نسل نو و آغاز بیداری سیاسی جهان

از صربستان گرفته تا بنگلادش و از هند تا فرانسه، جوانان در حال مقاومت در برابر گرایش‌های اقتدارگرایانه و تغییر شکل چشم‌انداز سیاسی هستند.

اندیشکده‌های خارجی

تاریخ انتشار: پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ - 12 November 2026

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ شاهد ظهور جنبش‌های اعتراضی و سیاسی به رهبری «نسل زد» در سراسر جهان و تبدیل جوانان به نیرویی تأثیرگذار در صحنه سیاسی هستیم که قادر به به چالش کشیدن نظام‌های حاکم و تأثیرگذاری بر نتیجه انتخابات هستند.

سال ۲۰۲۴ اعتراضات دانشجویان نسل Z در داکا، پایتخت بنگلادش به تیترهای بین‌المللی تبدیل شد

در برزیل، میلیون‌ها جوان به صورت آنلاین بسیج شدند و ویدئوها به اشتراک گذاشتند. در صربستان، آنها مسافت‌های طولانی را در سراسر اروپا دوچرخه‌سواری و در مسابقات اولترا ماراتن شرکت کردند تا صدایشان شنیده شود.

این دو جنبش ماه گذشته در صحنه بین‌المللی ظهور کردند و به محور رقابت های انتخاباتی علیه گرایش‌های اقتدارگرایانه تبدیل شدند. اهمیت آنها فراتر از این است و نگاهی اجمالی به پدیده وسیع‌تری که در بُعد جهانی در حال وقوع است، ارائه می‌دهد: جنبش‌های جوانان که چشم‌انداز سیاسی تغییر می‌دهند. اریکا چنووت، پژوهشگر علوم سیاسی دانشکده هارولد کندی دانشگاه هاروارد گفت: نسل Z در حال ظهور است. واضح است بخش قابل توجهی از این نسل از اینکه در حاشیه قرار گرفته شوند، از ساختارهای سیاسی ناامید شده‌اند.

پژوهشگران دست کم ۲۵ جنبش اعتراضی را در سراسر جهان مستند کرده‌اند که در آنها این گروه سنی (۱۴ تا ۲۹ ساله) نقش اصلی ایفا می کنند. از بنگلادش تا بلژیک و از ایتالیا تا هند، به نظر می‌آید نسلZ که تقریباً یک سوم جمعیت جهان را تشکیل می‌دهد بالاخره صدای خود را یافته است. نسل Z امکان دارد در حال تجربه بیداری سیاسی جهانی باشد. دلایل آنها برای آمدن به خیابان‌ها بسیار متنوع است، از اعتراض به فساد و نابرابری گرفته تا درخواست افزایش سرمایه‌گذاری در آموزش، مسکن مقرون به صرفه و اقدامات مشخص برای مقابله با بحران آب و هوا.

نخستین اعتراضات به طور گسترده در سراسر آسیا و آفریقا رخ داد. سال ۲۰۲۴ اعتراضات دانشجویان نسل Z در داکا، پایتخت بنگلادش به تیترهای بین‌المللی تبدیل شد. اعتراضاتی که در مخالفت با ساختار سهمیه‌بندی آغاز شد، اما به سرعت به ابراز نارضایتی گسترده‌تر از حکومت استبدادی شیخ حسینه، نخست‌وزیر مستعفی بنگلادش تبدیل شد. به گزارش آسوشیتدپرس، دو ماه بعد، حسینه استعفا داد و پس از تعقیب به وسیله معترضان جوان، با بالگرد از کشور فرار کرد.

دو سال بعد، ۴ هزار مایل دورتر، دانشجویان انقلاب دیگری را در صربستان رهبری کردند و دولتی را که به تدریج کنترل خود را بر رسانه‌ها افزایش داده و نهادهای دولتی را با وفاداران حزب پر کرده بود، به چالش کشیدند. اواخر ماه گذشته، جنبش دانشجویی صربستان از خیابان‌ها به مراکز قدرت حرکت و با موفقیت الکساندر ووچیچ را به وسیله انتخابات برکنار کرد و به سلطه ۱۴ ساله حزبش بر قدرت پایان داد. در این زمینه، تحلیلگران با تأکید بر جنبش حقوق مدنی در ایالات متحده و بهار عربی سال ۲۰۱۱ عنوان کردند، دانشجویان و جوانان همیشه در خط مقدم کسانی بوده‌اند که به دنبال تغییر هستند. آنها افزودند: آنچه جنبش فعلی را متمایز می‌کند، زیرساخت‌های خیزش است؛ سکوهای تیک‌تاک و X در حال تقویت و تسریع نارضایتی‌ها هستند، در حالی که سرورهای دیسکورد و چت‌های گروهی امکان برنامه‌ریزی غیرمتمرکز را فراهم می‌کنند و شبکه‌های خصوصی مجازی (VPN) و کپی کردن محتوا در سکوهای جایگزین به سازمان‌دهندگان کمک می‌کند تا از قطعی اینترنت جلوگیری کنند.

این ترکیب قدرتمند (جوانانی که به خیابان‌ها آمدند و از شبکه‌های اجتماعی استفاده کردند) برای تجدید حیات و پیروزی لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا در انتخابات ریاست جمهوری برزیل در ماه گذشته بسیار مهم بود. پس از شکست سنگین در دور نخست انتخابات از سناتور راست‌گرای فلاویو بولسونارو، حس ناامیدی چپ سیاسی کشور را فرا گرفته بود. اما این وضعیت زمانی تغییر کرد که دانشجویان دانشگاه فدرال فلومیننزه تجمعی به طرفداری از لولا ترتیب دادند و جنبش‌های مشابهی را در سراسر کشور برانگیختند. پس از این، آندره گانونز، نماینده کنگره و متحد نزدیک ۴۲ ساله لولا، گروه واتس‌اپی به نام «ارتش لولا» ایجاد و میلیون‌ها نفر را مشتاق به مشارکت در تقویت محتوای طرفدار لولا در شبکه‌های اجتماعی کرد. لولا در شب پیروزی خود، نقش قدرتمند این جوانان را تصدیق کرد و گفت: می‌خواهم از جوانان برزیل به خاطر سخاوتشان تشکر کنم؛ آنها برای دفاع از دموکراسی به خیابان‌ها آمدند.

در فرانسه، وکلا و سازمان‌های حقوق بشری عنوان کردند، تعدادی از نوجوانان در نتیجه استفاده پلیس از سلاح‌های خاص، دچار جراحات جنگی شده‌اند

برخی سیاستمداران از همان ابتدا به دنبال جذب نسل Z بودند. در ایالات متحده، کمپین زهران ممدانی برای شهرداری شهر نیویورک بر ترکیبی هوشمندانه از شبکه‌های اجتماعی و بسیج ارتشی متشکل از حدود ۵۰ هزار داوطلب متکی بود که جوانان ستون فقرات آن را تشکیل می‌دادند.

در هفته‌های اخیر، موجی از اعتراضات به رهبری جوانان سراسر اروپا را فرا گرفته است. در فرانسه، دانش‌آموزان مدارس خواستار شرایط آموزشی بهتر شدند، در حالی که در اسپانیا، جوانان چادرهایی برای مطالبه مسکن مقرون به صرفه برپا کردند. در آلمان، هزاران نفر در جنبشی که به وسیله گروهی به نام «نسل Z قدرت را به دست خواهد گرفت»! (Generation Z!) سازماندهی شده بود، به خیابان‌ها آمدند تا به افزایش هزینه‌های زندگی اعتراض کنند و خواستار افزایش سرمایه‌گذاری در آموزش، مراقبت‌های بهداشتی و اقدامات اقلیمی شوند.

در هند، حس مشابهی از سرخوردگی در «جنبش سوسک‌ها» تجسم یافته است، جنبشی که به عنوان جنبش طنز آنلاین آغاز شد و از آن زمان به نیرویی قدرتمند برای به چالش کشیدن دولت اقتدارگرای نارندرا مودی تبدیل شده است. این جنبش که از شبکه‌های اجتماعی قدرت گرفته و مبتنی بر اصول دموکراتیک است، تابستان امسال به وضوح خود را نشان داد، زمانی که اعتراضات به رهبری این گروه به استعفای وزیر آموزش و پرورش هند منجر شد.

در پاسخ، نیروهای امنیتی هند با سرکوب وحشیانه، دستگیری هزاران نفر، استفاده از گاز اشک‌آور و حمله به معترضان با باتوم پاسخ داده‌اند. در ماه اکتبر، مقام ها اقدامات شدیدی را برای جلوگیری از اعتراض در مرکز دهلی انجام دادند، از جمله مسدود کردن جاده‌ها، فیلتر کردن اینترنت و اختلال در حمل و نقل عمومی. این موضوع جنبه دیگری را آشکار کرده است که اغلب با اعتراضات به رهبری جوانان همراه است: تحقیقات نشان می‌دهد اعتراضات معمولاً با سطوح بالاتری از سرکوب مواجه می‌شوند، حتی اگر لزوماً خشونت بیشتری نسبت به سایر اشکال اعتراض نداشته باشند.

در فرانسه، وکلا و سازمان‌های حقوق بشری عنوان کردند، تعدادی از نوجوانان در نتیجه استفاده پلیس از سلاح‌های خاص، دچار جراحات جنگی شده‌اند. پس از اعتراضات سال ۲۰۲۴ در بنگلادش، کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل متحد گزارش کردند، تا یک هزار و 400 نفر (عمدتاً به وسیله نیروهای امنیتی) کشته و هزاران نفر دیگر دچار جراحات جدی شده‌اند که برخی از آنها به معلولیت‌های دائمی منجر شده است.

همانطور که یک دانش‌آموز ۱۷ ساله دبیرستانی ساکن حومه شمالی پاریس به تازگی به آسوشیتدپرس گفت، ظهور جنبش‌های جوانان در سراسر اروپا به واقعیت جهانی گسترده‌تر و مدت‌ها نادیده گرفته شده می پردازد. وی گفت: همه ما در یک چیز اتفاق نظر داریم، اینکه با جوانان بیش از حد مانند کودکان رفتار می‌شود و به اندازه کافی به حرف‌هایشان گوش داده نمی‌شود.

کلمات کلیدی: نسل زد برزیل صربستان اروپا اعتراضات