ایران، انگشت روی ماشه منتظر «ساعت صفر»

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ ایران برای هر احتمالی آماده می‌شود و انگشت خود را روی ماشه گذاشته است. اطلاعات مربوط به تلاش‌ها برای بی‌ثبات کردن داخل ایران همزمان با حمله خارجی، در کنار صحبت‌هایی مبنی بر تلاش برای ترور خنثی شده برخی مسئولان، سؤالاتی را درباره وجود سناریوی چندوجهی شامل حملات نظامی، عملیات امنیتی و تلاش برای بی‌ثبات کردن ایران مطرح می‌کند.

محاسبات احتمالی ایران به جبهه نظامی محدود نمی‌شود. انتخابات میان‌دوره‌ای می‌تواند بر توانایی ترامپ برای ادامه جنگ تأثیر بگذارد

این حقایق، تحلیلی را می‌طلبد که فراتر از محاسبات موشکی و اهداف نظامی، به توانایی ایران در محافظت از مقام های ارشد خود و مدیریت امور داخلی بپردازد.

بله! منطقه به مرحله بسیار خطرناکی نزدیک می‌شود. اقدامات دیپلماتیک و پیام‌هایی که بنا به گزارش‌ها به وسیله میانجیگران به تهران منتقل شده است، نشان می‌دهد واشنگتن از ایران خواسته است در مقابل وعده دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا برای دستیابی به توافق جامع پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا که قرار است سوم نوامبر برگزار شود، در برابر حمله احتمالی تلافی نکند.

بنابراین آنچه از تهران انتظار می‌رود این است که ضربه را تحمل کند، اجازه دهد واشنگتن زمان و اندازه آن را انتخاب کند و سپس منتظر بماند کاخ سفید بعداً چه تصمیمی خواهد گرفت. اما چرا ایران باید به وعده‌هایی که پس از نقض تعهدات قبلی واشنگتن به تعویق افتاده‌اند، اعتماد کند؟ چه تضمینی وجود دارد انتظار به جای استفاده از دیپلماسی برای ایجاد شرایط برای حمله جدید، به توافق واقعی منجر شود؟

به نظر نمی‌آید این بده‌بستان برای تهران جذاب باشد؛ تعهد به تلافی‌جویی نکردن می‌تواند گزینه‌های آن را بدون تضمین کاهش تنش محدود کند. بنابراین، خودداری از ارائه تضمین رایگان لزوماً به این معنی نیست ایران تصمیم به شروع جنگ گرفته است، بلکه امکان دارد نشان‌دهنده اصرار آن بر حفظ حق پاسخ و خودداری از ورود به رویارویی با پارامترهای از پیش تعیین‌شده باشد.

انتخابات آمریکا بخشی از نزاع است

محاسبات احتمالی ایران به جبهه نظامی محدود نمی‌شود. انتخابات میان‌دوره‌ای می‌تواند بر توانایی ترامپ برای ادامه جنگ تأثیر بگذارد، به‌ویژه اگر افزایش جنگ با افزایش قیمت انرژی، افزایش خسارت ها و فقدان چشم‌انداز روشن برای پایان آن همزمان شود. از این منظر، اگر افول جمهوری‌خواهان به افزایش فشار بر واشنگتن منجر شود و فضای مانور سیاسی اش را کاهش دهد، تهران امکان دارد تضعیف حزب جمهوری‌خواه در انتخابات را به عنوان دستاورد راهبردی ببیند.

این موضوع اهمیت تنگه هرمز را برجسته می‌کند. هرگونه اختلال در ناوبری می‌تواند هزینه‌های نفت، حمل و نقل و بیمه را افزایش دهد و رویارویی نظامی را به بار اقتصادی داخلی برای واشنگتن تبدیل کند، حتی اگر تهران محاسبات خود را بر مبنای نتیجه انتخابات انجام نداده باشد. هدف این است مانع از تبدیل توان نظامی آمریکا به دستاورد سیاسی پایدار شوند و ادامه جنگ را هم از نظر اقتصادی و هم از نظر انتخاباتی پرهزینه کنند.

لزوم هشیاری داخل ایران

هرج و مرج داخلی امکان دارد یکی از اهداف همراه با هر حمله خارجی باشد. وقوع همزمان ناآرامی‌ها و حملات نظامی، نهادهای امنیتی را زیر فشار مضاعف قرار می‌دهد و توانایی رهبری برای مدیریت هر دو جبهه را منحرف می‌کند، در حالی که همزمان دامنه شایعات و اطلاعات جعلی را گسترش می‌دهد. این سناریو اگر با خنثی کردن تلاش‌های ترور واقعی علیه مسئولان بانفوذ یا عملیات‌هایی با هدف مختل کردن ساختار فرماندهی و کنترل همراه شود، خطرناک‌تر می‌شود، زیرا مفهوم ضمنی این موضوع این است که حفاظت از مقام های ارشد و ثبات نهادها بخش اساسی آمادگی برای رویارویی است.

جنگ مدرن امکان دارد با کمپین‌های اطلاعات غلط، نفوذ و فشار اقتصادی قبل از پرتاب موشک‌ها آغاز شود و این تاکتیک‌ها امکان دارد با حملات نظامی ترکیب شوند تا تأثیر بیشتری داشته باشند.

شرط‌بندی نتانیاهو روی سه سناریو

به نظر می‌آید محاسبات بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی با نتیجه احتمالی حمله گره خورده است. سناریوی نخست، اینکه ایران بدون اقدام تلافی‌جویانه مورد حمله قرار گیرد، که نتانیاهو سپس آن را به عنوان موفقیت نظامی و احیای بازدارندگی ارائه می‌دهد.

احتمال دوم، اینکه ایران تلاش خواهد کرد پاسخی بدهد، اما به دلیل هدف قرار گرفتن قابلیت‌های نظامی و ساختار فرماندهی و کنترل خود، در وارد کردن خسارت قابل توجه با مشکل مواجه خواهد شد.

احتمال سوم، اینکه پاسخ محدود خواهد بود و به رژیم صهیونیستی اجازه می‌دهد ادعا کند معادله جدیدی ایجاد کرده است و از جنگ گسترده‌تر جلوگیری کند.

اما این سناریوها تضمین‌شده نیستند. پاسخ ندادن لزوماً به معنای دستیابی به اهداف راهبردی حمله نیست و پاسخ محدود می‌تواند انتخاب حساب‌شده باشد تا نشانه‌ای از ضعف. واکنش گسترده از سوی ایران می‌تواند دامنه رویارویی را گسترش دهد و این حمله را که به عنوان پیروزی سریع تبلیغ می‌شد، به بحران طولانی تبدیل کند. نتانیاهو امکان دارد سعی کند از افزایش تنش برای منافع سیاسی داخلی خود، ازجمله به تعویق انداختن انتخابات سوءاستفاده کند، اما اگر تلفات افزایش یابد و به اهدافش دست نیابد، جنگ می‌تواند به بار سنگین برایش تبدیل شود.

معضل این نیست که چه کسی نخستین موشک را پرتاب می‌کند، بلکه این است چه کسی می‌تواند آنچه را که پس از آن رخ می‌دهد تحمل کند.

مسکو و موازنه قدرت در منطقه

تحولات نشان می‌دهد هرگونه جنگ گسترده نه تنها ایران، بلکه آمریکا و رژیم صهیونیستی را تحت تأثیر قرار خواهد داد

واشنگتن در خلاء بین‌المللی عمل نمی‌کند. دیدار بین استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه در سن پترزبورگ با توجه به موضوعات مرتبط با اوکراین، ایران و انرژی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

میانجیگری روسیه امکان دارد به مسکو اهرم فشار بیشتری برای تأثیرگذاری بر روند مذاکرات بدهد و از روابطش با تهران و جایگاهش در بازارهای انرژی بهره ببرد. نیاز واشنگتن به کاهش تنش‌ها در جبهه‌های مختلف نیز می‌تواند راه را برای تفاهم متقابل هموار کند، گرچه این موضوع لزوماً تضمین‌کننده توافق جامع نیست.

در همین حال، محاسبات منطقه‌ای از شرق مدیترانه به شمال آفریقا در حال تغییر است. نزدیکی ترکیه به جناح‌های لیبی، چالش‌هایی را برای مصر در رابطه با نفوذ، مرزهای دریایی و حقوق انرژی ایجاد و قاهره را مجبور می‌کند تا از منافع خود محافظت کند، بدون اینکه به ترتیباتی که لزوماً با اولویت‌هایش همسو نیستند، پایبند باشد.

این تحولات نشان می‌دهد هرگونه جنگ گسترده نه تنها ایران، بلکه آمریکا و رژیم صهیونیستی را تحت تأثیر قرار خواهد داد و امکان دارد کشورهای منطقه را به تجدیدنظر در اتحادها و منافع امنیتی و اقتصادی خود سوق دهد.

ساعت صفر فقط لحظه پرتاب موشک‌ها نیست

آمریکا و رژیم صهیونیستی امکان دارد در وارد کردن خسارت نظامی قابل توجه به ایران موفق شوند، اما این تضمین کننده توافق سیاسی نیست. برعکس، تهران می‌تواند واکنش خود را گسترش و منافع آمریکا در منطقه را هدف قرار دهد.

عامل تعیین‌کننده، توانایی هر طرف در تحمل جنگ طولانی، محافظت از جبهه داخلی و جلوگیری از تبدیل حمله اولیه به وسیله دشمن به مزیت راهبردی پایدار خواهد بود. با نزدیک شدن به انتخابات آمریکا، اگر هزینه‌ها بدون نتیجه قطعی افزایش یابد، خودِ زمان می‌تواند به نقطه ضعف برای ترامپ تبدیل شود.

نمی‌توان با قطعیت گفت این حمله ظرف چند ساعت انجام خواهد شد، اما تهدیدها و تحرکات دیپلماتیک، منطقه را در مرحله بسیار حساسی قرار می‌دهد. ایران برای هر احتمالی آماده است و انگشت خود را روی ماشه گذاشته است. با وجود این، آمادگی به معنای اجتناب‌ناپذیر بودن جنگ نیست، همانطور که تلاش برای اجتناب از آن به معنای پذیرش شرایط دشمن نیست.

نتیجه رویارویی صرفاً به این بستگی ندارد که چه کسی نخستین موشک را شلیک می‌کند، بلکه به این بستگی دارد چه کسی می‌تواند پیامدهای آن را مدیریت، از جبهه داخلی محافظت کند و هزینه‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی را متحمل شود. جنگ امکان دارد با یک تصمیم آغاز شود، اما پایان آن می‌تواند به سرعت از کنترل کسانی که آن را شعله‌ور کرده‌اند، خارج شود.