هنر پیوند جوانان با نماز

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ همه ما بارها تجربه‌ ورود به مسجد داشته‌ایم. وضو می‌سازیم، رو به قبله می‌ایستیم و در خلوتی که میان خود و خدا ایجاد کرده‌ایم، به نماز می‌ایستیم. این نگاه که نماز را رابطه خصوصی و فردی میان بنده و پروردگار بداند، درست است؛ اما آیا تمامِ حقیقت است؟

محور مسجد، خداوند است. وقتی اجتماع بر محور نماز شکل می‌گیرد، یعنی دل‌ها از پراکندگی به سوی وحدت حرکت می‌کنند

اگر از منظر شخصی به این رویداد نگاه کنیم، درمی‌یابیم در دنیای امروز، ما بیش از هر زمان دیگری به بازیابیِ ابعاد اجتماعیِ عبادت نیاز داریم. قرآن کریم، نماز را نه فقط یک عمل فردی، بلکه نشانه و شاخص سلامت یک امت و یک تمدن معرفی می‌کند.

۱. قرآن؛ از عبادت تا قدرت و تمدن

خداوند متعال در آیه ۴۱ سوره حج می‌فرماید: «الَّذینَ إِن مَکَّنّاهُم فِی الأرضِ أَقامُوا الصَّلاةَ»؛ «آنان که اگر در زمین به آن‌ها قدرت و امکان دهیم، نماز را برپا می‌دارند».

دقت کنید که این آیه، از تمکّن و قدرت سخن می‌گوید. یعنی نخستین نشانه و خروجیِ حکومت صالح یا جامعه‌ای که به قدرت رسیده، برپایی نماز است. این نشان می‌دهد نماز، ستونِ خیمه‌ تمدن است. وقتی نماز در جامعه اقامه می‌شود، یعنی آن جامعه در نظم، ادب، پاکیزگی و وحدت به بلوغ رسیده است. نماز، شاخص سلامتِ اجتماع و سجاده‌ای است که پهنای آن به اندازه یک ملت گسترده می‌شود.

۲. مسجد؛ قهوه‌خانه یا کارخانه انسان‌سازی؟

یک مقایسه جامعه‌شناختی ساده، تفاوتِ بنیادین “اجتماعِ مسجد” را با سایر اجتماعات انسانی مشخص می‌کند. مردم در قهوه‌خانه هم دور هم جمع می‌شوند، مردم در مسجد هم. اما این دو اجتماع، ماهیتِ متفاوتی دارند.

محورِ قهوه‌خانه عادت، سرگرمی و گذشتِ زمان است. در آنجا حضورِ فرد، تغییری در مسیر رشدش ایجاد نمی‌کند. اما محور مسجد، خداوند است. وقتی اجتماع بر محور نماز شکل می‌گیرد، یعنی دل‌ها از پراکندگی به سوی وحدت حرکت می‌کنند. در مسجد، ما از من به ما می‌رسیم. آن صفی که در مسجد تشکیل می‌شود، آرایش نظامی برای روح است؛ جایی که ثروتمند و فقیر، مدیر و کارگر، پیر و جوان، همه در یک سطح، شانه به شانه، نظم و برابری را مشق می‌کنند. مسجد، آکادمی آشتی است؛ جایی که همسایه‌ها گره از کار هم باز می‌کنند، جوانان مشورت می‌گیرند و پیران تجربه، راه را به نسل جدید نشان می‌دهند.

۳. نقش مردم؛ ستون‌های اصلی بنای تمدن

نماز را نباید به بخشنامه‌های حکومتی یا فقط به موعظه‌های روحانیون محدود کرد. اقامه نماز، کاری مردمی است. اگر به دنبال تحقق آن وعده قرآنی هستیم، نقشِ تک‌تک ما حیاتی است:

الف) زنده نگه داشتن مسجد (دمیدن روح): مسجد بدون مردم، تنها سازه‌ای از آجر و سنگ است. این قدم‌های شماست، این حضور گرمِ جوانان و نوجوانان است که به کالبدِ مسجد، جان می‌دهد. مسجد باید به قدری پرشور و زنده باشد که صدای اذان آن، دعوت‌نامه همیشگی محله باشد.

ب) تبدیل مسجد به پایگاه اجتماعی: مسجدِ تراز اسلام، فقط جایگاهِ نماز چند دقیقه‌ای نیست. مسجد باید کانون حل مشکلاتِ محله باشد. از آشتی دادن دو همسایه تا دستگیری از نیازمندان و برنامه‌ریزی برای اوقاتِ فراغتِ جوانان. مسجد باید محل تلاقی مشکلاتِ مردم و راهکارهای الهی باشد.

ج) تمرین تمدن‌سازی: نماز، تمرین کوچک تمدنی بزرگ است. جامعه‌ای که یاد بگیرد سه بار در روز، منظم (فردی و اجتماعی)، تمیز (ظاهری و باطنی)، با احترام و در یک صفِ متحد دور هم جمع شود، قطعاً در عرصه‌های کلان اقتصادی، علمی و مدیریتی نیز می‌تواند با همین انضباط و وحدت عمل کند.

۴. دعوت به اقدام؛ چگونه مسجد را محور کنیم؟

برای آنکه آیه قرآن را در جامعه‌مان محقق کنیم، باید از همین صف‌های نماز محله‌مان شروع کنیم:

۱. مسجد را از آنِ خود بدانیم: مسجد برای محله است، نه فقط برای گروهی خاص. در مسجد باید به روی همه باز باشد.

۲. دعوتِ کریمانه: همسایه‌ای که به مسجد نمی‌آید را با اخلاق خوب دعوت کنیم. بیایید با خوش‌رویی، مساجد را به پناهگاهِ آرامشِ مردم تبدیل کنیم، نه جایی که با بداخلاقی یا سخت‌گیری‌های بیهوده، مردم را از آن فراری دهیم.

۳. واگذاری مسئولیت: به جوانان در مسجد مسئولیت بدهیم. اجازه دهیم فکر، طراحی و اجرا کنند. مسجد باید میدان بروز استعدادهای نسل جدید باشد.

۴. تشویق کودکان: صدای بازی کودک در مسجد، صدای آینده‌ روشن تمدن ماست. آن‌ها را با لبخند و تشویق، دلبسته مسجد کنیم.

بیایید قدر این اجتماع الهی را بدانیم. مسجد، با حضور مردم، مسجد است و مردم، با پناه بردن به مسجد به امت تبدیل می‌شوند

بهره سخن

قهوه‌خانه‌ها مردم را دور هم جمع می‌کنند تا وقت بگذرانند و از هم فاصله بگیرند؛ اما مساجد مردم را دور هم جمع می‌کنند تا انسان ساخته شود و دل‌ها به هم گره بخورد. بیایید قدر این اجتماع الهی را بدانیم. مسجد، با حضور مردم، مسجد است و مردم، با پناه بردن به مسجد به امت تبدیل می‌شوند. امت یعنی پیکره‌ای واحد که در برابر مشکلاتِ دنیایی و چالش‌های تمدنی، مستحکم می‌ایستد.

بیایید هم‌قسم شویم که مسجدِ محل ما، کانون نور، رحمت و آبادانی محله‌مان باشد. به امید آن روز که صفوفِ نماز ما، پیش‌زمینهِ صفوفِ مستحکمِ تمدن اسلامی باشد.