راهبرد معاصر

زنگ خطر قحطی به خاطر هجوم ملخ ها به ایران به صدا درآمد پاسخ عجیب و غریب وزیر علوم به درخواست مردم برای تعویق زمان کنکور تصاویر کشف 6 تن عسل تقلبی در بازار آغاز فروش زمین مسکن مهر با تخفیف 30 درصدی+ قیمت پشت پرده اقدام آمریکا علیه سپاه از زبان رئیس FATF احتمال کاهش تحریم های ایران به دلیل افزایش قیمت نفت روحانی: توهین به نیروهای مسلح توهین به ملت ایران است/سردمداران آمریکا در اوهام خود غرق شده‌اند بهبود روابط آنکارا و دمشق از طریق تقویت روابط ایران و ترکیه میسر می شود تلاطم قیمت در بازار بی مشتری خودرو ناشی از چیست؟ تصویب عملیات بازار باز برای مهار تورم بهترین بازارها برای سرمایه گذاری در اردیبهشت 98 نرخ های احتمالی بنزین بعد از سهمیه بندی تشویق منصوریان در آزادی/ پنالتی استقلال سوخت؟ دریافت فیش حقوقی بازنشستگان از طریق کد ملی رونمایی از جدیدترین موشک بالستیک یمنی به نام بدر F + فیلم اینستاترامپ! موشک های سپاه رو چطور می بندی؟ +تصاویر ارتش و سپاه آماده واکنش قاطع علیه دشمنان هستند خودرو در 28 فروردین 98 چقدر گران شد؟ اردیبهشت ۹۸؛ زمان برگزاری انتخابات نمایندگان معلمان قیمت طلا،سکه و دلار در 28 فروردین 1398 هنوز تصمیمی برای افزایش قیمت بنزین اتخاذ نشده است قبل از هفته معلم همه معوقات فرهنگیان پرداخت می شود/افزایش حقوق ها از این ماه اعمال خواهد شد دائمی شدن قانون مدیریت خدمات کشوری ابلاغ شد توضیحات واعظی درباره قیمت بنزین و لغو جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی توضیح سپاه پیرامون اظهارات اخیر سعید قاسمی ژن خوب متهم ردیف اول دادگاه موسسات مالی ! گندم هم به دست دلالان افتاد نماینده کنگره آمریکا: ترامپ برادر بزرگ القاعده است مهمان عجیب و پوست کلفت «عصر جدید»!/کاریکاتور زمان فیلتر اینستاگرام فرا رسیده است نتانیاهو: بسیاری از رهبران عرب پیروزی‌ام را تبریک گفتند 3 روش اورژانسی برای حمایت از تولید ارز،مهمترین متغییر بیرونی بازار مسکن در سال 98 یارانه ها به جیب ثروتمندان رفت ظریف با نخست وزیر سوریه دیدار کرد فعالیت «العالم سوری» کلید خورد/العالم سوری؛ پل ارتباطی ملت ایران و سوریه حضور به موقع پلیس در شیراز مانع خودکشی دختر جوان شد قیمت خودرو‌های داخلی امروز 27 فروردین 1398 اعلام نحوه پرداخت مطالبات و معوقات فرهنگیان جایگزین فیلم "رحمان۱۴۰۰" مشخص شد پیدا شدن باران شیخی؟ + عکس پیغام آیت‌ الله وحید خراسانی به رهبر معظم انقلاب خداحافظی کرانچار از تیم ملی امید قطعی شد خبر خوش نوبخت برای فرهنگیان حادثه انفجار مدرسه‌ پسرانه در غرب تهران تروریستی است؟ برگزاری عظیم ترین و طولانی ترین انتخابات جهان اجرای گروه پایتخت در عصر جدید + فیلم اجرای نیوشا در عصر جدید + فیلم دیدار فرمانده تروریست‌های آمریکایی با شاه عربستان زمان ثبت نام انتخابات مجلس 98 + شرایط حذف نام كوروش از ثبت احوال صحت دارد؟ ضوابط بيمه تكميلي بازنشستگان تامين اجتماعي بخشنامه سرباز معلم 98-99 هدف جذاب برانکو در آستانه پرسپولیسی شدن بازگشت برنامه پرطرفدار به آنتن شبکه 3 پس از چند هفته توقف استخدام در سایت خبری تحلیلی راهبرد معاصر چرا مهناز افشار بازداشت نمی‌شود؟+عکس در دربار پادشاه عربستان چه خبر است؟/مخالفانی که یک به یک ناپدید می‌شوند آغاز ثبت نام مجدد آزمون ارشد پزشکی ۹۸ از فردا نشانه‌هایی که از سکته قلبی خبر می‌دهند +اقدامات ضروری برای نجات بیمار دختر ۲۹ ساله پشت یک تصویر خبرساز و خارق العاده+عکس آزمون کارشناسی ارشد و دکتری پزشکی به تعویق افتاد+تاریخ جدید آزمون "ترامپ"؛ صهیونیستی‌ترین رئیس جمهور تاریخ آمریکا و پایه گذار بدعت‌های خطرناک میزان دقیق بدهی عابربانک پرسپولیس اعلام شد هشدار ستادکل نیروهای مسلح به آمریکا: در مبارزه با گروه تروریستی سنتکام از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کنیم محمد شیری: از دست مهران مدیری دلخورم و دیگر با او کار نمی کنم کیهان:آمریکا زودتر برای سربازانش تابوت سفارش دهد عراقچی:از طریق سفیرسوییس پیام صریح به آمریکا دادیم نیاز فوری ترکیه به اصلاحات اقتصادی دردناک/پایگاه سیاسی اردوغان متزلزل شد این بیماری‌ها با نوشیدن آب کنترل می شوند+جزئیات شورای عالی امنیت ملی: سنتکام (ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا) گروه تروریستی است ۶ فایده اعجاب انگیز چای سبز "آمریکای ترامپ"؛ کشور بدعت‌های خطرناک راز بارش‌های سیل‌آسای اخیر در ایران فاش شد! +فیلم دست گل جدید شهردار تهران در انتصاب فتنه گران دختری که داوران «عصر جدید» را شگفت‌زده کرد +فیلم در صورت اعلام سپاه به عنوان سازمان تروريستی، FATF از دستور كار خارج خواهد شد راه درمان بیماری ایدز کشف شد حرکت مهم سپاه برای کمک به مردم استان ایلام+عکس فیلم/گفتگوی عربی سردار سلیمانی با اهالی مناطق سیل‌زده خوزستان میزان قدرت بن سلمان ، تعیین کننده آینده روابط اسرائیل با عربستان فیلم|خلاصه دربی 89/ پرسپولیس1 - استقلال0 اعتراض ضرغامی به کنایه روحانی به سپاه + عکس فعلا خبری از پرداخت معوقات فرهنگیان نیست! واکنش ظریف به اقدام جدید ترامپ و آمریکایی ها فریادهای یک زن ترکمن بر سر رئیس جمهور با وجود حلقه های امنیتی+فیلم حمله شدید مجری مشهور تلویزیون به کنسرت امیر تتلو+فیلم شروط تحقق و فواید رونق تولید از منظر رهبر معظم انقلاب/اطلاع نگاشت باز شدن دریچه های اضطراری تخلیه آب سد دز پس از ۵۰ سال +فیلم فیلم/ سیلاب شدید پل زردک در یاسوج را زیر آب برد امداد و خدمت رسانی در مناطق سیل زده به روایت تصویر نماهنگ/ خروج عملی اروپا از برجام بررسی صنعت انیمیشن در منهای نفت/ ژاپن چگونه صنعت انیمیشن جهان را قبضه کرد؟ + فیلم بازداشت عامل دستکاری آرای مردمی در مسابقه برنده باش/هنوز انگیزه متهم مشخص نیست سریال ها و فیلم های سینمایی نوروز 98 درخواست برادر خشایار الوند از عوامل سریال پایتخت خانه نشین شدن بازیگر زن ایرانی به خاطر آویز شدن از درخت! + عکس نویسنده سریال پایتخت درگذشت جوایز و برندگان اسکار 2019 / بهترین فیلم انتخاب شد + عکس چرا صدا و سیما از روشنگری درباره FATF منع شد؟ منهای نفت: درآمد 16 هزار بشکه نفت تنها در یک سوله پرورش ماهی بررسی صنعت پرورش ماهی در مستند منهای نفت + تیزر بررسی صنعت لبنیات در مستند منهای نفت/ اشتغال یک میلیون نفری شیر و لبنیات منهای نفت: درآمد یک میلیارد دلاری پسته ایران/ هیچ کشوری توان تولید پسته مرغوب ایران را ندارد ساختن این فیلم خیانت است! همه ابعاد تحریم؛ فرصت‌ها و تهدیدها تحریم‌ها به مبادلات ما با شرکت‌های کوچک اروپایی آسیبی نمی‌زند/ نرخ کنونی دلار بالاتر از نرخ واقعی آن است
تاریخ انتشار: ۰۹:۱۱ - ۲۷ فروردين ۱۳۹۸ - 2019 April 16
کد خبر: ۸۶۸۷
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ایران به تازگی در گزارشی با عنوان «بررسی اجرای پروژه کریدور جنوبی گاز اروپا و اهمیت آن در بازار انرژی منطقه» نسبت به «کمرنگ شدن نقش ایران در بازار گاز منطقه و احتمالا اروپا» ابراز نگرانی کرده است.

به گزارش راهبرد معاصر ،  این ابراز نگرانی در ادامه پیشنهادهایی مبنی بر «گسترش تعامل و دیپلماسی انرژی با محور گاز» دارد که قابل تامل است. اما نگاهی به عملکرد کشورمان در زمینه صادرات گاز نشان می‌دهد ایران طی سال‌های گذشته نه تنها نقش‌آفرینی چندانی در بازار انرژی منطقه نداشته، بلکه برای توسعه آن نیز برنامه‌هایی جدی به اجرا نگذاشته است. به این ترتیب ابراز نگرانی در رابطه با کمرنگ شدن نقشی که متناسب با پتانسیل‌های آن تلاشی برایش نشده، به خصوص در رابطه با بازار اروپا، چندان ملموس به نظر نمی‌رسد مگر اینکه مشخص شود برنامه‌هایی منسجم و جدی برای توسعه حضور در بازار جهانی گاز وجود داشته که حالا با توسعه پروژه‌های رقیب به خطر افتاده است. با این حال نمی‌توان و نباید نسبت به آینده صادرات گاز ایران بی‌تفاوت بود.



ایران عنوان بزرگ‌ترین‌ دارنده ذخایر متعارف گاز طبیعی دنیا را در اختیار دارد و تولید روزانه گاز از این منابع عظیم، در حال حاضر به‌صورت میانگین چیزی حدود ۸۵۰ میلیون مترمکعب است. از این میزان تولید، در مجموع چیزی حدود ۵ درصد به ترکیه و عراق صادر می‌شود و آنچه باقی می‌ماند صرف تامین تقاضای صنعتی و خانگی می‌شود؛ تقاضایی که طبق گفته کارشناسان بخش چشمگیری از آن کاذب است و شامل هدررفت می‌شود. با وجود مسابقه‌ای جدی که در تولید و مصرف گاز در داخل کشور وجود دارد و به‌عنوان یکی از عوامل مهم از دست رفتن فرصت‌های صادراتی شناسایی می‌شود، کارشناسان عقیده دارند نگرانی بزرگ فعلی از دست رفتن همین میزان اندک از سهم ایران در بازار گاز منطقه است.

 

اما «کریدور جنوبی گاز اروپا» پروژه‌ای است که مذاکرات اولیه آن از سال ۲۰۰۰ آغاز و از سال ۲۰۱۵ با مشارکت جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه اجرایی شد. این پروژه که حالا مراحل پایانی اجرا را طی می‌کند، قرار است گاز را از میدان فراساحلی شاه‌دنیز جمهوری آذربایجان و از طریق گرجستان و ترکیه تا سال ۲۰۲۰ به کشورهای اروپایی برساند. گزارش بازوی پژوهشی مجلس با اشاره به این نکات تاکید دارد «اجرای کریدور جنوبی گاز اروپا ممکن است نقش جمهوری اسلامی ایران را در تامین احتمالی گاز اروپا، گسترش سهم ایران در تجارت منطقه‌ای و جهانی گاز (به ویژه از طریق خط لوله) و برقراری ارتباطات چندجانبه پایدار مبتنی بر انرژی با کشورهای منطقه قفقاز و شرق اروپا کمرنگ کند. به همین دلیل، با توجه به جایگاه ایران به‌عنوان اولین دارنده ذخایر متعارف گاز طبیعی در جهان، گسترش تعامل و دیپلماسی انرژی بر محور گاز طبیعی با کشورهای منطقه و ایفای نقش بیشتر در بازار گاز، امری مهم و استراتژیک (به ویژه در شرایط تحریم اقتصادی) است.» هشداری که در تازه‌ترین گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در رابطه با آینده صادرات گاز ایران مطرح شده دارای دو بخش است. بخش نخست بر کمرنگ شدن نقش ایران در «تامین احتمالی گاز اروپا» تاکید دارد و قسمت دیگری از نگرانی‌ها به نقش ایران در بازار گاز منطقه مربوط می‌شود که از نگاه کارشناسان در حال حاضر نسبت به بازار اروپا از اهمیت بیشتری برخوردار است.

 

هشدار از دست رفتن بازار گاز ترکیه
پروژه کریدور جنوبی گاز اروپا این روزها با سرعت در حال نزدیک شدن به نقطه پایان است. این پروژه‌ در فازهای نخست اجرا، گاز جدیدی را در سال ۲۰۱۸ به ترکیه رسانده است تا با تکمیل فازهای دیگر، این گاز با عبور از خاک همسایه غربی ایران، به بازارهای اروپایی برسد. به این ترتیب ترکیه نه تنها در تامین گاز منابع متنوع‌تری در اختیار دارد بلکه نقش مهمی نیز در ترانزیت گاز منطقه بر عهده گرفته است.

 

به این ترتیب می‌توان گفت رقیبی جدی برای گاز صادراتی ایران به ترکیه پیدا شده است که به احتمال قوی مسوولان را به اتخاذ تصمیمات جدید برای خارج نشدن از دور رقابت مجبورخواهد کرد. ترکیه طبق قراردادی ۲۵ ساله که با ایران دارد، روزانه تا سقف یک میلیارد فوت مکعب (بیش از ۲۲ میلیون متر مکعب) امکان خرید گاز از کشور را دارد. این قرارداد حالا ۱۸ ساله است و هفت سال دیگر و با ورود به سال ۱۴۰۵ پایان می‌گیرد. با نزدیک شدن به خط پایان قرارداد صادرات گاز ایران به ترکیه که پروژه‌های جدیدی به موازات آن از سمت کشورهای صاحب گاز منطقه اجرایی شده است، این سوال مطرح می‌شود که آیا ترکیه حاضر به تمدید این قرارداد خواهد شد؟ و اگر این قرارداد طبق تجربه، با سنگ‌اندازی‌های داخلی بر سر قیمت‌گذاری به نتیجه نرسد، چه سرنوشتی در انتظار این حجم از گاز است؟

 

پاسخ ایمان ناصری، مدیر بخش خاورمیانه شرکت مشاورین انرژی FGE به سوال نخست این است که «همه چیز به تعیین قیمت گاز از سمت ایران بستگی دارد.» بنابراین به نظر می‌رسد ایران برای حفظ نقش خود در بازار گاز منطقه با وجود پروژه‌ای همچون «کریدور جنوبی گاز اروپا» ابتدا نیاز دارد برخی سیاست‌های داخلی به خصوص در زمینه قیمت‌گذاری را اصلاح و هماهنگ کند تا در گام‌های بعدی، با اصلاح الگوی مصرف و گسترش دیپلماسی انرژی بتواند حضور پررنگ‌تری در بازار گاز منطقه داشته باشد.

 

ناصری در ادامه می‌گوید: یکی از مهم‌ترین بحث‌ها در رابطه با صادرات گاز به ترکیه، بحث قیمت است زیرا در حال حاضر گاز ایران یکی از گران‌ترین گازهایی است که همسایه غربی ایران مشغول خرید آن است. به گفته این کارشناس حوزه انرژی، در حال حاضر ترکیه گاز روسیه را با قیمتی کمتر از گاز ایران وارد می‌کند. به همین علت هم ترکیه هرازچندگاه با شکایت از ایران در دادگاه‌های بین‌المللی، تخفیف‌های بیشتری از ایران می‌گیرد. بنابراین با افزایش دسترسی ترکیه به منابع جدید گازی، به نظر می‌رسد ایران باید برای تعیین قیمت در موعد تمدید این قرارداد، واقعیت‌های قیمت گاز در منطقه را در نظر بگیرد نه نظر برخی افراد غیرمتخصص در داخل کشور که طی سال‌های گذشته با دخالت‌ در تعیین قیمت، مانع شکل‌گیری بسیاری از روابط تجاری و استراتژیک جدید شده‌اند. چنانچه این تحول رقم نخورد، به نظر نمی‌رسد قرارداد ۲۵ ساله صادرات گاز ایران به ترکیه که یکی از مهم‌ترین همکاری‌های گازی ایران با کشورهای منطقه بوده تمدید شود. در صورت وقوع این اتفاق، چنانچه جایگزینی برای ترکیه پیدا نشود، حجم صادرات گاز روزانه به این کشور به داخل تزریق و احتمالا به سرنوشت «مصرف با هدررفت بالا» مبتلا خواهد شد.

 

یکی از نمونه‌های بارز شکل‌نگرفتن همکاری جدید گازی زیر سایه دخالت‌های غیر کارشناسی، پروژه صادرات گاز ایران به عمان است که پس از گذشت ۱۵ سال هنوز به مرحله اجرایی نرسیده و چشم‌اندازی نیز برای آن وجود ندارد. به گفته مدیر بخش خاورمیانه شرکت مشاورین انرژی FGE «عمان هم در کنار عراق گزینه خوبی برای صادرات گاز بود که به دلایل مختلف از جمله بحث قیمت، هیچ‌گاه به نتیجه‌ای نرسید. اما در این مدت عمان بیکار نبوده و طی این مذاکرات موفق به گسترش منابع گازی خود شد و حالا نه‌تنها نیازی به واردات گاز ندارد بلکه ممکن است به‌صورت نت تبدیل به صادرکننده نیز شود.»

 

ترکیه در حال حاضر روزانه حدود ۸۰۰ میلیون فوت مکعب گاز از ایران خریداری می‌کند. این میزان کف قراردادی است که این کشور با ایران به امضا رسانده و به نظر می‌رسد به علت بالا بودن قیمت گاز ایران، تمایلی به واردات فراتر از کف ندارد. در قراردادهای گازی معمولا یک کف تعیین می‌شود که طبق آن خریدار متعهد می‌شود کمتر از آن کف خرید نکند. کشور فروشنده نیز به فروش یک حداقل میانگین روزانه طی هر سال متعهد می‌شود که باید به آن پایبند باشد. میزان واردات معمولا بین این دو سقف در حال حرکت است. دیگر بازار گاز ایران در منطقه عراق است. صادرات گاز به این بازار در حالی ادامه دارد که بر اساس اطلاعات موجود، پرداخت پول از سمت این کشور به ایران به کندی ادامه دارد. بنابراین به نظر می‌رسد صادرات گاز به عراق بیشتر جنبه حفظ روابط استراتژیک دارد و باید دید این روند تا چه زمانی می‌تواند ادامه داشته باشد و آیا با در نظر گرفتن مسائل اقتصادی قابل گسترش است یا خیر. میزان صادرات روزانه گاز ایران به عراق ۲۵ میلیون متر‌مکعب است که در روزهای گرم سال (به علت کاهش مصرف در ایران و افزایش تقاضا در عراق) تا ۳۵ میلیون متر مکعب در روز ظرفیت افزایش دارد.ایران صادرات اندکی نیز به ارمنستان دارد.

 

بازار اروپا، دورتر از همیشه
اما در حالی که در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس به نگرانی از کمرنگ شدن نقش احتمالی ایران در بازار اروپا اشاره شده است، کارشناسان عقیده دارند ورود ایران به بازار اروپا کماکان گزینه‌ای در دسترس نیست. بحث بر سر صادرات گاز ایران به اروپا از طریق خط لوله، سال‌هاست در میان کارشناسان با موافقان و مخالفانی پیگیری می‌شود. در این میان اما به نظر می‌رسد تا زمانی‌که ایران موفق به حضور قوی در منطقه نشده، ورود به بازار اروپا به‌صورت چشم‌اندازی دور‌دست باقی خواهد ماند.

 

التزام به حضور پررنگ ایران در بازار گاز منطقه که به لحاظ استراتژیک و اقتصادی منطق بیشتری پشت آن نهفته در شرایطی وجود دارد که فعلا تنها دو کشور ترکیه و عراق در لیست مشتری‌های گازی کشور قرار دارند. با این حال چشم‌انداز حفظ این دو بازار نیز به دلایلی که به آنها اشاره شد، چندان واضح نیست. در کنار اهمیت افزایش سهم ایران در بازار گاز منطقه، ناصری عقیده دارد برای صادرات گاز به اروپا گزینه‌های به‌مراتب به صرفه‌تری از ایران وجود دارد و ورود ایران به این عرصه به لحاظ اقتصادی چندان توصیه نمی‌شود مگر صرفا به دلایل سیاسی و استراتژیک. بنابراین به نظر می‌رسد فراتر از اجرای کریدور جنوبی گاز اروپا، ابعاد فنی و اقتصادی بر سر راه نقش‌آفرینی ایران در بازار گاز اروپا وجود دارد. با این حال اگرچه پیوستن ایران به این کریدور در حال حاضر کمی بعید به نظر می‌رسد، اما این امکان در آینده می‌تواند برای کشور وجود داشته باشد. با تمام این تفاسیر این بازار گاز منطقه است که همیشه برای دریافت گاز ایران مناسب بوده در عوض، این مشکلات داخلی مانند نبود سیاست واحد برای تعیین قیمت گاز و مصرف بیش از اندازه این کالای استراتژیک زیر سایه قیمت ارزان است که همچنان مانعی اساسی برای گسترش یا حتی حفظ نقش فعلی ایران در بازار گاز منطقه به شمار می‌رود.

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: