ درصد وزن کمی هنگام تولد داشته‌اند. میزان مرگ و میر نوزادان آن‌ها نیز دو برابر مادرانی بوده که دچار سوءتغذیه نبوده‌اند.
همچنین فشار بر نوزادان با توجه به ظرفیت محدود بیمارستان‌ها افزایش یافت. تا اواخر سال ۲۰۲۵ بخش‌های نوزادان در برخی مناطق با ۱۷۰ درصد ظرفیت خود فعالیت می‌کردند و برخی از مراکز ناگزیر بیش از یک نوزاد را در یک دستگاه انکوباتور قرار می‌دادند.
طبق داده‌های وزارت بهداشت، بین ژوئیه و سپتامبر ۲۰۲۵ میانگین تعداد نوزادان فوت شده در نخستین روز پس از تولد، از ۲۷ مورد در ماه در سال ۲۰۲۲ به ۴۷ مورد افزایش یافته است که افزایشی ۷۵ درصدی نشان می‌دهد.
این تهدیدها پس از ترخیص از بیمارستان نیز ادامه دارد. بررسی تغذیه‌ای در ژوئن ۲۰۲۶ نشان می‌دهد ۷۰ درصد نوزادان و کودکان زیر دو سال، فقر غذایی متوسط یا شدید تجربه می‌کنند.
براساس برآورد آژانس‌های سازمان ملل متحد، اگر شرایط شکننده تغذیه‌ای و بهداشتی ادامه یابد، حدود ۷۴ هزار کودک سال آینده به درمان سوءتغذیه حاد نیاز خواهند داشت.
بین اکتبر ۲۰۲۴ و دسامبر ۲۰۲۵ پزشکان بدون مرز ۵۱۳ نوزاد زیر 6 ماه با برنامه‌های درمانی تغذیه‌ای در کلینیک‌های المواسی و العطار در خان یونس ثبت کردند. از این تعداد، ۹۱ درصد در معرض خطر اختلال در رشد بودند که وقفه در درمان برخی از آن‌ها به دلیل آوارگی و ناامنی دشوار است.