چالش بریکس با سیاستهای متضاد
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ نشست دو روزه وزیران امور خارجه بریکس در دهلینو در حالی پایان یافت که جنگ ایران و احتمال بستهشدن تنگه هرمز، به شکاف تازهای میان اعضای این ائتلاف تبدیل شده و هنوز نتوانسته است در برابر تحولات اخیر منطقه به موضعی واحد دست یابد. همین اختلاف نظرها، آینده انسجام این بلوک را با تردید روبهرو کرده است.
عراقچی از اعضای بریکس خواست در برابر جنگافروزیهای منطقهای، موضعی عملی و مؤثر اتخاذ کنند
همزمانی نشست با سفر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا به پکن، باعث غیبت وزیر امور خارجه چین و امارات نیز با ترکیب متفاوتی در جلسه حاضر شد که نشانههایی از افزایش حساسیت و اختلافات درون بریکس تلقی میشوند.
اختلاف اصلی نشست به تقابل مواضع ایران و امارات مربوط بود. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی را به ایران مغایر حقوق بینالملل دانست و از اعضای بریکس خواست در برابر جنگافروزیهای منطقهای، موضعی عملی و مؤثر اتخاذ کنند.
وزیر امور خارجه همچنین در پاسخ به ادعاهای بیاساس نماینده امارات در نشست گفت: من در سخنرانی خود نام امارات را ذکر نکردم، به خاطر حفظ وحدت و ترجیح دادم به آن نپردازم. اما در واقع باید بگویم امارات بهطور مستقیم در اقدام تجاوزکارانه علیه کشور من دخیل بود. زمانی که این تجاوز آغاز شد، آنها حتی از محکوم کردن تجاوز خودداری کردند.
عراقچی خطاب به نماینده امارات با بیان اینکه آن کشور شریک فعال تجاوز اخیر علیه ایران هست گفت، ائتلاف با صهیونیستها نیز از امارات محافظت نکرد و باید در سیاست خود در قبال ایران بازنگری کنید.
در مقابل، نماینده امارات حملات ایران به زیرساختهای کشورش را محکوم کرد و فضای نشست را به سمت تنش بیشتر برد. چالش بزرگ بریکس در این مرحله، ناتوانی در مدیریت اختلافات اعضای جدید با منافع و سیاستهای متضاد است. با گسترش عضویت این ائتلاف، روند تصمیمگیری پیچیدهتر شده است و سکوت یا بیطرفی اعضای اصلی، میتواند بریکس را به سمت قطببندی داخلی سوق دهد.
در این میان نقش چین، روسیه و هند تعیینکننده است؛ بهویژه هند که ریاست دورهای بریکس را برعهده دارد و همزمان رویکردی نزدیکتر به کشورهای حاشیه خلیجفارس نشان میدهد. نارندرا مودی، نخستوزیر هند حملات به امارات را غیرقابل قبول خواند و همین موضوع، تردیدها را درباره حفظ توازن دهلینو میان منافع ملی و نقش رهبری در بریکس افزایش داده است.
حضور فعال ایران در بریکس
با وجود چالشها، نشست وزیران امور خارجه بریکس در دهلینو فرصتی مهم برای کاهش وابستگی کشورها به سازوکارهای تبعیضآمیز و یکجانبه بود. حضور فعال ایران در سازوکارهایی مانند بریکس، بیانگر انتخابی راهبردی برای تقویت چندجانبهگرایی واقعی، گسترش همکاریهای برابر و مشارکت در شکلدهی به نظمی عادلانهتر در روابط بینالملل است.
این ائتلاف اگر درگیر چالش های رقابتی با غرب بشود امکان دارد سالها نتواند به نتیجه درستی دست یابد
جمهوری اسلامی با ظرفیتهای ژئوپلیتیکی، انرژی، ترانزیتی، علمی و انسانی خود میتواند سهمی مؤثر در دستورکار بریکس برای توسعه متوازن، امنیت اقتصادی، اتصال منطقهای و تقویت صدای کشورهای مستقل ایفا کند. در این مسیر، مخالفت با اقدامات قهری یکجانبه آمریکا و آثار غیرقانونی و ضدتوسعهای آن، بخشی جداییناپذیر از دفاع از عدالت اقتصادی و حق ملتها برای توسعه است.
بیتردید اگر بریکس نتواند اختلافات ناشی از بحران خلیجفارس را مدیریت کند، این ائتلاف با خطر کاهش وزن سیاسی و حتی تضعیف جایگاه جهانی خود روبهرو خواهد شد.
همچنین این ائتلاف اگر درگیر چالش های رقابتی با غرب بشود امکان دارد سالها نتواند به نتیجه درستی دست یابد و تنها از نمادش برای برخی چانهزنی ها استفاده بشود. اتحاد کشورهای غربی در حوزه های اقتصادی و دستیابی به پول واحد اروپایی (یورو) با وجود قدرت دلار و استقلال پوند اقدامی تاریخی و استثنایی بود. بریکس برای پیمودن این مسیر راه سختی در پیش دارد.