یادداشت سوء تفاهم

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ اگر یادداشت تفاهم ایران و آمریکا شایسته نامی است که به آن داده شده، چرا اتفاقات اخیر رخ می‌دهد؟ چرا آمریکا در پاسخ به اقدام ایران در هدف قرار دادن کشتی‌هایی که سعی در عبور هماهنگ نشده از تنگه هرمز داشتند، حملات تنبیهی را به اهدافی در ایران از سر می‌گیرد؟ چرا ایران حملات خود را به کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، ازجمله قطر و سلطان‌نشین عمان که میانجیگری و دستیابی به توافق را تشویق کرده‌اند، ازسر می‌گیرد؟

ایران طوری رفتار می‌کند گویی کنترلش بر اقتصاد جهانی در تنگه هرمز می‌تواند ستون فقرات تبدیل این کشور به ابرقدرت منطقه‌ای باشد

امضای یادداشت تفاهم، امیدهای زودهنگامی را برانگیخت. برخی معتقد بودند منطقه از دام افتادن در فصلی حتی مخرب‌تر از آنچه که پیش تر شاهد بود، رهایی یافت. برخی دیگر تصور می‌کردند ایران از رویارویی آشکار با آمریکا اجتناب کرده است و اکنون بر تأمین بودجه مورد نیاز اقتصاد بیمار خود که مدت‌ها در انتظارش بود، تمرکز خواهد کرد. برخی دیگر حتی پا را فراتر گذاشتند و در این فکر بودند چه زمانی شرکت‌های آمریکایی به ایران هجوم خواهند آورد. با وجود این، تحولات دو روز گذشته نشان می‌دهد این خوش‌بینی ها زودهنگام بودند و اختلاف بین واشنگتن و تهران بسیار عمیق‌تر و جدی‌تر از آن است که بتوان آن را با امضای عجولانه تفاهم‌نامه ای که جای زیادی برای ابهام و سردرگمی باقی می‌گذارد، حل کرد.

در بغداد چیزی شنیدم که مرا تحت تأثیر قرار داد. شخصی گفت، شرایط برای معامله بزرگ فراهم نیست و ایران نمی خواهد در دوران جدید کشوری عادی باشد. منظورش از کشور عادی، کشوری است که در تعاملات با تنگه هرمز، همسایگانش و کل جهان به قوانین بین‌المللی (محدودکننده کشورهای درجه دو) پایبند باشد. کشوری عادی که در دفاع از خود جنگ‌ به راه نمی‌اندازد و گروه های مختلف مورد حمایت خود را در منطقه تشکیل نمی‌دهد.

جوهر روی یادداشت تفاهم، انتخاب‌های امضاکنندگان را تغییر نداد. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا به سرعت تهدید کرد در واکنش به رفتار ایران در تنگه هرمز، از آن خارج خواهد شد. ایران، به نوبه خود خواستار اجرای مفاد تفاهمنامه است، اما تلاش می‌کند ابهامات و سوءتفاهمات را رفع کند. ایران همچون طرف پیروز رویارویی با آمریکا و رژیم صهیونیستی و به عنوان قدرت مسلط منطقه رفتار می کند. همچنین از درگیری‌های خود با آمریکا به عنوان بهانه‌ای برای بمباران منافع آمریکا در خاک همسایگانش و مجازات آنها در میزبانی از نظامیان آمریکایی بهره میگیرد.

ایران طوری رفتار می‌کند گویی کنترلش بر اقتصاد جهانی در تنگه هرمز می‌تواند ستون فقرات تبدیل این کشور به ابرقدرت منطقه‌ای باشد؛ تحولی که بدون چتر برنامه هسته‌ای غیرممکن بود.

پیام آیت الله سیدمجتبی خامنه ای (حفظه الله)، رهبر انقلاب اسلامی ایران پس از مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی واضح و قاطع بود. ایشان بدون هیچ ابهامی برای انتقام پدرشان و سایر شهدای دو جنگ تحمیلی اخیر سوگند یاد کردند و نوشتند: این جنایتکاران که فهرستی از صدر تا ذیل‌شان موجود است، آرزوی مرگی آرام و در بستر را با خود به گور خواهند برد. آنها باید بدانند که این امر، متوقّف بر وجود شخص من یا سایر مسئولان نیست. ما باشیم یا نباشیم، این مطلب محقّق خواهد شد و به زودی آحادی از آزادگان در سراسر دنیا هر یک بخشی از این مأموریت الهی را انجام خواهند داد.

آیا یادداشت تفاهم ایران و آمریکا صرفاً اقدام موقت برای جلوگیری از افزایش تنش و تبدیل آن به ویرانی گسترده بود؟

غیبت رهبر انقلاب اسلامی از انظار عمومی، حتی در مراسم تشییع پیکر پدر شهیدش، احتمال فصل‌های جدید رویارویی نظامی را رد نمی‌کند. در حالی که انتظار نمی‌رفت سخنان رهبر انقلاب اسلامی پس از تشییع پیکر معتدل باشد، تأکید بر انتقام به این شکل نشان می‌دهد یادداشت تفاهم احتمالاً با موانع متعددی روبرو خواهد شد.

از بغداد تا بیروت، روزنامه‌نگاران احساس می‌کنند که این یادداشت تفاهم، سازوکاری برای حل و فصل رویارویی ایجاد نکرده است. آمریکا به سیاست خود مبنی بر قطع ارتباط با ایران ادامه و به تهران اجازه می‌دهد برخی از گروه‌های عراقی را در درگیری‌های منطقه‌ای حمایت کند و به حمایت از درگیری حزب‌الله با رژیم صهیونیستی در جنوب لبنان ادامه دهد. در مقابل، ایران همچنان به سیاست دیرینه خود مبنی بر قطع ارتباط با آمریکا ادامه می‌دهد.

آیا یادداشت تفاهم ایران و آمریکا صرفاً اقدام موقت برای جلوگیری از افزایش تنش و تبدیل آن به ویرانی گسترده بود؟ آیا این اقدام به دلیل قیمت انرژی، رابطه ترامپ با کنگره و نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای انجام شد؟ آیا از سوی ایران، ترس از تخریب پرهزینه پل‌ها و نیروگاه‌ها، چیزی که ترامپ بارها تهدید کرده بود، باعث امضای تفاهمنامه شد؟ این یادداشت تفاهم به عنوان راه حل، راه برون رفت از بحران و تلاشی برای نجات منطقه از فاجعه بزرگ مطرح شد، اما آیا اکنون به کسی نیاز است که آن را نجات دهد؟