به گزارش «راهبرد معاصر»؛ پس از اعلام موافقت تهران با تفاهم بر سر متن «تفاهم نامه اسلام آباد» و تفاهم اولیه با واشنگتن بر سر پایان جنگ، امید به اقتصاد جهانی پس از بیش از 3.5 ماه فلج کامل تجارت آزاد در تنگه هرمز، یکی از مهمترین آبراههای جهان بازگشته است.
اهمیت تنگه هرمز بسیار فراتر از بشکههای نفت است؛ این تنگه شامل کالاهای راهبردی میشود که برای زندگی روزمره حیاتی هستند
اظهارات دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در شبکه های اجتماعی با عنوان اینکه «کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید» و «بگذارید نفت جریان یابد» به مثابه چراغ سبزی بود که مدتها انتظار آن میرفت، زیرا بازارهای مالی و انرژی از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، شاهد پیامدهای خشونتآمیزی بوده است.
با تعیین جمعه آینده به عنوان تاریخ امضای رسمی یادداشت تفاهم در سوئیس، بازارهای جهانی بلافاصله شروع به قیمتگذاری محصولات کردند. قیمت آتی نفت خام برنت بیش از ۴.۵ درصد کاهش یافت و به زیر ۸۴ دلار در هر بشکه رسید که پایینترین میزان از روزهای اولیه جنگ در ماه مارس است، در حالی که شاخصهای سهام آسیا در توکیو و سئول حدود پنج درصد افزایش یافت و بازار ارزهای دیجیتال با افزایش قیمت بیتکوین به بالای ۶۵ هزار و 600 دلار، دوباره رونق گرفت.
بازگشایی تنگه هرمز، شریان حیاتی برای آسیاست، منطقهای که به دلیل وابستگی شدید به منابع انرژی خلیج فارس، بیشترین آسیب اقتصادی را متحمل شد. بیش از ۸۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع که از این تنگه عبور میکنند، به بازارهای آسیایی میروند. ماههای اخیر و در بحبوحه جنگ، ارزش ارزهای آسیایی به شدت کاهش، تورم به شدت افزایش یافت و کمبود شدید منابع انرژی چشمانداز اقتصادی کشورهای در حال توسعه مانند پاکستان، ویتنام و فیلیپین را به شدت زیر فشار قرار داد؛ به طوری که فیلیپین مجبور به اعلام وضعیت اضطراری ملی در حوزه انرژی شد.
حتی قدرتهای صنعتی بزرگ دارای ذخایر عظیم مانند ژاپن و کره جنوبی، به دلیل افزایش هزینههای واردات، فشار بیسابقهای بر پول ملی خود متحمل شدند. سران منطقه به سرعت از این توافق استقبال کردند؛ سانای تاکایچی، نخست وزیر ژاپن آن را «گامی بزرگ به سوی راهحل» توصیف و ابراز امیدواری کرد توافق، ناوبری واقعاً آزاد و ایمن را در تنگه هرمز تضمین کند. آنتونی آلبانیزی، نخست وزیر استرالیا نیز همین نظر را داشت و احیای این آبراه حیاتی را برای کاهش بار بر اقتصادهای منطقهای ضروری دانست.
با وجود خوشبینی بیش از حدی که بازارها را فرا گرفته است، اقتصاددانان و تحلیلگران انرژی هشدار میدهند بازگشت به جریان عادی تجارت هفتهها یا شاید ماهها طول خواهد کشید. جاشوا نگو، معاون آسیا و اقیانوسیه شرکت مشاوره انرژی « Wood Mackenzie» معتقد است، خبر خوب اینکه جریان نفت و گاز بلافاصله پس از بازگشایی تنگه هرمز ازسر گرفته خواهد شد، اما خبر بد اینکه هر روزی که تنگه بسته میماند، آسیبهای ساختاری را افزایش می دهد و اختلال در بخش لجستیک را عمیقتر میکند.
بحران گاز طبیعی مایع (LNG) به عنوان یکی از پیچیدهترین موضوعات خودنمایی میکند؛ قیمت گاز در آسیا معمولاً با قیمت نفت مرتبط است و با تأخیر سه تا 6 ماهه تغییر میکند. این یعنی قیمت بالای نفت که مارس گذشته به ۱۰۰ دلار رسید، تا ماههای آینده به طور کامل در بازارهای گاز منعکس نخواهد شد. در نتیجه، قیمت گاز طبیعی و برق دست کم تا پایان امسال بالا خواهد ماند و منبع نگرانی مصرفکنندگان خواهد بود.
خوشبینی فعلی همچنان به ثبات چشمانداز ژئوپلیتیکی و رخ ندادن درگیری مجدد در خاورمیانه بستگی دارد
اهمیت تنگه هرمز بسیار فراتر از بشکههای نفت است؛ این تنگه شامل کالاهای راهبردی میشود که برای زندگی روزمره حیاتی هستند. کشورهای حوزه خلیج فارس منبع بیش از یک سوم از عرضه اوره جهان، یکی از اجزای کلیدی کود نیتروژن هستند. بسته شدن این تنگه، فصل اوج کاشت در جنوب شرقی آسیا را که از ماه مه تا ژوئیه است مختل می کند. آلبرت پارک، اقتصاددان ارشد بانک توسعه آسیا هشدار داد، این اختلال امنیت غذایی جهانی را تهدید میکند و اثرات شدید کاهش عملکرد محصولات کشاورزی تا اواخر امسال احساس نخواهد شد.
در بخش صنعتی، کارخانهها در ژاپن و کره جنوبی با کمبود شدید نفتا (مشتق حیاتی نفت که در ساخت پلاستیک و بستهبندی مواد غذایی استفاده میشود) و نیز کمبود هلیوم که برای تولید نیمههادی ضروری است، مواجه شدند. هاروهیکو ساکاینو، مشاور آژانس منابع طبیعی و انرژی ژاپن اختلال در زنجیرههای تأمین را به «مویرگهای آسیبدیدهای که مدت زیادی طول میکشد تا بهبود یابند» تشبیه کرد و به بلومبرگ گفت، ازسرگیری صادرات به سادگی ازسرگیری واردات نخواهد بود؛ یک سال کامل طول میکشد تا مشاغل کوچک ظرفیت تولید خود را بازیابند.
خوشبینی فعلی همچنان به ثبات چشمانداز ژئوپلیتیکی و رخ ندادن درگیری مجدد در خاورمیانه بستگی دارد، بهویژه با توجه به جزئیات پیچیدهای که هنوز درباره اینکه چه کسی مدیریت ناوبری در تنگه هرمز را برعهده خواهد داشت، فاش نشده است. منابع خبری رسمی ایران اعلام کردند، ناوبری دریایی بهطور مشترک به وسیله تهران و مسقط تنظیم خواهد شد، اقدامی که میتواند واشنگتن را که رئیسجمهورش آزادی ناوبری را سنگ بنای توافق میداند، تحریک کند. علاوه بر این، توافق فعلی فقط ۶۰ روز برای مذاکره درباره آینده برنامه هستهای ایران فرصت و به این وضعیت حالتی «موقت» میدهد.
ناظران معتقدند، بحران کنونی حتی اگر با باز شدن تنگه هرمز پایان یابد، به طور برگشتناپذیری راهبرد کشورهای واردکننده و صادرکننده را برای تنوعبخشی به مسیرهای تجاری و منابع انرژی تسریع کرده است، به طوری که اقتصاد جهانی دوباره گروگان «کریدور 30 کیلومتری» نشود.