مدیریت بهینه حوزه کشاورزی و حل مشکل خوراک دام

به گزارش راهبرد معاصر؛  با عنایت به اهمیت بخش کشاورزی در تامین امنیت غذایی کشور، مدیریت بهینه در این حوزه دارای اهمیتی مضاعف است. طی چند سال اخیر تهیه خوراک دام و مشکلات بخش کشاورزی یکی از چالش های اصلی کشور بوده به نحوی که وابستگی به واردات خوراک دام و برخی دیگر از اقلام کشاورزی منجر به افزایش قیمت و تورم و مشکلاتی برای دامداران گردیده است. این درحالیست که ایران به عنوان یکی از قدرت های کشاورزی منطقه مدت هاست در پی خودکفایی در زمینه مواد غذایی بوده اما با وجود قابلیت‌های بالقوه، هنوز نتوانسته به این هدف دست یابد. 

طبق آخرین آمار ارائه شده توسط فائو در سال ۲۰۲۰ سهم ایران از کل ذخایر غلات دنیا ۱.۱ درصد محاسبه شده است. از سوی دیگر ایران از نظر حجم ذخایر غلات، رتبه نهم جهانی را به خود اختصاص داده است. علاوه بر این دستیابی به خودکفایی در محصولاتی مانند گندم، بیانگر توفیقات کشورها در زمینه کشاورزی بوده است. با این وجود کشور در دستیابی به اهداف تعیین شده در اسناد بالادستی و ایجاد مشکلاتی مانند خوراک دام، به موفقیتی پایدار و اصولی نرسیده است.

 یکی از چالش‌های ۴ دهه اخیر عدم مدیریت بهینه آب بوده که منجر به هدررفت آب و عدم استفاده جهت رونق کشاورزی شده است. بررسی اسناد بالادستی حوزه کشاورزی در بر دارنده اهدافی از جمله الگوی کشت هر منطقه بر اساس مزیت‌های نسبی، محدودیت کشت محصولات با نیاز آبی بالا، توسعه کشت گلخانه ای، گسترش زمینه‌های توسعه کشت های فراسرزمینی، ایجاد سامانه‌های بهینه تأمین و توزیع آب شرب، نوسازی و توسعه باغات جهت توسعه صادرات، توسعه بخش کشاورزی و منابع طبیعی با محوریت خودکفایی در تولید محصولات اساسی کشاورزی و تأمین امنیت غذایی بوده است. مقایسه اهداف تعیین شده در اسناد بالادستی و شرایط موجود کشور نشان دهنده عدم تحقق عمده اهداف تعیین شده و ضرورت تلاش بیشتر جهت تحقق آن می‌باشد.

 
راهبردها و راهکارهای پیشنهادی:

۱. افزایش نظارت و ارزیابی ادارات منابع طبیعی در تمام استانها با مدیریت وزیر جهادکشاورزی و ارزیابی برون سازمانی از سازمان مراتع و جنگل های کشور

۲. ایجاد مرکز مانیتورینگ برای سطوح زیر کشت محصولات مختلف در کشور برای توجیه و برنامه ریزی اقتصادی تولید

۳. توجه به استفاده از پتانسیل های بومی مناطق و گونه های سازگار اقلیمی گیاهان و دام ها

۴. حفظ و احیای زیست بوم های طبیعی روستایی با توسعه استعدادگردشگری و افزایش درامد روستائیان

۵. واردات فوری غذای دام و ازاد سازی غذای دام از گمرگات  بصورت جهادی و انقلابی با ایجاد برنامه الکترونیکی ترخیص منابع غذایی دام های کوچک و بزرگ از گمرگ با نظارت دولت و ارزیابی بخش خصوصی

۶. اختصاص یارانه های آب و برق و مواد غذایی به منابع غذایی دام ها برای کاهش قیمت گوشت مرغ و گوشت قرمز

۷. نظارت دولتی بر تولید مرغ در دامداری ها توسط دولت و تامین جوجه های یک روزه برای تولید بیشتر

۸. ثروت سازی از منابع و پتانسیل های حاشیه رودخانه ها و استان های معتدل برای تولید گوشت بیشتر (توسعه در غرب و جنوب غرب و شمال غرب کشور مناطق بدون یخبندان شناسایی و در محور تولید گوشت با اعطای مجوزها و وام ها در این مناطق)

۹. بسیج متخصصان و دانشگاهیان برای تولید و ایجاد اشتغال از جمله تولید تخصصی گیاهان دارویی و صنعت تبدیل و تولید فراورده های گیاهان دارویی

۱۰. تولید محصولات زراعی و باغی و تولید فراورده های دامی درمناطق کوهپایه‌ای

۱۱. مدیریت رودخانه ها و پرهیز از انتقال آب برخلاف جریان‌های هیدرولیکی با پیامد تغییر در اکوسیستم و خشکسالی و خشک شدن منابع کشاورزی پایین دست

۱۲. پرهیز از بهره برداری بی رویه از منابع آب زیر زمینی در کنار انجام مطالعات آب های عمیق برای مدیریت بهتر از منابع موجود

۱۳. تمرکز بر روی خوراک های جایگزین در زمینه تامین خوراک دام منجر به کاهش وابستگی

۱۴. ایجاد بانک اطلاعاتی بروز و کارآمد در زمینه محصولات کشاورزی قادر به رصد نیازها و مازاد کشور در این زمینه

۱۵. اهمیت بیشتر به آمایش سرزمینی جهت افزایش قابل توجه بهره وری  در حوزه کشاورزی

۱۶. برنامه ریزی جهت توجه بیشتر به مقوله زنجیره تولید در حوزه کشاورزی و در برخی مواقع، ارتباط دادن آن با حوزه دامداری، ضمن افزایش کیفیت و کاهش هزینه تولید در حوزه دامداری و تولید گوشت

۱۷. ضرورت ایجاد الگوی کشت هر منطقه، تامین امنیت غذایی و اقلام اساسی کشاورزی

۱۸. تعیین تکلیف و واگذاری به قیمت کارشناسی مناطق ممنوعه و مستثنیات در میلیونها هکتار عرصه های وسیع حاصلخیر بدون کشت و زرع توسط ادارات منابع طبیعی استانها به کشاورزان و جلوگیری از ساخت و سازهای غیرمجاز بعضا توسط نهادهای دولتی و افزودن میلیونها تن سالیانه به محصولات کشاورزی

۱۹.‌اتخاذ الگوی‌ پیشرفته توسط سازمان عمران روستایی وزارت جهاد سازندگی در چارچوب سازماندهی تعاونیهای تولیدی خدماتی بازرگانی روستایی و اتحادیه های گسترده کشاورزی با الگوپذیری از مدل های تعاونی و اتحادیه های زنجیره ای کشاورزی موفق در دنیا

۲۰. مدیریت اضطراری در حل مشکلات مربوط به کشاورزی و خوراک دام در کوتاه مدت با نظارت دولتی، تخصیص یارانه‌های مورد نیاز در واردات فوری  و آزادسازی اقلام موجود در گمرکات کشور تا زمان تحقق راهبردهای مذکور

هیات اندیشه ورز اندیشکده هویت اجتماعی انقلاب اسلامی  ۱۴۰۰/۶/۱۰