به گزارش «راهبرد معاصر»؛ دو دهه است سیاستگذاران چینی مشغول کاهش وابستگی این کشور به نفت و گاز وارداتی و کاهش آسیبپذیری ناشی از محاصره دریایی در هرگونه درگیری آینده با ایالات متحده بودهاند.
آمادگی چین برای درگیری با محوریت تایوان و تنگه مالاکا، این کشور را در برابر جنگ در خاورمیانه کمتر آسیبپذیر کرده است
سال ۲۰۰۳ رئیس جمهور چین این آسیبپذیری را «معضل مالاکا» توصیف کرد و هشدار داد برخی قدرتهای بزرگ مصمم به کنترل این تنگه هستند. از وی نقل شده است، «مبالغهآمیز نیست اگر بگوییم هر کسی که تنگه مالاکا را کنترل کند، مسیر انرژی به چین را کنترل خواهد کرد.»
از آن زمان، راهبرد نظامی چین بر نوسازی و گسترش ناوگان دریایی خود برای محافظت از خطوط تدارکاتی متمرکز شده است. در زمینه انرژی، چین تولید را افزایش داده، بهرهوری انرژی را تشویق کرده، به سوختهای جایگزین روی آورده، استفاده از خودروهای برقی را گسترش داده، واردات خود را متنوع کرده و ذخایر راهبردی عظیمی جمعآوری کرده است.
در نهایت، آمادگی چین برای درگیری با محوریت تایوان و تنگه مالاکا، این کشور را در برابر جنگ در خاورمیانه کمتر آسیبپذیر کرده است. این کشور تا حد زیادی از افزایش قیمتها و جیرهبندی عرضه که سایر کشورهای آسیایی گرفتار شده اند، به دور است.
سیاستگذاران چینی احتمالاً به این نتیجه دست خواهند یافت که رویکردشان مؤثر بوده است و این موضوع آنها را به تقویت راهبرد خود تشویق میکند. سایر کشورهای آسیایی و سایر نقاط جهان نیز احتمالاً با اتخاذ عناصری از این راهبرد که بر بازارهای انرژی تأثیر خواهد گذاشت، از این الگو پیروی خواهند کرد.
این عناصر شامل موارد زیر است:
- تولید داخلی: چین کشوری غنی از زغال سنگ، فقیر از نفت و فاقد گاز است و 10درصد از نیازهای زغال سنگ، 40 درصد از گاز و بیش از 70 درصد از نفت خود را وارد میکند.
برای کاهش نیاز به واردات، چین افزایش تولید گاز از سیچوان در جنوب غربی و سین کیانگ، شانشی و مغولستان داخلی در شمال را تشویق کرده است، در حالی که به اکتشاف نفت در دریای بوهای ادامه و استفاده از فرآوردههای نفتی را کاهش میدهد.
منابع انرژی تجدیدپذیر، مانند برق آبی، بادی و خورشیدی، در اسرع وقت به کار گرفته شدهاند، در حالی که این کشور از زغال سنگ به عنوان ستون اصلی برای تضمین امنیت انرژی استفاده میکند.
- تغییر به سمت انرژی پاک: چین با سرعتی بیشتر از هر کشور دیگری خودروهای برقی و سایر وسایل نقلیه با انرژی پاک و جدید به کار گرفته است، به طوری که این وسایل نقلیه در حال حاضر به کاهش مصرف بنزین و گازوئیل به میزان حدود 1 میلیون بشکه در روز کمک میکنند.
اما طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، با افزایش سهم خودروهای برقی در ناوگان، انتظار میرود این مصرف تا سال ۲۰۳۵ چهار برابر شود و به بیش از ۴ میلیون بشکه در روز برسد.
تقریباً نیمی از واردات گاز از خطوط لوله روسیه و آسیای مرکزی از مسیر خشکی وارد شد و بنابراین تحت تأثیر تحریم قرار نگرفت
پانزدهمین برنامه پنج ساله دولت چین فرض میکند که مصرف نفت قبل از پایان دهه به اوج خود خواهد رسید، در حالی که تقاضا برای بنزین و گازوئیل امکان دارد از قبل به اوج خود رسیده باشد.
- تنوعبخشی: چین انتظار دارد در آیندهای قابل پیشبینی به واردات متکی باشد، بنابراین دولت تنوعبخشی به مسیرهای تأمین را تشویق و در عین حال روابط دوستانه با طیف وسیعی از صادرکنندگان را حفظ کرده است.
قبل از جنگ، چین تقریباً ۶۰ درصد از نفت خام خود را از خاورمیانه وارد میکرد، اما این درصد بسیار کمتر از ژاپن (بیش از ۹۰ درصد) و بیشتر کشورهای منطقه بود. چین ۵۴ درصد از گاز وارداتی خود را از دریا به دست آورد، اما تنها ۱۷ درصد از آن از خاورمیانه آمد، در حالی که بخش عمدهی بقیه از روسیه و استرالیا آمد.
تقریباً نیمی از واردات گاز از خطوط لوله روسیه و آسیای مرکزی از مسیر خشکی وارد شد و بنابراین تحت تأثیر تحریم قرار نگرفت. چین همچنین به دنبال «گسترش حلقه متحدان خود» در بخش انرژی بود و برای تقویت روابط خود با عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق و قطر و همچنین ایران تلاش کرد. در نتیجه، به نفتکشهایی که پرچم چین را حمل و به مقصد چین حرکت میکردند، بیشتر اجازه عبور از محاصره اعمال شده بر خلیج فارس و دریای سرخ داشتند.
- ذخیرهسازی: چین یکی از بزرگترین ذخایر نفت خام جهان را جمعآوری کرده است که حجم دقیق آن یک راز دولتی است. اما قبل از جنگ، چین روزانه 1 میلیون بشکه بیشتر از ظرفیت پالایشگاههای خود وارد و بیشتر نفت باقیمانده را به ذخایر تجاری و راهبردی خود اضافه میکرد.
کل ذخایر بیش از 1 میلیارد بشکه تخمین زده میشد که برای جبران کامل واردات برای بیش از 100 روز کافی بود. ژاپن و کره جنوبی نیز قبل از جنگ ذخایر عظیمی داشتند، در حالی که ذخایر در بیشتر کشورهای دیگر منطقه بسیار کمتر و در برخی موارد تقریباً صفر بود.
چین برای حفظ ذخایر سوخت داخلی از این ذخایر استفاده کرد. واردات نفت خام در 6 ماه نخست سال 2026 بیش از 1.3 میلیون بشکه در روز کاهش یافت، اما عرضه کلی سوخت ثابت ماند. سایر کشورهای آسیایی اکنون در حال برنامهریزی برای افزایش قابل توجه ذخایر خود هستند تا از مشکلات عرضه در آینده جلوگیری کنند.
جنگ علیه ایران ارزش زنجیرههای تأمین متنوع و ذخایر راهبردی را آشکار کرده است؛ درسهایی که چین در دو دهه گذشته به کار گرفته و اکنون سراسر منطقه به طرز دردناکی در حال یادگیری است.