سردار ربانی: آمریکا شکل جدیدی از فاشیسم جهانی را به نمایش گذاشته/ امنیت جهانی تابع تغییر رفتار ایالات متحده است اعلام ترکیب استقلال برای دیدار مقابل سایپا کدام دارایی ها در سامانه ثبت اموال مسئولان اعلام می‌شود؟ حقوق مهرماه بازنشستگان واریز می‌شود زلزله 5.6 ریشتری بندرعباس را لرزاند کلینتون نامه ترامپ به اردوغان را به طنز کشید ۱۵ هزار میلیارد تومان، زیان انباشته دو خودروساز بزرگ/بنگاهداری،دردسر بزرگ ایران خودرو و سایپا هافبک استقلال بخشیده شد زنگنه: برخی شرکت‌های پتروشیمی برای واریز ارز صادراتی بازی درمی‌آورند کیف دستی شرم‌آور ایوانکا ترامپ سوژه خبرنگاران شد + تصاویر سرنوشت سهمیه بندی بنزین چه خواهد شد؟ آمریکایی‌ها در خصوص حمله سایبری به ایران واکنش ترابی به هجمه‌ها: از جایی خط نگرفتم سهامداران بورس از پول داغ خودشان داغ میشوند عون: حوادث لبنان نشان دهنده ناراحتی مردم است بازگشت بازیکن اخراجی استقلال به تمرینات آبی ها هشدار بایدن به حضور ترامپ در قدرت برای چهار سال دیگر شکایت ایران از بحرین در فیفا وصول شد اظهارات ضد ایرانی مقام آمریکایی در کنفرانس امنیتی بحرین دعوای سی‌ان‌ان و ترامپ بالا گرفت گران ترین بازیکن تاریخ باشگاه پرسپولیس علائمی که می‌گویند همسرتان اضطراب دارد مهاجم تیم فوتبال جوانان ایران به پرسپولیس پیوست ضرب‌الاجل چاووش اوغلو به کردها قیمت انواع خودروهای داخلی 29 مهر 98+ جدول نحوه پیگیری قطع یارانه نقدی خانوار/ عوامل حذف یارانه آخرین مهلت ثبت‌نام وام ضروری بازنشستگان کشوری ظریف: تصمیم FATF علیه ایران کاملا سیاسی است قانونی درباره محرمانه بودن دارایی نمایندگان مجلس وجود ندارد برنامه روز دوم بازی‌های هفته هفتم لیگ برتر فوتبال+ جدول مسببین حمله به نفت کش ایران در دریای سرخ را مجازات خواهیم کرد / از آزادی پول‌های بلوکه شده ایران توسط امارات اطلاعی ندارم اما تحرکات جدید در روابط دو کشور را تایید می کنم تأمین معیشت فرهنگیان، محور اصلی بودجه سال ۱۳۹۹ فردا آخرین روز پروازهای طرح اربعین اعلام پایان اعمال تمام محدودیت‌های ترافیکی در شهر مهران چرا بیرانوند بعد از گل پیکان به سر خودش کوبید؟ مسئول امنیتی عراق بازداشت زم را در عراق تکذیب کرد آیا تلگرام رفع فیلتر می‌شود؟ نیم بها شدن بلیت دیدار سایپا و استقلال واکنش مسکو به استعفای حریری ترکیب احتمالی استقلال مقابل سایپا مورالس پیشتاز انتخابات ریاست جمهوری بولیوی واکنش ترکیه به ادعای استفاده از سلاح شیمیایی با مستاجری که خانه را تخلیه نمی‌کند چه باید کرد؟ اتفاق ناخوشایندی که شاید برای جهانبخش رخ دهد جدول رده‌بندی لالیگا در پایان هفته نهم طرح جدید پیش فروش ایران خودرو ویژه ۳۰ مهر + شرایط رهن و اجاره آپارتمان‌ نقلی در تهران+ جدول برف پاییزی در راه است/ بارش باران، برف و وزش باد شدید در ۲۰ استان کشور نرخ ارز سکه طلا دلار | امروز ۲۹ مهر ۹۸ نوبل اقتصاد در پی «درمان»، دانشکده‌های ایرانی ولی درگیر «اوتیسم» انتقاد شدید همتی از خودروسازی و قطعه سازان درباره فیلم صهیونیستی «مأمور مخفی»؛ "تلاش های مستمر هالیوود برای ایران هراسی" هنرمندان در تشییع پیکر حسین دهلوی+ تصاویر راه‌اندازی بخش ثانویه راکتور اراک تا دو هفته دیگر افشای دست داشتن فرانسه در قتل قذافی تعمیر نفت‌کش "سابیتی" در ایران در آینده نزدیک راه حل عون برای خروج از بحران جلسه دادگاه ارز دیجیتال تلگرام تا سال ۲۰۲۰ به تعویق افتاد امارات ۷۰۰ میلیون دلار پول ایران را آزاد کرد پیام‌ها و درس‌های پیاده‌روی اربعین؛ " هفت اتفاق مهم در پَس یک حماسه بزرگ" ماجرای صندلی فروشی در دانشگاه‌های دولتی صحت دارد؟ قیمت زمین ۱۷۵ درصد رشد کرد/ جهش ۳۵ درصدی نرخ اجاره‌بها نحوه اعتراض به قطع یارانه نقدی کدام استان‌ها بیشترین حذف یارانه بگیران را داشته‌اند؟ ارائه طرح مشترک ژاپن و فرانسه به ایران به شرط پایبندی کامل به برجام مجلس درباره نحوه اختصاص "۱۴ میلیارد دلار ارز" تفحص می کند خبر خوش برای پشت کنکوری‌ها یارانه چه کسانی واریز نشد؟ + فیلم سردار سلامی: بازداشت زم موجب غافلگیری سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه شد حسین فریدون به مرخصی رفت آخرین وضعیت جوایز و وعده‌های برنامه استعدادیابی شبکه ۳ اجرای طرح مبارزه با بدحجابی در تمام پاساژهای تهران فیلم/ گل سردار آزمون به روستوف ناراحتی بازیگر زن جنجالی از شنیدن یک خبر انتقال آب دریای خزر به فلات مرکز ایران؛ علل و پیامدها سامانه بارشی جدید در راه است/ تهران ابری می شود اتفاقی که مانع بازیگری خانم مجری شد سردار سلامی: راهپیمایی اربعین استکبار جهانی را همچون یخ ذوب می‌کند رهبر انقلاب: اگر در مسیر حق، ثابت‌ قدم باشید، کشور و دنیا اصلاح می‌شود تکذیب خبر بازداشت زم در نجف شیوع بیماری ویروسی در میان زائرین  شایعه است سوتی باحال در سریال «ستایش»+ فیلم چه کسی «زم» را به ایران هدایت کرد؟ مسئولان به صورت شفاف اعلام کنند اموال خود را از کجا آورده‌اند حرز امام جواد در چه صورتی اثرگذار می شود؟ کنسرت لس آنجلس محمدرضا گلزار + عکس و فیلم تشکیل شورای سلبریتی ها گریم پیمان معادی و مهران مدیری در یک فیلم جنجالی +عکس واکنش علی دایی، علی لاریجانی و روزنامه جوان به هتاکی مجری صدا و سیما!+ فیلم خودکشی سولی خواننده محبوب پاپ+ تصاویر واکنش جالب روزنامه جام‌جم به دستگیری روح‌الله زم+ عکس شغل عجیب و جنجالی بازیگر غایب ستایش لورفت+ عکس بازیگر ستایش با همسرش + عکس اخبار ۲۰:۳۰ با «داره می‌ریزه» به سراغ آمدنیوز رفت+ فیلم سفر دسته جمعی بازیگران مشهور به کربلا+عکس واکنش ۲۰:۳۰ به پوشش بازیگران زن + فیلم واکنش متین ستوده به حاشیه سازی در مراسم اکران خصوصی مسخره باز بحث و جدل دولت و سیما درباره مستند دخترِ آبی علت کاهش وزن شدید آنجلینا جولی چیست؟ پوشش جنجالی متین ستوده در اکران مسخره باز+ تصاویر چهره سوخته مدل مشهور پس از حمله اسیدپاشی+ تصاویر عکس/ فریبا نادری در ستایش کنار همسر دومش تصویری شگفت انگیز از پارکینگ مهران گل‌های برتر مارک ویلموتس سرمربی تیم ملی در بوندسلیگا+ فیلم "دولت پنهان" در لبنان شکست سیاست فشار حداکثری ترامپ در قبال ایران/درهای مذاکره با ایران باز است طرح صهیونیست ها برای اشغال دره اردن رویای چین در هفتاد سالگی؛ خیلی دور، خیلی نزدیک سبک مبارزه تشکیلات خودگردان و اتحادیه اروپا برای حفظ کرانه باختری طرحی برای ایجاد یک سازه امنیتی در خاورمیانه چه کسی از هوآوی می ترسد؟/ فهم نگرانی‌های امنیتی از اینترنت نسل 5 مبارزه با سایه‌ها در تاریکی؛ فهم و تقابل با زورگویی فضای سایبر حملات نفتی به عربستان ویرانگر اقتصاد جهانی نخواهد بود؛ چیز دیگری ممکن است این کار را بکند! تحریم بانک مرکزی ایران چه معنایی دارد؟ تاریخ سری فشار اسرائیل برای حمله به ایران چرا سیاست فشار و محاصره ایران شکست خورده است؟ آیا عراق جبهه جدید درگیری اسرائیل با ایران است؟ بایسته های رسیدن به هرگونه توافق با طالبان برای آمریکا هدایت یازده سپتامبر دیگری از ادلب! بررسی صنعت انیمیشن در منهای نفت/ ژاپن چگونه صنعت انیمیشن جهان را قبضه کرد؟ + فیلم منهای نفت: درآمد 16 هزار بشکه نفت تنها در یک سوله پرورش ماهی بررسی صنعت پرورش ماهی در مستند منهای نفت + تیزر بررسی صنعت لبنیات در مستند منهای نفت/ اشتغال یک میلیون نفری شیر و لبنیات منهای نفت: درآمد یک میلیارد دلاری پسته ایران/ هیچ کشوری توان تولید پسته مرغوب ایران را ندارد همه ابعاد تحریم؛ فرصت‌ها و تهدیدها تحریم‌ها به مبادلات ما با شرکت‌های کوچک اروپایی آسیبی نمی‌زند/ نرخ کنونی دلار بالاتر از نرخ واقعی آن است
مریم باقری ؛ کارشناس مسائل حقوقی
تاریخ انتشار: ۱۱:۵۹ - ۱۴ مهر ۱۳۹۸ - 2019 October 06
کد خبر: ۲۳۹۸۹
نگاهی به اصول و مبانی حقوقی بازداشت مجرمان خارجی

چرا جمهوری اسلامی ایران صلاحیت بازداشت افرادی مانند «فریبا عادلخواه» را دارد؟

دستگیری و بازداشت عناصری چون فریبا عادلخواه که در قلمرو سرزمینی جمهوری اسلامی علیه حاکمیت ملی نظام، اقدام به جاسوسی کرده‌اند مطابق با قوانین جزایی کشور و اصول و قواعد بین‌المللی بوده و اظهارات کشورهای دیگر به‌ویژه نظام سلطه چیزی جز دخالت در امور داخلی جمهوری اسلامی و نقض یک اصل بین‌المللی نیست.

به گزارش راهبرد معاصر: بازداشت فریبا عادلخواه (پژوهشگر موسسه مطالعات سیاسی پاریس) در تهران، به یکی از اخبار پربازدید روزهای اخیر رسانه‌ها تبدیل شده است. حدود سه ماه پیش بود که غلامحسین اسماعیلی سخنگوی قوه قضائیه از بازداشت فریبا عادلخواه خبر داد و گفت که «او جزو متهمانی است که اخیراً دستگیر شده است» وی در پاسخ به سخنگوی وزارت خارجه فرانسه که خواستار دسترسی کنسولی به این فرد و گفتگو با مقامات ایرانی درباره وضعیت و چگونگی بازداشت او شده بود گفت: «به لحاظ ماهیت پرونده و موضوعاتی که مطرح است هنوز وقت برای اطلاع‌رسانی در این پرونده نیست.»

 

بر اساس گزارش رسانه‌ها، فریبا عادلخواه که بدون حجاب در رسانه‌های اروپایی سخنرانی می‌کرده است چندین بار در حوزه علمیه قم دعوت شده و حتی در شهر قم ساکن بوده و پیرامون حوزه علمیه تحقیق می‌کرده است. برخی از سایت‌های ضدانقلاب نیز به‌صراحت اعلام کرده‌اند که نامبرده در همکاری با مراکز آکادمیکی که با آن‌ها کار می‌کرد، بارها روحانیون قم را برای شرکت در سمینارهای مختلف به پاریس می‌آورده است.

 

شایان‌ذکر آنکه در این ماجرا، رسانه‌های اپوزیسیون و بیگانه ادعا کرده‌اند که بازداشت وی «غیرقانونی» بوده و دولت جمهوری اسلامی «صلاحیت رسیدگی» ندارد یا آنکه «جمهوری اسلامی از افراد دو تابعیتی به‌عنوان گروگان استفاده می‌کند تا از دولت‌های غربی پول و امتیاز بگیرد»! ادعاهایی که پیش‌ازاین در موارد مشابهی مانند دستگیری و بازداشت شماری از زندانیان دو تابعیتی ایرانی- آمریکایی (جیسون رضاییان، امیر حکمتی، سعید عابدینی و باقر نمازی) و یا نازنین زاغری (شهروند ایرانی- بریتانیایی) و نزار زکا (شهروند لبنانی- آمریکایی) و ... مطرح بوده است؛ افرادی که عمدتاً دارای تابعیت‌های دوگانه ایرانی- آمریکایی یا تابعیت آمریکایی بوده که در قلمرو سرزمینی ایران به جاسوسی و فعالیت علیه امنیت کشور مبادرت ورزیده و پس از بازداشت در قلمرو سرزمینی جمهوری اسلامی ایران، توسط قوه قضاییه مورد محاکمه قرار گرفته‌اند.

 

فارغ از اخبار و گزارش‌های سیاسی و مواضع سخنگوی وزارت خارجه کشورمان، به نظر می‌رسد برخی ملاحظات حقوقی در خصوص قلمرو صلاحیت قضائی دولت‌ها و روشن شدن ابعاد حقوقی این موضوع راهگشاست:

 

قبل از هر چیز لازم به ذکر است که از منظر حقوق عمومی، سه نوع صلاحیت (یا همان اختیار و اقتدار هر کشور برای اعمال حاکمیت و رسیدگی به امور داخلی مطابق با قوانین خود) از یکدیگر تفکیک شده است؛1- صلاحیت قانون‌گذاری، 2- صلاحیت قضایی و 3- صلاحیت اجرایی

 

الف) صلاحیت قضایی و اصول بین‌المللی آن

«صلاحیت قضایی»؛ یعنی آنکه در هر کشوری دادگاه‌های داخلی می‌توانند در خصوص هر موضوعی که نزد آن‌ها مطرح می‌شود، حکم صادر کنند. اما اعمال صلاحیت قضایی در هر کشور بایستی منطبق بر اصولی باشد که دکترین حقوق بین‌الملل در همه مکاتب و نظام‌های حقوقی دنیا بر آن صحه نهاده‌اند.

 

1) اصل سرزمینی بودن حقوق جزا (اصل صلاحیت سرزمینی): این اصل، مهم‌ترین و اساسی‌ترین اصل صلاحیتی است که بر دیگر اصول مقدم است یعنی دولتی که جرم در سرزمین آن واقع شده است، برای تعقیب کیفری جرم ارتکابی و مرتکب آن صالح است.

 

ماده 3 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 در این خصوص اشعار می‌دارد: «قوانین جزائی ایران درباره کلیه اشخاصی که در قلمرو حاکمیت زمینی، دریایی و هوایی جمهوری اسلامی ایران مرتکب جرم شوند اعمال می‌شود مگر آنکه به‌موجب قانون ترتیب دیگری مقررشده باشد.»

 

بر اساس این ماده، مرتکب جرم، خواه ایرانی باشند یا خارجی، طبق قانون مجازات ایران محاکمه می‌شوند. لازم به ذکر است که سرزمین ازنظر حقوق بین‌المللی، شامل خشکی، دریای سرزمینی و فضای بالای آب و بستر و زیر بستر دریای سرزمینی می‌شود و همچنین جزایر، شبه جزایر و صخره‌ها نیز جزء سرزمین محسوب می‌شوند.

 

بر اساس این اصل، هر جرمی که حداقل یکی از ارکانش در قلمرو سرزمینی کشوری اتفاق افتاده باشد؛ یعنی زمانی که جرم در کشور انجام شده ولی نتیجه آن در کشور همسایه باشد (صلاحیت سرزمینی ذهنی) یا زمانی که جرم جای دیگر اتفاق افتاده و نتیجه و اثر آن در داخل کشور باشد (صلاحیت سرزمینی عینی)، دادگاه آن کشور صالح به رسیدگی است.

 

صلاحیت سرزمینی به دلایلی مانند سهولت در کشف جرم و انجام تحقیقات، بازدارندگی جمعی، اصل قانونی بودن جرائم و مجازات‌ها و ... در تمام نظام‌های حقوقی کیفری دنیا پذیرفته شده است و سایر اصول به‌نوعی استثنا و تکمیل‌کننده آن هستند.

 

2) دومین اصل که مبتنی بر تابعیت مجرم است، اصل «صلاحیت شخصی» است. بر این اساس، هر دولتی می‌تواند با این استدلال که مجرم، تبعه آن کشور است، خود را صالح به رسیدگی بداند (صلاحیت شخصی فعال) و همچنین یک دولت می‌تواند به خاطر تابعیت قربانی، خود را صالح به رسیدگی نماید. (صلاحت شخصی منفعل)

 

3) سومین اصل، مکمل و استثناء دیگری از اصل سرزمینی بودن قوانین جزایی است که تحت عنوان «صلاحیت شخصی» یا «صلاحیت واقعی» تعریف می‌شود؛ بر این اساس درصورتی‌که در خارج از قلمرو یک دولت جرمی توسط بیگانه ارتکاب یابد که بر منافع عالیه و امنیت کشور خارجی تأثیر داشته باشد، کشور خارجی زیان‌دیده می‌تواند مرتکب آن جرم را تحت تعقیب قرار دهد. در این خصوص ماده 5 قانون مجازات اسلامی در مقام احصاء تعدادی از جرائم موضوع صلاحیت واقعی محاکم ایران مقرر می‌دارد.

 

«هر ایرانی یا بیگانه‌ای که در خارج از قلمرو حاکمیت ایران مرتکب یکی از جرائم ذیل شود و در ایران یافت شود و یا به ایران مسترد گردد طبق قانون مجازات جمهوری اسلامی ایران مجازات می‌شود:

الف. اقدام علیه تمامیت ارضی یا استقلال کشور جمهوری اسلامی ایران

ب. جعل فرمان یا دستخط یا مهر یا امضاء مقام رهبری و یا استفاده از آن.

ج. جعل نوشته رسمی رئیس مجلس شورای اسلامی و یا شورای نگهبان و یا رئیس مجلس خبرگان یا رئیس قوه قضاییه یا معاونان رئیس‌جمهور یا رئیس دیوان عالی کشور و یا دادستان کل کشور یا هریک از وزیران یا استفاده از آن‌ها.

د. جعل اسکناس رایج ایران یا اسناد بانکی ایران مانند برات‌های قبول‌شده از طرف بانک‌ها و یا چک‌های صادرشده از طرف بانک‌ها و یا اسناد تعهدآور بانک‌ها هم‌چنین جعل اسناد خزانه و اوراق قرضه صادره و یا تضمین‌شده از طرف دولت یا شبیه‌سازی و هرگونه تقلب در مورد مسکوکات رایج داخله.»

 

4) و چهارمین اصل، «صلاحیت قضایی جهانی» است که بر اساس مفاد قانونی موجود در حقوق بین‌الملل می‌توان جنایتکاران مرتکب جنایت‌های مهم بین‌المللی و ضد حقوق بشر مانند جنایت‌های جنگـی، شکنجه در ابعاد وسیع، ناپدید شدن قهری افراد (چه به دسـت دولت‌ها و چـه گروه‌های دیگـر)، دزدی دریایی، موارد نقض شدید کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو ۱۹۴۹، یا هواپیماربایی و... را در هر جای دنیا مورد پیگرد قـرار داد، اما این پیگرد در دادگاه‌های محلی بایستی بر پایه حقوق بین‌الملل انجام شود. «صلاحیت قضایی جهـانی» ایـن امکان را فراهم می‌کند که جنایت‌کاران در نظام‌های قضایی کشورهای مختلف مورد پیگرد قرار بگیرند، حتی اگر جنایت در آن کشور رخ نداده باشد یا ارتباط مستقیمی به آن کشور نداشته باشد.

 

ب) اصل عدم‌مداخله در امور داخلی کشورها

در نظام حقوق بین‌الملل و همچنین در حوزه روابط بین‌الملل، «عدم‌مداخله در امور داخلی کشورها» به‌عنوان اصل مبنایی و شناخته‌شده در روابط بین‌المللی پذیرفته شده است. بر اساس این اصل، هیچ کشوری نباید در امور داخلی یا خارجی کشور دیگر مداخله کند. در دکترین حقوق بین‌الملل معتقدند که «مداخله» عبارت است از تدبیرهای نظامی، سیاسی، اقتصادی و غیره که به هدف وادار کردن دولت دیگر به نفع خویش و یا برای حصول امتیازها از آن برای خویش انجام می‌گیرد.

 

این اصل که ارتباط تنگاتنگی با سایر اصول حقوق بین‌الملل مانند اصل عدم توسل به‌زور، اصل صلح‌آمیز اختلاف‌های بین‌المللی، اصل برابری حاکمیت، اصل تعیین حق سرنوشت، اصل همکاری بین‌المللی و غیره دارد، کشورهای خارجی و سازمان‌های بین‌المللی را پابند می‌سازد به اینکه در امور داخلی و یا خارجی یک کشور دیگر مداخله نکنند.

 

مبنای حقوقی «اصل عدم‌مداخله» را می‌توان در سندهای بین‌المللی مانند منشور سازمان ملل متحد، اعلامیه مجمع عمومی ملل متحد سال ۱۹۷۰، اعلامیه اصول سند نهایی هلسینکی ۱۹۷۵، اعلامیه مجمع عمومی ملل متحد سال ۱۹۸۲ و ... مشاهده کرد.

 

معنای «اصل عدم‌مداخله»، بیانگر این واقعیت است که دولت‌ها مستقل از یکدیگر هستند و از حاکمیت ملی برخوردارند و نباید به خود اجازه دهند که در امور داخلی سایر کشورها دخالت کنند یا اراده خود را بر آن‌ها تحمیل کنند.

یکی از موارد و مصادیق عدم‌مداخله، لزوم عدم دخالت یک کشور در حوزه صلاحیت قضایی کشور دیگر است. بر این اساس اینکه یک کشور یا سازمان خارجی برای دستگاه قضایی یک کشور تعیین تکلیف نماید، اصل مداخله در امور داخلی کشورها را نقض کرده است.

 

جمع‌بندی

ازاین‌رو و با توجه به آنچه در فوق آمد می‌توان گفت که بر اساس اصول مبنایی و پذیرفته‌شده در نظام بین‌الملل به‌ویژه 1) اصول مربوط به صلاحیت قضایی (اصل صلایت سرزمینی، صلاحیت شخصی، صلاحیت واقعی و صلاحیت قضایی جهانی) و همچنین 2) اصل عدم‌مداخله در امور داخلی کشورها می‌توان گفت که دستگیری و بازداشت عناصری چون فریبا عادلخواه که در قلمرو سرزمینی جمهوری اسلامی علیه حاکمیت ملی نظام، اقدام به جاسوسی کرده‌اند مطابق با قوانین جزایی کشور و اصول و قواعد بین‌المللی بوده و اظهارات کشورهای دیگر به‌ویژه نظام سلطه چیزی جز دخالت در امور داخلی جمهوری اسلامی و نقض یک اصل بین‌المللی نیست.

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
تحلیل و اخبار برگزیده