جهش «کرکاسپرد» و شوک عرضه جهانی نفت
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ دادههای جهانی نشاندهنده جهش بیسابقه «کرک اسپرد» (Crack Spread) بنزین در ماه جاری میلادی است. این شاخص که فاصله قیمتی میان نفت خام برنت و بنزین تصفیهشده را اندازهگیری میکند، به محدوده ۴۰ دلار رسیده که بیش از دو برابر میانگین پنجساله و پیام اصلی دادهها وجود شوک عرضه در بخش پاییندستی صنعت نفت است.
بازار جهانی انرژی با یکی از شدیدترین شوکهای دهههای اخیر مواجه شده است
این وضعیت تنها به بنزین محدود نمیشود و گازوئیل و سوخت جت را نیز دربر میگیرد. جهش قیمتی نتیجه عاملی کلیدی یعنی اختلال در تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد تجارت نفت جهان از آن عبور میکند. بسته یا ناامن شدن این مسیر، عملاً بزرگترین شوک عرضه انرژی در بازار جهانی را رقم زده است.
نکته کلیدی آنجاست که فشار اقتصادی فعلی، فراتر از قیمت اسمی نفت خام (WTI) در تابلوهای معاملاتی است؛ به عبارتی، حتی اگر قیمت نفت ثابت بماند، به دلیل بحران در ظرفیت پالایشی یا اختلال در زنجیره تأمین فرآوردهها، هزینه نهایی برای مصرفکننده و بخش حملونقل به شدت افزایش یافته است.
افزایش سرسامآور قیمت بنزین در آمریکا
از زمان آغاز جنگ تحمیلی علیه ایران و اختلال در تنگه هرمز، بازار جهانی انرژی با یکی از شدیدترین شوکهای دهههای اخیر مواجه شده؛ افزایش قیمت بنزین در برخی کشورها به بیش از ۱۰۰ درصد رسیده و اقتصاد جهانی با موجی تازه از تورم و بیثباتی روبهرو شده است.
انجمن خودروی آمریکا اعلام کرد، قیمت بنزین پس از حدود دو هفته کاهش یا ثابت ماندن، همچنان در حال افزایش است؛ روندی که از پنجشنبه گذشته آغاز شد. محدودیتهای تنگه هرمز که از هفته گذشته بیشتر شد، قیمت نفت هم روند افزایشی به خود گرفت و بازار با قیمت بالای ۱۰۵ دلار در هر بشکه به تعطیلات آخر هفته رفت.
هفته گذشته کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا گفت، تا پایان سال آینده منتظر بنزین زیر سه دلار نباشید.
درحالیکه نظرسنجی رویترز میگوید، ۷۷ درصد آمریکاییها دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا را مقصر افزایش قیمت بنزین میدانند، میانگین قیمت این سوخت به بالای چهار دلار در هر بشکه بازگشته است.
افزایش هزینه حملونقل، رشد قیمت مواد غذایی، بالا رفتن نرخ تورم و کاهش اعتماد مصرفکننده ازجمله پیامدهای مستقیم شوک انرژی است
تأثیر افزایش قیمت سوخت در سایر نقاط جهان
دادهها نشان میدهد کشورهایی که وابستگی بیشتری به واردات سوخت دارند، بیشترین افزایش قیمت را تجربه کردهاند. برای نمونه، در جنوب شرق آسیا و برخی کشورهای آفریقایی افزایش قیمت بنزین به بیش از ۵۰ تا ۱۰۰ درصد رسیده، در حالی که حتی در اقتصادهای بزرگ مانند آمریکا نیز هزینه سوخت بهشدت افزایش یافته و میلیاردها دلار بار مالی اضافی به مصرفکنندگان تحمیل کرده است.
این بحران صرفاً محدود به بازار انرژی نمانده و اثرات آن به سرعت به سایر بخشهای اقتصاد جهانی سرایت کرده است. افزایش هزینه حملونقل، رشد قیمت مواد غذایی، بالا رفتن نرخ تورم و کاهش اعتماد مصرفکننده ازجمله پیامدهای مستقیم شوک انرژی است. کارشناسان هشدار میدهند ادامه این وضعیت میتواند اقتصاد جهانی را به سمت رکود تورمی سوق دهد.
در مجموع، جنگ تحمیلی علیه ایران و اختلال در تنگه هرمز بار دیگر نشان داده بازار انرژی جهانی تا چه اندازه به گلوگاههای ژئوپلیتیکی حساس است؛ جایی که بحران منطقهای میتواند به سرعت به بحران جهانی اقتصادی تبدیل شود.