فرصت راهبردی ایران برای توسعه صادرات
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ ایران با برخورداری از موقعیت جغرافیایی ویژه و دسترسی به مسیرهای ارتباطی روسیه و کشورهای آسیای میانه، ظرفیت قابل توجهی برای تقویت جایگاه ترانزیتی خود دارد؛ ظرفیتی که بهره برداری از آن به نوسازی ناوگان حمل و نقل، تسهیل مقررات و تصمیم گیری به‌موقع دستگاه‌های مسئول وابسته است.
یکی از مهم ترین اقدامات برای بهبود وضعیت تجارت خارجی، سرمایه گذاری در توسعه و نوسازی ناوگان حمل و نقل است
تجارت خارجی و توسعه صادرات، بیش از هر زمان دیگری به برخورداری از زیرساخت های کارآمد حمل و نقل و مسیرهای ارتباطی مطمئن وابسته است. در چنین شرایطی، کریدورهای تجاری شمال ایران و مسیرهای ارتباطی با روسیه و کشورهای آسیای میانه می‌توانند به یکی از محورهای مهم توسعه تجارت منطقه ای و افزایش توان ترانزیتی کشور تبدیل شوند.
با وجود ظرفیت های قابل توجه ایران در حوزه حمل و نقل ریلی، جاده‌ای و دریایی و همچنین برخورداری از بنادر راهبردی، بخشی از این امکانات همچنان به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است. علاوه بر این، افزایش تقاضا برای جا به جایی کالا، محدودیت ناوگان حمل و نقل و رشد هزینه های انتقال محموله ها، فشار مضاعفی بر صادرکنندگان و فعالان اقتصادی وارد کرده است؛ موضوعی که می‌تواند قدرت رقابت کالاهای ایرانی در بازارهای منطقه ای و بین المللی را کاهش دهد.
تغییر مسیرهای تجاری و افزایش هزینه‌ها
بخشی از شرکت‌های ایرانی که پیش تر در حوزه حمل و نقل دریایی و صادرات به بازارهای جنوب شرق آسیا فعالیت داشتند، اکنون به سمت بازارهای همسایه شمالی و مسیرهای زمینی متمایل شده‌اند. این تغییر مسیر، تقاضا برای استفاده از ظرفیت‌های موجود در کریدورهای شمالی را افزایش داده؛ درحالی که محدودیت های ناوگان و زیرساخت‌های حمل و نقل، پاسخگویی به این نیاز را با دشواری مواجه کرده است.
تداوم این وضعیت، علاوه بر افزایش هزینه جا به جایی کالا، هزینه تمام شده صادرات را نیز بالا می برد و درنهایت می تواند به کاهش مزیت رقابتی صادرکنندگان ایرانی منجر شود. ازاین‌رو، توسعه ظرفیت های حمل و نقل و رفع موانع موجود، باید در اولویت سیاست‌گذاری‌های اقتصادی قرار گیرد.
نوسازی ناوگان؛ پیش‌شرط توسعه صادرات
یکی از مهم ترین اقدامات برای بهبود وضعیت تجارت خارجی، سرمایه گذاری در توسعه و نوسازی ناوگان حمل و نقل است. این موضوع صرفاً به افزایش تعداد کامیون های معمولی محدود نمی‌شود، بلکه متناسب با نیازهای متنوع تجارت خارجی، باید ناوگان تخصصی شامل تانکرها، مخازن زیر فشار، کامیون‌های چادری و خودروهای یخچال دار نیز توسعه پیدا کند.
تسهیل واردات کامیون و فراهم کردن شرایط مناسب تر برای خرید وسایل حمل و نقل از سوی کامیونداران، می‌تواند بخشی از محدودیت‌های موجود را برطرف کند. در واقع، زمانی که ظرفیت جا به جایی کالا متناسب با حجم تقاضا افزایش نیابد، حتی برخورداری از مسیرهای تجاری مناسب نیز نمی‌تواند به تنهایی زمینه ساز توسعه صادرات باشد؛ بنابراین، سیاست‌گذاری در این حوزه باید به گونه‌ای انجام شود که هم امکان نوسازی ناوگان فراهم شود و هم موانع موجود در تأمین تجهیزات تخصصی حمل‌ونقل کاهش یابد.
در کنار توسعه زیرساخت‌ها و نوسازی ناوگان، بازنگری در دستورالعمل‌ها و مقررات اجرایی تجارت خارجی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. شرایط متغیر حمل و نقل و افزایش فشار بر فعالان اقتصادی، ضرورت اتخاذ تصمیم‌های سریع و متناسب با واقعیت‌های بازار را دوچندان کرده است.
دولت باید با بررسی موانع موجود در حوزه صادرات، واردات و حمل و نقل، زمینه فعالیت آسان‌تر و کم‌هزینه تر بنگاه‌های اقتصادی را فراهم کند. مقرراتی که با شرایط جدید تجارت خارجی همخوانی ندارند، می‌توانند به افزایش هزینه‌ها، طولانی شدن فرایندهای اجرایی و کاهش توان رقابتی صادرکنندگان منجر شوند.
ازاین‌رو، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و اصلاح به‌موقع دستورالعمل ها، باید در کنار توسعه زیرساخت های فیزیکی مورد توجه قرار گیرد.
دولت باید با بررسی موانع موجود در حوزه صادرات، واردات و حمل و نقل، زمینه فعالیت آسان‌تر و کم‌هزینه تر بنگاه‌های اقتصادی را فراهم کند
کریدورهای شمالی و ضرورت نگاه راهبردی
کریدورهای شمالی ایران، به‌ویژه در ارتباط با روسیه و کشورهای آسیای میانه، فرصتی مهم برای گسترش همکاری‌های اقتصادی و تقویت جایگاه کشور در شبکه تجارت منطقه‌ای به شمار می روند. استفاده مؤثر از ظرفیت بنادر دریای خزر و مسیرهای ریلی و جاده‌ای می‌تواند به افزایش حجم مبادلات تجاری، تسهیل انتقال کالا و تقویت درآمدهای ترانزیتی کشور کمک کند.
با وجود این، تحقق اهداف به توسعه مسیرهای ارتباطی محدود نمی‌شود. بهره برداری مؤثر از کریدورها مستلزم مجموعه ای از اقدامات هماهنگ در حوزه دیپلماسی اقتصادی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، تأمین ناوگان مورد نیاز و رفع موانع اداری و تجاری است.
در شرایطی که رقابت منطقه‌ای برای جذب جریان کالا و توسعه مسیرهای ترانزیتی افزایش یافته است، تعلل در تصمیم‌گیری و سرمایه گذاری می‌تواند فرصت‌های اقتصادی کشور را محدود کند.
در مجموع، کریدورهای شمالی زمانی به موتور محرک توسعه صادرات و تجارت خارجی ایران تبدیل خواهند شد که ظرفیت‌های جغرافیایی کشور با زیرساخت‌های کارآمد، ناوگان مجهز، مقررات تسهیل گر و دیپلماسی اقتصادی فعال همراه شوند. تحقق این هدف، نیازمند برنامه‌ریزی هدفمند، تصمیم گیری به موقع و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی است؛ اقداماتی که می توانند ضمن کاهش هزینه‌های حمل و نقل، جایگاه ایران را در زنجیره تجارت و ترانزیت منطقه‌ای تقویت کنند.