به گزارش «راهبرد معاصر»؛ طبق بیشتر معیارها، جهان باید با بحران انرژی بسیار شدیدتری روبرو میشد، زیرا تنگه هرمز ماهها عمدتاً بسته است. با وجود این، در مقایسه با سناریوهای فاجعهباری که در آغاز جنگ پیشبینی شده بود، قیمت نفت پایین مانده و بازارهای گاز طبیعی انعطافپذیری خود را ثابت کردهاند. اقتصاد جهانی تاکنون از رکود ناشی از بسیاری از شوکهای انرژی قبلی اجتناب کرده است.
عواملی که به جهان کمک کردند تا آن ماهها را پشت سر بگذارد، اکنون شکنندهتر شدهاند؛ ذخایر رو به اتمام، تقاضا در حال بهبود است
برخی امکان دارد وسوسه شوند باور کنند خطرات اختلال در عرضه انرژی اغراقآمیز است، اما این موضوع گمراهکننده است. بحران هرمز تاکنون تنها به افزایش اندک قیمت نفت منجر شده که به لطف ترکیبی غیرمعمول از شرایط مطلوب بازار و سالها سرمایهگذاری در اقدامات امنیتی انرژی به دست آمده است.
پیش از جنگ، بازارهای نفت از مازاد عرضه رنج میبردند، موجودیها نسبتاً بالا بودند، عربستان سعودی و امارات متحده عربی خطوط لولهای در اطراف تنگه هرمز ساخته و دولتها و شرکتها ذخایر اضطراری و تجاری جمعآوری کرده بودند.
علاوه بر این، چین با کاهش واردات، با بهرهگیری از توانایی عظیم خود در محدود کردن میزان نفتی که برای ذخیرهسازی خریداری میکند و در انبار نگه میدارد، برای صادرات پالایش و در داخل مصرف میکند، به تثبیت تعادل جهانی نفت کمک کرده است.
این شرایط امکان دارد پایدار نباشد. اگر تنش میان ایران و ایالات متحده وارد مرحله جدیدی از خشونت شود که تهدیدها به فراتر از مرزها سرایت کند و همچنان تنگه بسته بماند، بازارهای نفت که در حال حاضر از کمبود محصولات پالایششده مانند دیزل و سوخت جت رنج میبرند، میتوانند شاهد افزایش شدید قیمت نفت خام باشند. اما حتی اگر خصومتها در منطقه فروکش کند، تهدید برای کشتیرانی به وسیله تنگه احتمالاً همچنان باقی خواهد ماند، زیرا ایران یا کنترل کامل گذرگاه را به دست میگیرد یا دست کم در هر زمانی در برابر دخالت ها آسیبپذیر خواهد بود. هر سناریوی خوشبینانهتری برای چند ماه آینده صرفاً گمانهزنی است.
در آمادهسازی برای این سناریوها و نیز برای بحرانهای جدید در آیندهای دور، جهان نباید از نتیجه نسبتاً مثبتی که در بازارهای انرژی طی پنج ماه گذشته مشاهده شده است، راضی باشد. عواملی که به جهان کمک کردند تا آن ماهها را پشت سر بگذارد، اکنون شکنندهتر شدهاند؛ ذخایر رو به اتمام، تقاضا در حال بهبود است، مسیرهای جایگزین به طور فزایندهای ناامن میشوند و زیرساختها تحت حمله مداوم قرار دارند و در برخی موارد تعمیر آنها سالها طول میکشد. مرحله دوم بحران هرمز میتواند بسیار مخربتر از مرحله نخست باشد.
پنج ماه گذشته نشان نداده جهان در برابر بحرانهای انرژی مصون است
علاوه بر این، مرحله نخست بحران به آن آسانی که قیمتهای جهانی اعلام شده نفت نشان میداد، نبود؛ تغییر نسبتاً کوچک در قیمتهای معیار جهانی، توزیع کاملاً نامتوازن درد و رنج را پنهان میکرد، به طوری که کشورهای آسیایی و اروپایی از قیمتهای بالا، کمبود عرضه، جیرهبندی، فشارهای مالی و کاهش اجباری مصرف رنج میبردند، در حالی که ایالات متحده و چین سطوح جدیدی از انزوا و نفوذ را به نمایش گذاشتند و اثرات ماندگار آن از قبل قابل مشاهده است.
به دلیل بحران پالایش، قیمت گازوئیل و سایر فرآوردههای نفتی بر اساس قیمتهای فعلی نفت، به طور قابل توجهی بالاتر از میزان معمول خود افزایش یافته است. این شوک، پر کردن مجدد ذخایر گاز طبیعی اروپا را دشوارتر و پرهزینهتر، این قاره را با سطوح ذخیرهسازی پایینتر از حد معمول مواجه و در زمستان پیش رو، در برابر محدودیتهای انرژی و فشارهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیرتر میکند.
پنج ماه گذشته نشان نداده جهان در برابر بحرانهای انرژی مصون است، بلکه نشان داده نیروهای بازار، سیاستها و سرمایهگذاریهای دولتی در امنیت انرژی نتیجه دادهاند. بدون تلاشهای مجدد برای بازسازی، تابآوری در جهانِ از هم گسیخته ژئوپلیتیکی امروز به سرعت از بین خواهد رفت. بنابراین، قبل از اینکه مرحله بعدی این بحران آشکار شود، سیاستگذاران باید چگونگی ظهور تابآوری را تحلیل کنند.
علاوه بر این، آنها باید تشخیص دهند با تغییر ساختار انرژی از دهه 1970، نحوه بروز شوکهای انرژی در جهان و اقدامات لازم برای محافظت در برابر آنها نیز تغییر کرده است. درک این تحولات، جهان را برای شوک اجتنابناپذیر انرژی بعدی بهتر آماده میکند.