۴۸ ملوان آذربایجانی در مسیر حملات پهپادی؛ ۶ نفر جان باختند
حملات پهپادی در دریای سیاه، جان و معیشت ده‌ها ملوان جمهوری آذربایجان را به خطر انداخته است. به گزارش راهبردمعاصر، «روفان احمداف» یکی از ملوانان اهل جمهوری آذربایجان است که روز 23 اکتبر از کشتی هدف قرار گرفته در نزدیکی سواحل رومانی نجات یافت. طبق اعلام وزارت خارجه جمهوری آذربایجان، وی جراحت سطحی برداشته و پس از معاینه پزشکی در هتلی اسکان داده شده است.
در پسِ حمله پهپادی به کشتی «خوریو» نام روسیه مطرح است. دو شهروند دیگر جمهوری آذربایجان نیز از این کشتی نجات یافتند و این بار خبر زنده ماندن آن‌ها به خانواده‌هایشان رسید.
در ماه‌های اخیر، خانواده‌های شمار دیگری از ملوانان آذربایجانیِ شاغل در دریای سیاه، خبر مرگ یا مفقود شدن عزیزانشان را دریافت کرده‌اند. بر اساس بیانیه‌های جداگانه وزارت خارجه جمهوری آذربایجان، از ژوئن تا اکتبر دست‌کم 48 شهروند این کشور در کشتی‌های هدف قرار گرفته حضور داشته‌اند.
طبق این داده‌ها، مرگ 6 شهروند آذربایجانی تایید شده، دو فرد مفقود شده بعداً جان باخته‌اند و یک نفر همچنان مفقود است. شمار نجات‌یافتگان نیز دست‌کم 39 نفر است که 10 تن از آن‌ها به دلیل جراحت در بیمارستان بستری شده‌اند.
در دریای سیاه، کشتی‌های تجاری به طور مستمر از سوی روسیه و اوکراین هدف حمله قرار می‌گیرند. شهروندان آذربایجانی در این کشتی‌ها به عنوان ناخدا، مکانیک موتورخانه و سایر سمت‌ها کار می‌کنند. کار آن‌ها حمل بار غیرنظامی است، اما مسیرشان از مناطق جنگی می‌گذرد.
هنگام اصابت به کشتی، خطر متوجه تمام خدمه می‌شود و با نیمه‌تمام ماندن سفر، در کنار امنیت، مشکلات دیگری نیز سر بر می‌آورد: آیا حقوق پرداخت می‌شود، آیا بازگشت به خانه ممکن است و چه کسی هزینه آن را می‌پردازد؟
ملوانان جان‌باخته و مفقودشده جمهوری آذربایجان در حملات دریایی
«رستم حسن‌اف» روز 5 اکتبر در حمله به کشتی «رویاد ممدوف» جان باخت. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین اعلام کرد که این کشتی با دو پهپاد روسی هدف قرار گرفته است. پدرش، اسماعیل حسن‌اف، آخرین بار یک روز پیش از حمله 5 اکتبر با پسرش رستم صحبت کرده بود. وی در مصاحبه با «خزر خبر» گفت که پسرش از ماه اوت در آن کشتی به عنوان ناخدا کار می‌کرد.
در همان کشتی، «جوشقون ممدعلی‌اف»، اهل روستای دیگاه در شهرستان ماساللی که مکانیک موتورخانه بود، مجروح و برای درمان در رومانی بستری شد. طبق گزارش تلویزیون، وی سه سال در این حرفه فعالیت داشت.
در بیانیه 6 اکتبر وزارت خارجه جمهوری آذربایجان نیز ملوان دیگری به نام «محمد سلیمان‌زاده» (متولد 2002) مفقود اعلام شد. در آن زمان سه نفر از شهروندان نجات‌یافته در بیمارستان بودند، اما از سرنوشت سلیمان‌زاده اطلاعی در دست نیست.
تداوم زنجیره حملات پهپادی از سواحل اودسا تا دریای آزوف
روز 14 ژوئیه، در کشتی «اطلس بی» که نزدیک سواحل اودسا هدف قرار گرفت، 11 شهروند جمهوری آذربایجان حضور داشتند. مقامات اوکراینی این حادثه را در زمره حملات روسیه به کشتی‌های غیرنظامی برشمردند. ده نفر از آن‌ها به ساحل منتقل شدند، اما پیکر ناخدا «صمد نصرالله‌یف» پس از جست‌وجو پیدا و روز 17 ژوئیه به جمهوری آذربایجان فرستاده شد.
روز 5 ژوئن نیز در جریان حمله به کشتی‌های «ناترا» و «زیرکون» در دریای آزوف، ملوانان آذربایجانی آسیب دیدند. ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه اعلام کرد که این کشتی‌ها با پهپادهای اوکراینی هدف قرار گرفته‌اند.
بررسی این حوادث نشان می‌دهد که خطر به یک کشتی و یک سفر محدود نیست و دریانوردان آذربایجانی ماه‌هاست در یک منطقه هدف حمله قرار می‌گیرند.
خدمه سرگردان در بندر روستوف؛ چشم‌انتظار حقوق و بازگشت به وطن
مشکلات دریانوردان تنها به لحظه حمله مربوط نیست. روز 7 اکتبر، «صبوحی صلاح‌اف»، ناخدای کشتی «کنسول» به رسانه «کنکرت» گفت که خدمه ماه‌هاست در بندر روستوف مانده‌اند و نتوانسته‌اند حقوق خود را بگیرند.
به گفته ملوانان، تداوم حملات پهپادی در محل استقرار کشتی، اجازه ترک کشتی و بازگشت به جمهوری آذربایجان را به آن‌ها نمی‌دهد. ناخدا گفت: «می‌خواهیم از این‌ها پول بگیریم و به آذربایجان بیاییم، اما کاری از دستمان برنمی‌آید.»
به گفته ناخدا، خدمه ماه‌هاست منتظر حقوق هستند و نتوانسته‌اند به خانه بازگردند؛ پس از این شکایت نیز اطلاعی در دست نیست که آیا ملوانان پول خود را گرفته‌اند و به خانواده‌هایشان پیوسته‌اند یا خیر.
صلاح‌اف افزود: «ما از روسیه بار خشک حمل می‌کردیم و آخرین بار محموله زغال‌سنگ به مولداوی بردیم. در یک سفر برای آوردن همان بار آمدیم که راه‌ها بسته شد؛ زیرا در منطقه دریای آزوف و دریای سیاه نزدیک به 200 کشتی هدف حمله پهپادی قرار گرفتند. ما نیز از آن زمان در شهر روستوف روسیه مانده‌ایم و نزدیک به سه تا چهار ماه است که اینجا هستیم.»
این شکایت، موضوع چگونگی خارج کردن شهروندان آذربایجانی از مناطق خطرناک را نیز مطرح می‌کند. همان‌طور که ناخدا گفت، اگر خدمه نتوانند حقوق بگیرند و به خانه بازگردند، به کمک کنسولی نیاز دارند؛ اما اطلاعی در دست نیست که نهادهای جمهوری آذربایجان برای بازگرداندن این خدمه و حل شکایت دستمزد آن‌ها چه گام‌هایی برداشته‌اند.
حق انصراف از سفرهای خطرناک و ضرورت حمایت عملی از ملوانان
«فدراسیون بین‌المللی کارگران حمل‌ونقل» قواعدی برای دریانوردانِ تحت پوشش قراردادهای دسته‌جمعی مشخص دارد. در این قواعد، بسته به درجه خطر منطقه، پرداخت مبلغ اضافی، حق انصراف از سفر خطرناک و بازگرداندن به خانه با هزینه کارفرما پیش‌بینی شده است. اما نمی‌توان گفت این تضمین‌ها به طور خودکار شامل تمام ملوانان آذربایجانی می‌شود؛ برای این کار باید قرارداد کار مشخص، توافق‌نامه دسته‌جمعی کشتی و وضعیت منطقه سفر بررسی شود.
وزارت خارجه جمهوری آذربایجان به شهروندان درباره خطرات کار در مناطق درگیر جنگ و بی‌ثباتی هشدار می‌دهد، اما برای کسانی که هم‌اکنون در آن کشتی‌ها کار می‌کنند، در کنار هشدار، امکان خروج از سفر خطرناک نیز مهم است.
این وزارتخانه اعلام کرده که پس از حملات، کمک‌های پزشکی و کنسولی ارائه شده است؛ اما امنیت تنها به نجات و بازگرداندن افراد پس از حادثه محدود نمی‌شود. باید مشخص شود به شهروندی که می‌خواهد مسیر خطرناک را ترک کند، به خانه بازگردد، حقوق پرداخت‌نشده‌اش را مطالبه کند و خانواده‌اش بی‌درآمد نماند، چه حمایتی ارائه می‌شود. برای این افراد، در کنار هشدار، کمک عملی برای ترک کار خطرناک نیز ضروری است./تسنیم