مهمترین تحولات تأثیرگذار غرب آسیا در ۲۰۲۵

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ سال جاری میلادی در تاریخ معاصر غرب آسیا نه صرفاً سالی پرحادثه، بلکه نقطه عطفی ساختاری بود. از رویارویی مستقیم ایران و رژیم صهیونیستی و ورود آشکار آمریکا به جنگ، تا تغییرات سیاسی در لبنان، ادامه فاجعه انسانی در سودان، آتش‌بس شکننده در غزه و خیزش نسل جدید معترضان در شمال آفریقا، همه و همه تصویری از منطقه‌ای ارائه دادند که در آستانه بازتعریف جایگاه خود در نظام بین‌الملل است.

این گزارش، نگاهی جامع به رویدادهای کلیدی دارد که سال جاری میلادی مسیر سیاسی، امنیتی و اجتماعی غرب آسیا را به‌طور بنیادین تحت تأثیر قرار دادند؛ رویدادهایی که پیامدهای آن‌ها محدود به یک سال یا یک کشور نخواهد ماند.

شهادت دبیرکل حزب‌الله لبنان یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی – امنیتی غرب آسیا بود

پایان خلأ قدرت در لبنان

انتخاب ژوزف عون به‌عنوان رئیس‌جمهور لبنان در ۹ ژانویه پس از بیش از دو سال خلأ در بالاترین منصب اجرایی، برای بسیاری از لبنانی‌ها نشانه‌ای از پایان دوره فرساینده بی‌ثباتی بود. تشکیل دولت به ریاست نواف سلام، امیدهایی محتاطانه برای احیای نهادهای دولتی، اصلاحات مالی و آغاز مذاکرات جدی با نهادهای بین‌المللی ایجاد کرد. با این حال، لبنان همچنان بر لبه تیغ حرکت می‌کند. بدهی عظیم، فروپاشی نظام بانکی، فساد ساختاری و حملات ادواری رژیم صهیونیستی، چالش‌هایی هستند که آینده این کشور را به‌شدت شکننده نگه داشته‌اند. دولت جدید بیش از آنکه نماد حل بحران باشد، نشانه تعلیق بحران است.

شهادت سیدحسن نصرالله

شهادت سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله لبنان یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی – امنیتی غرب آسیا بود. سید مقاومت دهه‌ها به چهره‌ای محوری در معادلات لبنان و تقابل با رژیم صهیونیستی بدل شده بود و شهادت وی نه‌تنها حزب‌الله، بلکه محور مقاومت را وارد مرحله‌ای تازه کرد. این رویداد توازن بازدارندگی در مرزهای شمالی رژیم صهیونیستی و سیاست داخلی لبنان در منطقه را با پرسش‌های جدی مواجه ساخت.

موج جهانی به‌رسمیت‌شناختن فلسطین

ماه سپتامبر شاهد یکی از مهم‌ترین تحولات دیپلماتیک پیرامون مسئله فلسطین بود. به‌رسمیت‌شناختن کشور فلسطین از سوی کشورهای غربی ازجمله فرانسه، بلژیک و کانادا موجب شد شمار کشورهای به‌رسمیت‌شناسنده فلسطین به بیش از سه‌چهارم اعضای سازمان ملل متحد برسد. پیام سیاسی این اقدام بسیار روشن است؛ مشروعیت بین‌المللی رژیم صهیونیستی به‌شدت آسیب دیده و روایت رسمی تل‌آویو درباره «دفاع مشروع» دیگر مقبولیت سابق را ندارد.

جنگ تحمیلی ۱۲روزه رژیم صهیونیستی علیه ایران

ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ماه) آنچه سال‌ها به‌صورت عملیات پنهان جریان داشت، به رویارویی مستقیم بدل شد. حملات گسترده رژیم صهیونیستی به اهداف هسته‌ای، موشکی و نظامی ایران و پاسخ قوی و مقتدر موشکی و پهپادی تهران، منطقه را در آستانه جنگ تمام‌عیار قرار داد. این جنگ کوتاه اما پرهزینه، نشان داد بازدارندگی سنتی در غرب آسیا فرسوده شده است و هر اشتباه محاسباتی می‌تواند منطقه را به فاجعه‌ای بزرگ‌تر بکشاند.

حمله آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران

ورود مستقیم آمریکا به جنگ تحمیلی 12روزه با حمله بمب‌افکن‌های B-2 و موشک‌های تاماهاوک به تأسیسات هسته‌ای ایران، یکی از تعیین‌کننده‌ترین لحظات سال جاری میلادی بود. اگرچه دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا مدعی نابودی کامل برنامه هسته‌ای ایران شد، اما واقعیت میدانی نشان داد این حمله بیش از آنکه یک پایان باشد، آغاز مرحله‌ای جدید از منازعه راهبردی است.

انتخابات پارلمانی عراق یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی این کشور بود و به آزمونی سرنوشت‌ساز برای احزاب شیعی، سنی و کُردی بدل شد

حمله رژیم صهیونیستی به هیئت حماس در قطر

حمله هوایی رژیم صهیونیستی به اعضای هیئت مذاکره‌کننده حماس در خاک قطر، خط قرمزی نانوشته را شکست. این اقدام نه‌تنها نقض آشکار حاکمیت یک کشور حوزه خلیج فارس بود، بلکه پیامدهای امنیتی و سیاسی گسترده‌ای برای منطقه داشت و اعتماد کشورهای عربی را به تضامین آمریکا به‌شدت تضعیف کرد.

تداوم جنگ داخلی سودان و سقوط الفاشر

جنگ میان ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع وارد مرحله‌ای فرسایشی‌تر و خون‌بارتر شد. با بیش از ۴۰۰ هزار کشته و ۱۲ میلیون آواره، سودان یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های انسانی جهان را تجربه کرد. چشم‌انداز صلح همچنان مبهم است و خطر تجزیه عملی کشور بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. تصرف شهر الفاشر توسط نیروهای پشتیبانی سریع پس از ۱۸ ماه محاصره، یکی از هولناک‌ترین رویدادهای انسانی سال جاری میلادی بود. گزارش‌ها از قتل‌عام، تجاوز ساختارمند و پاکسازی قومی، یادآور تاریک‌ترین فصل‌های تاریخ معاصر آفریقاست و الفاشر به نماد بی‌تفاوتی جامعه جهانی در برابر فجایع انسانی بدل شد.

آتش‌بس غزه

توافق آتش‌بس اکتبر هرچند شکننده است و بارها نقض‌شده، نخستین وقفه جدی در جنگی بود که بیش از دو سال ادامه داشت. این آتش‌بس امکان امدادرسانی محدود و مستندسازی گسترده‌تر جنایات جنگی را فراهم آورد، اما اختلاف بر سر خلع سلاح حماس و آینده حکمرانی غزه، صلح پایدار را همچنان دور از دسترس نگه داشته است.

خشونت‌های داخلی سوریه و چالش‌های دوران پسااسد

نخستین سال بدون بشار اسد با رفع بخشی از تحریم‌ها و بازگشت سوریه به صحنه دیپلماسی جهانی همراه بود، اما هم‌زمان خشونت‌های فرقه‌ای، حمله به علویان، درگیری با دروزی‌ها و کردها و نقض گسترده حقوق بشر ادامه یافت. سوریه پسااسد چهره‌ای دوگانه از امید و بی‌ثباتی به نمایش گذاشت و نشان داد فروپاشی یک حکومت الزاماً به ثبات نمی‌انجامد.

انتخابات پارلمانی عراق

انتخابات پارلمانی عراق یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی این کشور بود و به آزمونی سرنوشت‌ساز برای احزاب شیعی، سنی و کُردی بدل شد. افزایش مشارکت مردمی به بیش از ۵۵ درصد در مقایسه با ۴۱ درصد دوره قبل نشانه‌ای از توقف روند نزولی مشارکت و بازگشت نسبی اعتماد عمومی بود. این رشد حاصل ترکیبی از حضور چهره‌های مستقل، گسترش تبلیغات دیجیتال، اصلاح قوانین انتخاباتی و افزایش مشارکت زنان بود. حتی تحریم انتخابات نیز نتوانست اراده جامعه عراق را برای مشارکت کمرنگ کند و مشروعیت نظام و نقش جریان‌های فعال را تقویت کرد.

یمن و تداوم اشغالگری نیروهای انتقال جنوب

نیروهای شورای انتقالی جنوب به اشغالگری خود در جنوب یمن ادامه دادند و کنترل مناطقی از عدن و مأرب را به دست گرفتند. این تحولات تغییر موازنه قدرت داخلی یمن را نشان می‌دهد. کنترل جنوب یمن با مسیرهای حیاتی دریایی و تنگه باب‌المندب مرتبط است و امنیت کشتیرانی بین‌المللی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

اعتراضات نسل Z در مراکش

اعتراضات سپتامبر سال جاری میلادی در مراکش نمادی از ظهور کنش سیاسی نسل Z در عصر سکوهای اینترنتی بود؛ جنبشی بدون رهبری سنتی که سازماندهی دیجیتال مطالبات اقتصادی، اجتماعی و نسلی را بیان کرد. سرکوب شدید، کشته‌شدن دست‌کم سه نفر و بازداشت گسترده معترضان، این حرکت را به طور موقت خاموش کرد، اما اهمیت آن در آشکار ساختن شکاف نسل جوان با ساختار قدرت و تغییر ماهیت سیاست‌ورزی در جهان عرب باقی ماند.

جمع‌بندی

سال 2025 نشان داد غرب آسیا وارد دوره‌ای شده است که نه جنگ‌ها کوتاه‌اند، نه صلح‌ها پایدار. دولت‌ها شکننده‌تر، جوامع خشمگین‌تر و موازنه‌های قدرت ناپایدارتر از گذشته‌اند. این سال، پایان توهم ثبات و آغاز دوره‌ای از بازتوزیع عمیق سیاسی، امنیتی و اجتماعی در منطقه بود، دوره‌ای که آثار آن احتمالاً دهه‌ها بر سرنوشت کشورهای منطقه باقی خواهد ماند.