
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ توافق هستهای آمریکا با عربستان سعودی شامل ضمانتهای ضعیفتری نسبت به توافق امارات است و امکان دارد در را به روی غنیسازی اورانیوم و رقابت تسلیحاتی منطقهای باز کند. به همین دلیل، کنگره خواستار نظارت سختگیرانهتر و اعمال شروط عدم اشاعه بر ریاض است.
ولیعهد عربستان علناً اعلام کرده بود، اگر ایران به دنبال سلاح هستهای باشد، عربستان سعودی نیز به دنبال آن خواهد رفت
رژیمی که هشت سال پیش سعی کرد از اتهام ترور جمال خاشقجی، ستوننویس واشنگتن پست قسر در برود، باور نداریم خواهان برنامه هستهای صلحآمیز باشد. دلایل زیادی برای تردید درباره توافق همکاری هستهای غیرنظامی بین دولت ترامپ و عربستان سعودی وجود دارد که در حال حاضر برای بررسی در کنگره است. برخی از این دلایل مربوط به خطر ایجاد رقابت تسلیحات هستهای در خاورمیانه، در حالی که برخی دیگر مربوط به ماهیت و قابل اعتماد بودن ریاض، به ویژه حاکم بالفعل آن، ولیعهد محمد بن سلمان است.
نقص اساسی در این واقعیت نهفته است که این توافقنامه دو ضمانت کلیدی موجود در یک توافقنامه هستهای غیرنظامی مشابه که ایالات متحده سال ۲۰۰۹ با امارات متحده عربی منعقد کرد، حذف میکند. این ضمانتنامهها شامل تعهد امارات متحده عربی به منع غنیسازی یا بازفرآوری اورانیوم در خاک خود بود. با وجود این، توافقنامه به عربستان سعودی اجازه میدهد در ابتدا اورانیوم را تا پنج درصد غنیسازی کند، با این امکان که بعداً این سطح را به ۲۰درصد افزایش دهد. این سطحی است که میتواند نسبتاً سریع به اورانیوم درجه تسلیحاتی تبدیل شود.
در مقایسه، توافقنامه هستهای ۲۰۱۵ با ایران، غنیسازی را به مدت ۱۵ سال در ۳.۶۷درصد محدود کرد. سعودیها میتوانستند به راحتی سوخت را از تأمینکنندگان بینالمللی خریداری و از غنیسازی صرف نظر کنند، همانطور که امارات متحده عربی این کار را کرد، اما این توافقنامه امکان ساخت تأسیسات غنیسازی اورانیوم را پس از مطالعه مشترک ایالات متحده و عربستان سعودی تصریح میکند.
نقص دوم این است که توافق، عربستان سعودی را ملزم به رعایت پروتکل الحاقی آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) که نظارت، بازرسی و تأیید را الزامی میکند، نمیکند. امارات متحده عربی مشمول بررسیهای بیشتر و توافقنامه آن شامل بندی است که بیان میکند اگر هر کشور دیگری در خاورمیانه شرایط مطلوبتری برای همکاری هستهای به دست آورد، امارات متحده عربی میتواند در توافق خود بار دیگر مذاکره کند. به عبارت دیگر، اگر به عربستان سعودی اجازه داده شود بدون بازرسیهای دقیق آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اورانیوم را در داخل کشور غنیسازی کند، احتمالاً امارات متحده عربی نیز همین رفتار سهلگیرانه را درخواست خواهد کرد.
ولیعهد عربستان سعودی همچنین علناً اعلام کرده بود، اگر ایران به دنبال سلاح هستهای باشد، عربستان سعودی نیز به دنبال آن خواهد رفت. طبق اسناد طبقهبندیشدهای که به کنگره ارائه شده و هفته گذشته به وسیله واشنگتن پست فاش شد، سازمانهای اطلاعاتی ایالات متحده به این نتیجه دست یافته اند پادشاهی عربستان همچنان برای توسعه برنامه سلاح هستهای آماده است.
ترامپ گفت، تا زمانی که عربستان موافقت نکند به توافق ابراهیم بپیوندد، توافق هستهای با عربستان اجرایی نخواهد شد
دادن گزینه غنیسازی اورانیوم در داخل کشور به عربستان سعودی، توجیه اصلی دولت ترامپ برای جنگ با ایران را تضعیف میکند؛ اینکه «هرگز نمیتوان به این کشور اجازه داشتن سلاح هستهای داد»، و همچنان به طعنه ادعاهای تهران مبنی بر اینکه غنیسازی اورانیوم برای مصارف غیرنظامی است، زیر سؤال میبرد.
این هفته هشتمین سالگرد قتل وحشیانه و مثله کردن جمال خاشقجی، ستوننویس واشنگتن پست است. خاشقجی یکی از برجستهترین منتقدان بن سلمان در خارج از کشور بود. سازمانهای اطلاعاتی ایالات متحده به این نتیجه دست یافتند ولیعهد شخصاً عملیاتی را که به ترور خاشقجی در داخل کنسولگری عربستان در استانبول منجر شد، تأیید کرده است. سعودیها سال ۲۰۱۹ دادگاه ساختگی برگزار کردند و هشت مرد دخیل در قتل را محکوم و اعلام کردند پنج نفر از آنها به اعدام محکوم شدهاند. با وجود این، هیچ نامی منتشر نشد و دادگاه مختومه اعلام شد. دو نفر از افراد عالیرتبه که گمان میرود این عملیات را هدایت کردهاند، از پیگرد قانونی یا مجازات فرار کردند. هشت سال پس از تکه تکه شدن جسد همکار ما با اره استخوانبر، هیچ پاسخگویی سطح بالایی برای این جنایت هولناک وجود نداشته است.
محمد بن سلمان به عنوان اصلاحطلب و مدرنساز به قدرت دست یافت و همچنان تلاش میکند تا چهره عربستان سعودی را به عنوان قطب ورزشهای الکترونیکی و میزبان جشنوارههای کمدی سفید کند. جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ و جام جهانی فوتبال ۲۰۳۴ در افق دیده میشوند. اما در پشت صحنه، سرکوب همچنان ادامه دارد. به گفته چندین سازمان حقوق بشری، فعالان، روشنفکران، روزنامهنگاران و کاربران شبکههای اجتماعی زندانی هستند و دلیل بسیاری از آنها صرفاً درخواست اصلاحات مسالمتآمیز بوده است.
ترامپ گفت، تا زمانی که عربستان سعودی موافقت نکند به توافق ابراهیم بپیوندد و اسرائیل را به رسمیت بشناسد، توافق هستهای با عربستان سعودی اجرایی نخواهد شد. ریاض پاسخ داد، تا زمانی که مسیری به سوی تشکیل کشور فلسطینی مشخص نشود، این کار را انجام نخواهد داد. با وجود این، مشخص نیست آیا این شرط در متن توافقنامه که در ماه اوت گذشته برای دوره بررسی ۹۰ روزه به کنگره ارسال شد، نوشته شده است یا خیر.
برخی قانونگذاران نیز نسبت به توافق هستهای ابراز تردید کردهاند. با توجه به اینکه تنها چند روز به پایان مهلت قانونی باقی مانده است، مشخص نیست مخالفان بتوانند حمایت کافی برای تصویب قطعنامه عدم تأیید به دست آورند. حتی در آن صورت، ترامپ میتواند هرگونه قانونی را که با هدف جلوگیری از توافق تدوین شده است، وتو کند. دست کم کنگره باید اصرار داشته باشد عربستان سعودی به همان شرایط امارات متحده عربی پایبند باشد. سعودیها شایسته این نیستند که فرض شود با حسن نیت عمل میکنند.