مدیریت هوشمندانه قیمت نفت / ایران و معادله مجوز عبور نفتکش‌ها

به گزارش راهبرد معاصر؛ در تحولی که توجه ناظران جهانی را به خود جلب کرده است، ایران از حدود یک هفته قبل به برخی نفتکش‌های حامل محموله‌های نفتی مجوز عبور از تنگه هرمز را اعطا کرده است. گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که این مجوزها شامل حداقل 12 نفتکش متعلق به کشورهای مختلف (غیرمتخاصم) نیز بوده است،

این اقدام که در ظاهر نوعی "آزادسازی محدود" ترافیک دریایی به‌نظر می‌رسد، در باطن دارای لایه‌های پیچیده‌ای از محاسبات راهبردی و مدیریت بازار جهانی انرژی است. در روزهای  اخیر، تفاسیر متفاوتی از این مجوزها مطرح شده است، اما آنچه در بازار نفت به‌وضوح قابل مشاهده است، حکایت از یک محاسبه دقیق و هوشمندانه از سوی جمهوری اسلامی ایران دارد.

با بررسی این روند  یک نکته کلیدی قابل ارزیابی است: ایران دقیقاً قیمت نفت را در محدوده‌ای مدیریت کرده است که برای اقتصاد جهانی "تاب‌آوردنی" باشد، محدوده 100 دلار به‌عنوان نقطه بهینه تعریف شده است، در این محدوده؛

اقتصادهای مصرف‌کننده (به‌ویژه اروپا و کشورهای در حال توسعه) دچار شوک فروپاشی‌آور نمی‌شوند و همچنین اقتصادهای تولیدکننده (از جمله ایران و متحدان) از درآمد قابل‌قبولی برخوردار می‌شوند،

اما نکته ظریف آن‌جاست که اگر قیمت نفت به‌صورت افسارگسیخته افزایش یابد و از محدوده 100 دلار فراتر برود و به سطوح غیرمتعارف (150 دلار و بالاتر) نزدیک شود، این امکان از دست خواهد رفت، در چنین شرایطی:

اقتصاد جهانی وارد شوکی بی‌سابقه می‌شود، احتمال واکنش‌های  گسترده و اتحاد بی‌سابقه کشورهای مصرف‌کننده افزایش می‌یابد.

مشاهدات نشان می‌دهد که پس از کاهش قیمت نفت به محدوده 90 دلار، گمانه‌زنی‌هایی در خصوص اقدامات حساب‌نشده و غیرعقلانی از سوی آمریکا مطرح شد، این گمانه‌زنی‌ها که احتمالاً ناشی از عدم‌درک دقیق واشنگتن از معادلات منطقه‌ای بود، باعث شد بازار نفت نسبت به تداوم تنش‌ها حساس شود و انتظارات  قیمتی افزایش یابد،
قیمت نفت برنت ظرف تنها 5 روز، 10 تا 15 دلار افزایش یابد و به محدوده 110 دلار بازگردد.

این افزایش قیمتی در حالی رخ داد که ایران عملاً نشان داده بود توانایی "تنظیم" قیمت‌ها را در دست دارد، از این منظر، می‌توان گفت اقدامات و گمانه‌زنی‌های اخیر طرف مقابل، نه‌تنها به‌نفع آنها نبود، بلکه فرصت تثبیت قیمت در محدوده پایین‌تر را از بازار جهانی گرفت.

هشدار راهبردی: سناریوی 150دلاری و شوک غیرقابل مقایسه

در ادامه این تحلیل، باید به یک نکته حیاتی توجه داشت: قیمت 150دلاری نفت، یک شوک بی‌سابقه به اقتصاد جهانی وارد خواهد کرد که با شوک‌های سال 2008 و 2021 (پس از شروع جنگ اوکراین) قابل مقایسه نیست.

آنچه از روند اخیر قابل برداشت است، این است که جمهوری اسلامی ایران با اقدام بسیار جالب و هوشمندانه اعطای مجوز محدود به نفتکش‌های غیرمتخاصم، عملاً توانست: قیمت نفت را در محدوده بهینه 100 دلار مدیریت کند،
 "تاب‌آوری اقتصاد جهانی" را حفظ و از شوک‌های افسارگسیخته جلوگیری کند و ابتکار عمل را در معادلات انرژی جهان در دست بگیرد.

اما اقدامات حساب‌نشده و گمانه‌زنی‌های غیرعقلانی از سوی آمریکا، این تعادل ظریف را به‌هم زد و قیمت‌ها را مجدداً به سطوحی کشاند که هم برای اقتصاد جهانی و هم برای منافع راهبردی ایران، پیامدهای غیرقابل پیش‌بینی به‌همراه خواهد داشت.

در شرایط کنونی، بازگشت به منطق مدیریت قیمت در محدوده 100 دلار، نه یک امتیاز برای یک طرف، که یک ضرورت جمعی برای جلوگیری از ورود به مرحله‌ای از بحران است که هیچ بازیگر عاقلی تمایل به تجربه آن ندارد./تسنیم