هوای آلودهترین شهرهای جهان چگونه پاک شدند؟
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ نفس شهرمان به شماره افتاده و تعطیلی مدارس به علت آلودگی هوا دیگر جزئی جدایی ناپذیر از روزهای تحصیلی دانش آموزان شده بود. روزگاری تعطیلی های ناگهانی به دلیل بارش های شدید برف بود، اما امروز این پدیده جای خود را به آلودگی هوا داده و این پدیده یکی از جدیترین تهدیدهای سلامت عمومی جهان است. طبق گزارشهای بینالمللی، بیش از ۹۰ درصد مردم جهان هوای ناسالم تنفس میکنند.
ایران نیز از این بحران مستثنی نیست و برخی شهرها در فهرست آلودهترین نقاط جهان قرار دارند. آلودگی هوا در ایران سالانه دهها هزار مرگ زودرس ایجاد میکند و باعث نقص سلامت کودکان و سالمندان می شود. این در حالی است که سالها مسئولان نتوانسته اند این معضل مرگبار را درمان کنند و هوای شهرهایمان هر روز خاکستری تر از دیروز می شود.
با وجود آنکه کشورهای بسیاری با آلودگی هوا دست به گریبان هستند، اما شهرهای بسیار آلودهای هم در جهان توانستهاند در کمتر از یک دهه، آلودگی را تا ۵۰ درصد کاهش دهند که این تجربهها میتواند نقشه راهی برای ایران باشد.
لندن روزگاری جزو آلوده ترین شهرها بود، اما امروز با حذف تدریجی خودروهای دیزلی و .... وانسته است از آلوده ترین هوا به هوای پاک برسد
چگونه آلودهترین شهرها پاک شدند؟
پکن تا سالها یکی از آلودهترین شهرهای جهان بود. اما چین با برنامه ای چندلایه توانست آلودگی را بهطور چشمگیری کاهش دهد. خروج صنایع آلاینده از محدوده شهری، ممنوعیت کامل زغالسنگ در بخش خانگی و صنعتی، نوسازی ناوگان حملونقل و توسعه خودروهای برقی، پایش لحظهای آلودگی و انتشار عمومی دادهها و جریمههای سنگین برای صنایع متخلف ازجمله این اقدامات بوده؛ تجربه ای که در گزارشهای تحلیلی و مستندهای بینالمللی بهعنوان تحول بزرگ معرفی شده است .
گزارش های تجربه محور از چند شهر دنیا منتشر شده است که توانسته اند با اقدامات و تدابیری مشابه همچون محدودیت تردد خودروها، سرمایهگذاری در حمل و نقل عمومی، پایش دقیق و شفافسازی دادهها و مشارکت بخش سلامت در سیاستگذاری به نتیجه قابل قبولی دست یابند.
لندن روزگاری جزو آلوده ترین شهرها بود، اما امروز با اجرای منطقه فوقکمانتشار، مالیات تردد خودروهای آلاینده، حذف تدریجی خودروهای دیزلی و توسعه حملونقل عمومی پاک توانسته است از آلوده ترین هوا به هوای پاک برسد.
پاریس هم روزگاری جزو همین شهرها بود که امروز با ایجاد محدودیت شدید برای تردد خودروهای قدیمی، توسعه مسیرهای دوچرخهسواری، افزایش فضای سبز و تأکید بر برنامه «پاریس بدون آلودگی» دو سال اخیر به موفقیت دست یافت.
سئول نیز با حذف کامل اتوبوسهای دیزلی، توسعه اتوبوسهای برقی و هیدروژنی، سامانه پایش لحظهای آلودگی و وضع جریمههای سنگین برای صنایع آلاینده، خود را از مدار آلودگی خارج کرد.
مکزیکوسیتی روزگاری از آلوده ترین شهرها بود که با اجرای برنامه «روزهای بدون خودرو»، نوسازی ناوگان حملونقل، توسعه خطوط مترو و کنترل شدید سوخت و صنایع امروز توانسته است هوای پاک را برای شهروندانش به ارمغان بیاورد.
این شهرها هرکدام با شرایط اقتصادی، فرهنگی و جغرافیایی متفاوت توانستند آلودگی را کاهش دهند و این یعنی راهحلها قابل تطبیقاند و ایران هم میتواند از آنها الگو بگیرد. ممنوعیت ورود خودروهای فرسوده، عوارض برای خودروهای آلاینده، اجرای جدی معاینه فنی، توسعه حملونقل عمومی پاک، اتوبوس برقی، مسیرهای دوچرخه، انتقال صنایع آلاینده از شهرها، پالایشگاهها، کارخانهها، نیروگاهها، نصب فیلترهای استاندارد و روزهای بدون خودرو و مهمتر از همه مالیات بر آلودگی ازجمله راهکارهای قابل تعمیم به شهرهای کشورمان است.
تجربه شهرهایی مانند پکن، لندن و ... نشان میدهد آلودگی هوا سرنوشتی حتمی نیست و می توان با سیاستگذاری درست، حتی آلودهترین شهرها را به شهرهایی با هوای سالم تبدیل کرد
چرا هوای شهرهای کشور آلوده است؟
طبق مطالعات علمی، آلودگی هوا در کشور ناشی از ترکیب عواملی همچون ناوگان فرسوده خودرو و موتورسیکلت، سوختهای غیراستاندارد و گوگرد دار، صنایع آلاینده داخل محدوده شهری، شرایط جغرافیایی و محصور بودن شهرها، گرد وغبار ناشی از خشکسالی و بیابانزایی، کمبود نظارت و اجرای ضعیف قوانین و مقررات در حوزه آلودگی است. اما راهکارهای بسیاری برای التیام درد نفس های پر دود شهرهای ایران وجود دارد.
طبق تجربه شهرهای موفق جهان و وضعیت ایران، میتوان راهکارها را در سه بُعد ارائه کرد:
- راهکارهای فوری: نوسازی ناوگان حملونقل، حذف، موتورسیکلتهای کاربراتوری، جایگزینی اتوبوسهای فرسوده با برقی و گازسوز و معاینه فنی سختگیرانه جرو این موارد هستند. کنترل صنایع آلاینده همانند انتقال صنایع بزرگ از محدوده شهری، نصب فیلترهای استاندارد و انتشار عمومی دادههای آلایندگی و مدیریت سوخت با کاهش گوگرد در گازوئیل و توسعه CNG و برق به جای آن جزو راهکارهای فوری به شمار میروند.
- راهکارهای میانمدت: توسعه حملونقل عمومی پاک مانند مترو، BRT، اتوبوس برقی مسیرهای دوچرخهسواری، ممنوعیت ورود خودروهای فرسوده دریافت عوارض از خودروهای آلاینده و احیای فضای سبز شهری و کمربند سبز میتواند جزو راهکارهای میان مدت قرار گیرد.
- راهکارهای بلندمدت پنج تا ۱۰ ساله: اصلاح الگوی توسعه شهری، جلوگیری از گسترش بی رویه شهرها، انتقال صنایع سنگین به مناطق کمجمعیت، مدیریت گرد وغبار، احیای تالاب هامون، هورالعظیم و بختگان و در نهایت توسعه انرژی خورشیدی و بادی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی می تواند راه نجات شهرهای خاکستری به هوای پاک باشد.
تجربه شهرهایی مانند پکن، لندن، سئول و پاریس نشان میدهد آلودگی هوا سرنوشتی حتمی نیست و می توان با سیاستگذاری درست، شفافیت، مشارکت مردم و اجرای قاطع قوانین، حتی آلودهترین شهرها را در کمتر از یک دهه به شهرهایی با هوای سالم تبدیل کرد.