پرونده ایران در قلب نشست قدرتهای بزرگ

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ جنگ تحمیلی علیه ایران دیگر موضوع منطقهای محدود به غرب آسیا نیست؛ بلکه به آزمونی واقعی برای توازن قوای بینالمللی و توانایی آمریکا در تبدیل برتری نظامی خود به دستاوردهای سیاسی و راهبردی تبدیل شده است.
سؤالی که مطرح میشود، این است: آیا دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، میتواند از دیدار با شی جین پینگ و ولادیمیر پوتین، رؤسای جمهور چین و روسیه به تفاهمی دست یابد که راه را برای پایان دادن یا مهار جنگ هموار کند؟ حال که مشخص شده است قدرت نظامی، هر قدر هم زیاد باشد، لزوماً تضمینکننده دستیابی به اهداف سیاسی نیست؟
روسیه امکان دارد هر توافق بینالمللی را فرصتی برای چانهزنی درباره موضوعات گستردهتر مربوط به روابطش با واشنگتن و جایگاهش در نظام بینالملل ببیند
برای ترامپ، نیاز به راه حل سیاسی از اهمیت بالایی برخوردار است. ادامه جنگ هزینههای اقتصادی و راهبردی به همراه دارد، بازارهای انرژی و کشتیرانی بینالمللی را تهدید میکند و منافع آمریکا در منطقه را در معرض خطر فزایندهای قرار میدهد. علاوه بر این، طولانی شدن رویارویی بدون راه حل سیاسی، اعتبار دولت آمریکا را در معرض آزمونی سخت قرار میدهد و سؤالات جدیدی درباره اثربخشی استفاده از نیروی نظامی در زمانی که نمیتواند به توافق پایدار منجر شود، مطرح میکند.
با وجود این، چین بحران را از منظری متفاوت میبیند. در حالی که ثبات منابع انرژی و امنیت تجارت بینالمللی از منافع راهبردی چین هستند، این کشور نمیخواهد شاهد پیروزی آمریکا در این رویارویی باشد که تسلط آن را در منطقه مجدداً تثبیت کند. بنابراین، امکان دارد تلاش برای دستیابی به توافق سیاسی را فرصتی برای تقویت جایگاه بینالمللی و نشان دادن توانایی خود در تأثیرگذاری بر موضوعاتی که واشنگتن به طور سنتی کنترل میکرده است، ببیند.
برای پوتین موضوع پیچیدهتر است. روسیه لزوماً نمیخواهد ایران تضعیف شود که موازنههای منطقهای را مختل کند، اما امکان دارد دارد هر توافق بینالمللی را فرصتی برای چانهزنی درباره موضوعات گستردهتر مربوط به روابطش با واشنگتن و جایگاهش در نظام بینالملل ببیند.
طنز ماجرا اینجاست که جنگ که با هدف نمایش برتری آمریکا انجام شد، امکان دارد به سناریویی منجر شود که اعتبار دیپلماسی چندجانبه را احیا کند
با وجود این، شگفتی بالقوه این دیدار امکان دارد توافق مستقیم بر سر سرنوشت ایران نباشد، بلکه تفاهمی اعلام نشده درباره محدودیتهای افزایش تنش، شرایط بازگشت به مذاکرات، تفاهمی درباره امنیت دریایی و انرژی و آینده برنامه هستهای ایران باشد. چنین تفاهمی، در صورت دستیابی، میتواند راه را برای آتشبس هموار کند، اما لزوماً به درگیری راهبردی بین طرفهای درگیر پایان نخواهد داد.
با وجود این، واقعیتی همچنان غیرقابل انکار است: ایران صرفاً ابزار چانهزنی در مذاکرات بین واشنگتن، مسکو و پکن نیست. ایران کشوری با محاسبات، منافع و ابزارهای نفوذ خود است و تحمیل توافق بر آن بدون مشارکت مستقیم آن آسان نخواهد بود.
طنز ماجرا اینجاست که جنگ که با هدف نمایش برتری آمریکا انجام شد، امکان دارد به سناریویی منجر شود که اعتبار دیپلماسی چندجانبه را احیا کند و نشان دهد قدرت نظامی به تنهایی برای ایجاد نظم بینالمللی کافی نیست.
شاید تعجب واقعی این باشد که اگر ترامپ با شی و پوتین سر میز مذاکره بنشیند و به دنبال راهی برای خروج از جنگی باشد که اعتقاد دارد آمریکا میتواند آن را کنترل کند، آنگاه دیگر سؤال این نخواهد بود که چه کسی از نظر نظامی پیروز شده، بلکه سؤال این خواهد بود چه کسی موفق شده جنگ را به دستاورد سیاسی تبدیل کند و چه کسی بیشترین هزینه راهبردی را پرداخته است.